Μπαράζ θανάτων στις φυλακές από ναρκωτικά: Οι παθογένειες του σωφρονιστικού συστήματος

«Ψάχναμε ανθρώπους και βρήκαμε σκιές» τιτλοφορεί ένα από τα βιβλία της Κατερίνας Μάτσα «μητέρα των εξαρτημένων» όπως είναι ο τίτλος τιμής που της έχει αποδοθεί εδώ και σαράντα χρόνια.

– Άραγε τι γίνεται όταν οι «σκιές» διαβαίνουν την πόρτα του σωφρονιστηρίου;

– Πώς διαβιούν οι «σκιές» πίσω από τα κάγκελα της φυλακής;

Το iEidiseis ρίχνει φως στις φυλακές Κορυδαλλού με αφορμή τους δύο θανάτους κρατουμένων από υπερβολική δόση ναρκωτικών ή απο κοκτέιλ μεθαδόνης και ψυχοφαρμάκων…

Διαπίστωση 1η:

Δεν πρόκειται για «περιστατικά ρουτίνας» στη μακρά ιστορία δυσλειτουργιών του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος αλλά για θλιβερά συμβάντα που έρχονται να καταρρίψουν την κυβερνητική προσπάθεια να εξωραΐζει την εικόνα των φυλακών.

Το στοιχείο που κάνει την υπόθεση ακόμη πιο ανησυχητική είναι ότι οι δύο νεκροί κρατούμενοι ( ένας τρίτος νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση ) συμμετείχαν σε πρόγραμμα απεξάρτησης με μεθαδόνη!

Και εδώ τίθεται το ερώτημα:

– Πώς είναι δυνατόν να βρίσκονται σε θεραπευτική διαδικασία και να καταλήγουν νεκροί μέσα στη φυλακή;

Οι συνθήκες της φυλακής σε μεγάλο βαθμό ήταν αυτές που οδήγησαν τους δύο στο θάνατο.

Ο Σωφρονιστικός Κώδικας είναι σαφής. Η Πολιτεία οφείλει να προστατεύει την υγεία και τη ζωή των κρατουμένων και να εξασφαλίζει ότι όσοι συμμετέχουν σε θεραπευτικά προγράμματα βρίσκονται σε συνθήκες που δεν υπονομεύουν τη θεραπεία τους. Δηλαδή, κρατούμενοι που βρίσκονται σε πρόγραμμα απεξάρτησης δεν θα έπρεπε να βρίσκονται σε χώρους όπου η πρόσβαση σε ναρκωτικά είναι εύκολη.

Διαπίστωση 2η:

Στις φυλακές Κορυδαλλού κρατούμενοι υπό θεραπεία οδηγούνται σε πτέρυγες γενικού πληθυσμού και συνυπάρχουν μαζί με τοξικοεξαρτημένους που αναζητάνε με κάθε πιθανό και απίθανο τρόπο την δόση τους.

Το αποτέλεσμα είναι ότι άνθρωποι που βρίσκονται σε διαδικασία απεξάρτησης εκτίθενται ξανά στις ίδιες ουσίες που υποτίθεται ότι το σύστημα προσπαθεί να τους απομακρύνει. Ειδικότερα στην Β’ πτέρυγα η πλειοψηφία των κρατουμένων είναι τοξικοεξαρτημένοι γεγονός που αποτελεί επιλογή της διοίκησης των φυλακών.

Διαπίστωση 3η:

Οι δύο πρόσφατοι θάνατοι δεν μπορεί να αποδοθούν απλώς στην «κακή συμπεριφορά» των κρατουμένων ή στα “κενά ασφαλείας” που είναι η μόνιμη καραμέλα των υπεύθυνων για να δικαιολογήσουν την πλήρη ανεπάρκεια τους στην χάραξη σωφρονιστικής πολιτικής. Είναι συνέπεια συγκεκριμένων συνθηκών και συγκεκριμένων επιλογών.

Διαπίστωση 4η:

Όλες οι φυλακές ανά την επικράτεια λειτουργούν εδώ και χρόνια υπό καθεστώς έντονου υπερπληθυσμού. Όταν ένα κατάστημα κράτησης ξεπερνά κατά πολύ τη χωρητικότητά του, οι ειδικοί χώροι κράτησης περιορίζονται ή εξαφανίζονται και οι κρατούμενοι στοιβάζονται ο ένας πάνω στον άλλον δημιουργώντας συνθήκες ασφυξίας τόσο για τους ίδιους όσο και για τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους που εργάζονται στα καταστήματα κράτησης.

Έτσι όμως ακυρώνεται στην πράξη κάθε δυνατότητα ουσιαστικής παρακολούθησης όσων συμμετέχουν σε θεραπευτικά προγράμματα.

Διαπίστωση 5η:

Οι δύο θάνατοι στις φυλακες Kορυδαλλού εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο έχει οργανωθεί η καθημερινή λειτουργία της φυλακής. Ο αρχιφύλακας έχει την ευθύνη της διαχείρισης των πτερύγων και της κατανομής των κρατουμένων. Όταν όμως έγκλειστοι που βρίσκονται σε θεραπεία καταλήγουν σε εντελώς ακατάλληλες περιβάλλοντα όπως τα παραπάνω, είναι προφανές ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά στη διοίκηση του καταστήματος.

Το πρόβλημα δεν λύνεται με μια ρητορική περί «σκληρής γραμμής» ή με επικοινωνιακά περιτύλιγματα που δίνουν έμφαση στη βιτρίνα της ασφάλειας. Η ουσία βρίσκεται στη σωστή διαχείριση του πληθυσμού των φυλακών και στη δημιουργία ανθρώπινων συνθηκών.

Τελεία και παύλα: Οι κρατούμενοι που προσπαθούν να απεξαρτηθούν πρέπει να βρίσκονται σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα και όχι σε μέρη που αποτελούν παγίδα θανάτου.

Διαπίστωση 6η:

Ευθύνες επιρρίπτονται επίσης στη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής και το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη που έχουν την πολιτική εποπτεία του σωφρονιστικού συστήματος και οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι οι φυλακές λειτουργούν με βάση το θεσμικό πλαίσιο.

Όταν όμως οι φυλακές γεμίζουν συνεχώς με νέους κρατουμένους, χωρίς παράλληλα να δημιουργούνται νέες δομές ή να λαμβάνονται μέτρα αποσυμφόρησης, τότε η κρίση διογκώνεται. Ο υπερπληθυσμός είναι ένας παράγοντας που υπονομεύει κάθε προσπάθεια σωφρονισμού.

Διαπίστωση 7η:

Λύσεις δεν μπορούν να δοθούν με μαγικό τρόπο. Είναι συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες:

• Πρώτον: Καταρχάς απαιτείται λογοδοσία. Η διοίκηση μιας φυλακής που βρίσκεται στο επίκεντρο επαναλαμβανόμενων περιστατικών οφείλει να αναλάβει την ευθύνη των επιλογών της. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η παραίτηση ή η αντικατάσταση της διοίκησης δεν είναι πράξη τιμωρίας, αλλά στοιχειώδης κίνηση αποκατάστασης της εμπιστοσύνης.
• Δεύτερον: Το πρόβλημα υπερπληθυσμού πρέπει να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα. Χωρίς μέτρα αποσυμφόρησης και χωρίς ένα πιο ισορροπημένο ποινικό σύστημα, κανένα σωφρονιστικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
• Τρίτον: Τα θεραπευτικά προγράμματα μέσα στις φυλακές πρέπει να αντιμετωπιστούν ως πραγματικά εργαλεία απεξάρτησης και όχι ως τυπικές διαδικασίες. Αυτό σημαίνει ειδικοί χώροι, ουσιαστική επιτήρηση και συνθήκες που δεν ακυρώνουν από την πρώτη στιγμή την ίδια τη θεραπεία.

Η συζήτηση για τις φυλακές συχνά εγκλωβίζεται σε ιδεολογικά στερεότυπα υπο την παρούσα κυβέρνηση είναι εκείνο της «διαρκούς καταστολής». Η πραγματικότητα όμως είναι πιο απλή και πιο απαιτητική.

Ένα σωφρονιστικό σύστημα που λειτουργεί με υπερπληθυσμό, χωρίς οργάνωση και χωρίς θεσμική λογοδοσία, δεν υπηρετεί ούτε την ασφάλεια ούτε τον σωφρονισμό. Και όταν οι αδυναμίες του συστήματος μετριούνται σε ανθρώπινες ζωές, τότε η ανάγκη για αλλαγή δεν είναι ιδεολογική επιλογή. Είναι κοινωνική απαίτηση και υποχρέωση της Πολιτείας.

Δήμος Βερύκιος

ieidiseis.gr