F-35: Τελικά δεν είναι … αόρατο

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση Μητσοτάκη διαφήμισε την «τσουχτερή» αγορά αμερικανικών αεροσκαφών 5ης γενιάς, F-35, ως πανάκεια για τις Ενοπλες Δυνάμεις και παράγοντα της ελληνικής απόλυτης αεροπορικής κυριαρχίας έναντι της Τουρκίας, όταν θα παραληφθούν. Ωστόσο, το διαφημιστικό προϊόν από το πραγματικό είναι δύο παντελώς διαφορετικά πράγματα. Η διαφήμιση ωφελεί επικοινωνιακά και μόνον την κυβέρνηση και την κατασκευάστρια, Lockheed Martin, αλλά η πραγματικότητα είναι πιο … πεζή.

Οταν, λοιπόν, στις 19 Μαρτίου 2026, ένα stealth F-35A Lightning II, ενώ πετούσε πάνω από το Ιράν, επλήγη από ένα απλό αντιαεροπορικό βλήμα μικρού βεληνεκούς, καθοδηγούμενο από οπτικούς/υπέρυθρους αισθητήρες, στις ΗΠΑ άρχισε να εκφράζεται έντονος προβληματισμός. Αυτά, βέβαια, στις ΗΠΑ, όπου ασχολούνται σοβαρά με τις στρατιωτικές δυνατότητές τους και τον ποταμό δισεκατομμυρίων που έχει πάρει έως τώρα η Lockheed Martin, για τα F-35. Οχι στην εδώ αποικία τους, όπου η κυβέρνηση αναλίσκεται στο να υπερπαράγει επικοινωνία, αλλά ουδείς ασχολείται με τα δισεκατομμύρια που θα πληρώσουν οι σκληρά φορολογούμενοι Ελληνες πολίτες για τα F-35.

Στα Μέσα Ενημέρωσης το θέμα πέρασε στα ψιλά. Αναμενόμενο, αν ληφθεί υπόψιν ότι τα πιο πολλά είναι «πετσωμένα» ή βρίσκονται σε άμεση διαπλοκή με «Οπλάδες» – ξένες και εγχώριες εταιρείες και αντιπροσώπους τους.

Αποτελεσματικά, αλλά ποτέ άτρωτα

Σε ψύχραιμες και δίχως ίχνος υπερβολής αναλύσεις στις ΗΠΑ, το συμπέρασμα είναι σαφές: Τα F-35 είναι αποτελεσματικά, ειδικά για συγκεκριμένου τύπου επιχειρήσεις, αλλά ποτέ άτρωτα.

Από την ανάλυση του πολέμου στον Περσικό, οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις πρέπει να διδαχθούν. Το ίδιο και η κοινή γνώμη, στην οποία κυβέρνηση και φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ προσπαθούν να κάνουν … λοβοτομή και να τα παρουσιάσουν όλα ρόδινα. Βέβαια, οι Ελληνες στρατιωτικοί και ειδικοί επί θεμάτων Αμυνας, γνωρίζουν πολύ καλά ότι κανένα όπλο δεν είναι τέλειο, και ότι κανένα όπλο από μόνο του δεν είναι εις θέσιν να ανατρέψει την πορεία μιας σύγκρουσης.

Αυτά είναι πασίγνωστα στους παροικούντες την εξοπλιστική Ιερουσαλήμ, οι οποίοι και την εμπειρία έχουν και τις γνώσεις. Είναι χαρακτηριστικό, άλλωστε, ότι εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες στην ΕΑΒ, η οποία συμμετείχε σε πρόγραμμα σχεδιασμού μαχητικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους, η κύρια έγνοια ήταν η «πατέντα» για να μειωθεί θεαματικά το στίγμα που δίδει η έξοδος καυσαερίων ενός μαχητικού. Κάτι που φαίνεται ότι ήταν η αιτία να στοχοποιηθεί και να πληγεί το συγκεκριμένο F-35 στο Ιράν από έναν πύραυλο που καθοδηγούταν από οπτικό – υπέρυθρο αισθητήρα.

Και η Ελλάδα τότε τα είχε καταφέρει πάρα πολύ καλά. Το πρόγραμμα βρίσκεται εν εξελίξει σήμερα. Αλλά όχι στην Ελλάδα. Στη Γαλλία. Είναι πασιφανές ότι η κυβέρνηση, παρά το καλό και έμπειρο προσωπικό που διαθέτει η χώρα, το απαξιώνει. Κατά τα λοιπά, κόπτεται για την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίαςμ (!).

Η «ώρα της αλήθειας»

Μια από τις ενδιαφέρουσες αναλύσεις που έχει δει το φως της δημοσιότητας, είναι αυτή στον ιστότοπο, 19FortyFive. Εκεί αναφέρεται, χαρακτηριστικά, ότι «τα stealth μαχητικά αεροσκάφη δεν ήταν – και ούτε θα είναι ποτέ – εντελώς άτρωτα στην ανίχνευση και στην αναχαίτισή τους. Ειδικά όταν βρίσκονται εκτεθειμένα σε οπτικούς/υπέρυθρους αισθητήρες μικρής εμβέλειας. Παρ’ όλα αυτά, έχουν την ικανότητα για επιχειρήσεις βαθιάς διείσδυσης στη ζώνη αεράμυνας του αντιπάλου, αν και κάτι τέτοιο δεν είναι χωρίς κινδύνους».

Το βίντεο που κυκλοφόρησε από το πλήγμα στο F-35, δείχνει ότι το πιο προηγμένο μαχητικό των ΗΠΑ δεν είδε τον πύραυλο να έρχεται. Το γεγονός, υπογραμμίζει ο συντάκτης του δημοσιεύματος, Sebastien Roblin, αποτελεί ένα κρίσιμο «τεστ αλήθειας» για το εάν πράγματι είναι άτρωτα τα μαχητικά πέμπτης γενιάς. Η ζημιά που υπέστη η πιο εξελιγμένη πλατφόρμα στον κόσμο κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, «Epic Fury», δείχνει ότι ακόμη και ο πιο αθόρυβος «ιπτάμενος υπολογιστής» μπορεί να παγιδευτεί σε ένα «Sambush» (αντιαεροπορικό βλήμα – SAM-Ambush – Surface-to-Air Missile).

Το βίντεο των «Φρουρών»

Το F-35 της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ επλήγη και υπέστη ζημιές, ενώ, σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), «προσγειώθηκε με ασφάλεια και ο πιλότος βρίσκεται σε σταθερή κατάσταση. Το περιστατικό είναι υπό διερεύνηση».

Βίντεο που διοχέτευσε το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν, δείχνει το αντιαεροπορικό πλήγμα. Δεδομένης και της δήλωσης της CENTCOM, φαίνεται πολύ πιθανό ότι το F-35A επλήγη από ιρανικά πυρά και ότι το βίντεο των Φρουρών της Επανάστασης είναι γνήσιο. Επιπλέον, το περιοδικό Air and Space Forces ανέφερε ότι «πρόσωπα που γνωρίζουν το θέμα» επιβεβαιώνουν ότι το F-35A υπέστη ζημιές από πυρά εδάφους».

Το προηγούμενο της Σερβίας, το 1999

Με στρατιωτικούς όρους, συνεχίζει το δημοσίευμα, η απώλεια μόνο ενός stealth, από τα εκατοντάδες που βρίσκονται σε υπηρεσία, δεν αποτελεί κάποιο καταστροφικό πλήγμα. Εξάλλου, τα F-35A δεν είναι ακριβότερα από τα νέα μη-stealth μαχητικά. Το λειτουργικό κόστος του είναι που έχει αποδειχθεί προβληματικό.

Ούτε η κατάρριψη ενός stealth θεωρείται αδιανόητη κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ενδεικτικά, η Σερβία κατάφερε να καταρρίψει ένα stealth αεροσκάφος F-117A Nighthawk 27 χρόνια νωρίτερα, χρησιμοποιώντας έναν παλιό σοβιετικό πύραυλο εδάφους-αέρος S-125. Βέβαια, το F-35 είναι πιο σύγχρονο, ταχύτερο και πιο stealth. Αλλά και οι τεχνολογίες και οι τακτικές αεράμυνας έχουν εξελιχθεί.

Πόλεμος προπαγάνδας και η ουσία

Ο πόλεμος, όμως, έχει την πολιτική διάστασή του. Το περιστατικό αυτό, λοιπόν, ενισχύει το ηθικό των Ιρανών και ενδεχομένως να αναγκάσει τις ΗΠΑ να είναι πιο προσεκτικές, και να μην παίρνουν μεγάλα ρίσκα. Σηματοδοτεί επίσης την πρώτη, ως έναν βαθμό, επιτυχημένη επίθεση αντιπάλου σε επανδρωμένο μαχητικό αεροσκάφος των ΗΠΑ που γίνεται εδώ και χρόνια.

Ωστόσο, σε αυτό τον πόλεμο, οι ΗΠΑ έχουν χάσει και τρία μαχητικά F-15E που καταρρίφθηκαν από ένα φαινομενικά «φιλικό» αεροσκάφος Hornet του Κουβέιτ. Επιπλέον ένα ιπτάμενο τάνκερ KC-135 σε σύγκρουση στον αέρα με ένα άλλο KC-135.

Ούτε καν το κατάλαβε;

Το βίντεο των Φρουρών της Επανάστασης δείχνει έναν οπτικό/υπέρυθρο αισθητήρα (optical/infrared sensor) να παρακολουθεί το F-35A ενώ αυτό πετάει, και κατόπιν πύραυλος να εκρήγνυται. Σε κανένα σημείο το F-35 δεν επιχειρεί ελιγμούς για να αποφύγει την επίθεση. Γεγονός που υποδηλώνει ότι αιφνιδιάστηκε.

Το ότι το βίντεο διακόπτεται αμέσως μετά την έκρηξη, μάλλον έγινε για να αποκρυβεί ότι το αεροπλάνο δεν καταστράφηκε εντελώς. Ωστόσο, στα τελικά καρέ του βίντεο, το F-35 φαίνεται άθικτο, αν και ένα σύννεφο καπνού το ακολουθεί. Αυτό υποδηλώνει ότι το αεροσκάφος μπορεί να μην έχει χτυπηθεί άμεσα, αλλά μάλλον υπέστη ζημιές από τα θραύσματα της έκρηξης του πυραύλου.

Τα μαχητικά stealth κατασκευάζονται για να «πιάνονται» ελάχιστα από τα ραντάρ. Ωστόσο, αναπόφευκτα, είναι σχετικώς πιο ευάλωτα σε οπτικά και υπέρυθρα καθοδηγούμενα όπλα, παρ’ ότι έχουν σχεδιαστεί και για να μειώνουν τις υπέρυθρες «υπογραφές» τους.

Στις αερομαχίες, το ραντάρ του F-35 του επιτρέπει να ανιχνεύει μη stealth αεροσκάφη που το πλησιάζουν, δίνοντας στον πιλότο χρόνο για ελιγμούς. Ωστόσο, οι επίγειες απειλές είναι πιο δύσκολο να ανιχνευθούν, ειδικά εάν δεν πρόκειται για ενεργά ραντάρ.

Προβληματικό σύστημα;

Οι σύγχρονοι οπτικοί/υπέρυθροι αισθητήρες είναι παθητικοί. Δεν εκπέμπουν σήματα για να τα «πιάσουν» οι αντίπαλοι. Το ίδιο και ένας πύραυλος που χρησιμοποιεί ανιχνευτή EO/IR (Electro-Optical/Infrared) δεν ενεργοποιεί τους Δέκτες Προειδοποίησης Ραντάρ (RWR) του αεροσκάφους που έχει στοχοποιηθεί.

Κάποια αεροσκάφη δεν διαθέτουν επιπλέον αισθητήρα αυτοάμυνας: Το ονομαζόμενο Σύστημα Προειδοποίησης Προσέγγισης Πυραύλων (MAWS ή MWS), το οποίο χρησιμοποιεί πολλαπλές οπτικές κάμερες για την ανίχνευση εισερχόμενων πυραύλων ανεξαρτήτως της μεθόδου καθοδήγησής του. Το F-35, όμως, διαθέτει MAWS. Το Σύστημα Κατανεμημένου Διαφράγματος (DAS) AN/AAQ-37, το οποίο περιλαμβάνει έξι κάμερες υπέρυθρης ακτινοβολίας που παρέχουν κάλυψη 360 μοιρών.

Το πιο ανησυχητικό στο βίντεο θα ήταν εάν το DAS απέτυχε να ανιχνεύσει τους εισερχόμενους πυραύλους. Εάν το είχε κάνει, βέβαια, θα περίμενε κανείς ο πιλότος να προβεί σε ελιγμούς αποφυγής και απελευθέρωση φωτοβολίδων.

Από την άλλη πλευρά, πάντως, οι πύραυλοι συνήθως προκαλούν πολύ σοβαρές ζημιές στα αεροσκάφη. Επομένως το ότι το F-35A κατάφερε να προσγειωθεί με ασφάλεια αφού χτυπήθηκε, αποτελεί ένα υπέρ του.

Χαμηλές πτήσεις, μεγαλύτερα ρίσκα

Οι Πολεμικές Αεροπορίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ διαθέτουν πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, προκειμένου να εξαπολύουν επιθέσεις από σημεία πολύ πέρα από την εμβέλεια της αεράμυνας του αντιπάλου. Ωστόσο, όπλα όπως ο stealth πύραυλος κρουζ AGM-158 JASSM είναι πολύ ακριβά και σε περιορισμένο αριθμό.

Δεδομένου ότι η ιρανική αεράμυνα έχει πληγεί καίρια, και οι δύο ΠΑ σταδιακά πέρασαν στη χρήση όπλων μικρότερου βεληνεκούς, όπως οι βόμβες glide, GBU-31, ή οι πύραυλοι, Maverick/Hellfire. Αν και αυτά τα όπλα έχουν ακρίβεια, οι πιλότοι αναγκάζονται να πετούν πιο κοντά στους στόχους τους, πιο χαμηλά, και έτσι να εκτίθενται σε αντιαεροπορικά μικρότερης εμβέλειας.

Ιρανική «ενέδρα εδάφους-αέρος»

Τα μαχητικά stealth, ακριβώς λόγω του ελάχιστου στίγματός τους στα ραντάρ του αντιπάλου, προτιμώνται για τέτοιες επιχειρήσεις όπου χρησιμοποιούνται φτηνότερες βόμβες μικρότερης εμβέλειας. Κι’ αυτό, παρά τους αυξημένους κινδύνους.

Επιπλέον, το F-35 διαθέτει ιδιαίτερα ισχυρούς αισθητήρες, γεγονός που το καθιστά εξίσου ελκυστικό ως σύστημα αναγνώρισης βαθιάς διείσδυσης για τον εντοπισμό στόχων, προκειμένου στη συνέχεια να επιτεθούν σε αυτούς μη stealth αεροσκάφη.

Ωστόσο, οι Ιρανοί, επειδή είτε στάθηκαν τυχεροί, είτε έχουν εντοπίσει το μοτίβο που επιχειρούν τα αεροσκάφη από προηγούμενες αποστολές μαχητικών stealth, έστησαν ενέδρα εδάφους-αέρος (ή «Sambush»). Ισως, επίσης, το Ιράν μπορεί να είναι ακόμα σε θέση να κάνει χρήση low-band ή διστατικών ραντάρ (bistatic radars – πομπός και δέκτης χωριστά, σε απόσταση μεταξύ τους, συγκρίσιμη με την αναμενόμενη απόσταση στόχου), προκειμένου να «πιάσει» stealth αεροσκάφη.

Αεράμυνα Ιράν: Κτυπημένη, αλλά όχι ανύπαρκτη

Δεν είναι μυστικό ότι η αεράμυνα του Ιράν έχει υποστεί πλήγμα από τις ισραηλινές και αμερικανικές επιδρομές το 2025 και το 2026. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θεωρούνται οι πιο ικανές δυνάμεις στον πλανήτη στην καταστολή της αεράμυνας (SEAD) στον πλανήτη. Εχουν προκαλέσει, λοιπόν, μεγάλα πλήγματα στα ιρανικά ραντάρ και τους εκτοξευτήρες πυραύλων εδάφους-αέρος. Ετσι δημιούργησαν τις κατάλληλες συνθήκες για να επιχειρούν τα αεροσκάφη τους βαθύτερα στον εναέριο χώρο του Ιράν.

Παρά τις απώλειές του, όμως, το Ιράν δείχνει αντοχή και συνεχίζει να μάχεται. Εξάλλου, οι εκτοξευτές SAM κρύβονται τόσο εύκολα, που ουδείς μπορεί να αναμένει ότι η απειλή αυτή θα εξαλειφθεί. Η απώλειες τουλάχιστον 20 μεγάλων ισραηλινών και αμερικανικών μαχητικών drones (MQ-9 Reapers, Hermes 900s) μέχρι το μέσον Μαρτίου δείχνει ότι οι SAM του Ιράν είναι ακόμη ενεργοί.

Να σημειωθεί πως η Τεχεράνη, έχοντας αποκτήσει μεγάλο αριθμό δυτικών, σοβιετικών, και αργότερα κινεζικών συστημάτων εδάφους-αέρος, ανέπτυξε στη συνέχεια την εγχώρια κατασκευή ισοδύναμων των παλαιών, αλλά και των εισαγόμενων οπλικών συστημάτων. Σε πολλές περιπτώσεις, σε αυτά έχουν ενσωματώσει εκδόσεις οπτικής/υπέρυθρης καθοδήγησης όπλων, τα οποία προηγουμένως καθοδηγούνταν από ραντάρ, βελτιώνοντας τη χρησιμότητά τους έναντι αεροσκαφών stealth.

Τα stealth μαχητικά, λοιπόν, δεν είναι εντελώς άτρωτα. Πόσο μάλλον, όταν έξυπνοι και πειθαρχημένοι διοικητές αεράμυνας μπορούν να δυσκολέψουν την ανεύρεση και καταστροφή των συστοιχιών πυραύλων τους εδάφους-αέρος, αλλάζοντάς τους θέσεις, διασκορπίζοντας αισθητήρες και εκτοξευτές, και αξιοποιώντας το έδαφος για απόκρυψη και ενέδρες.

Κατά συνέπεια, η αεράμυνα του Ιράν μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί κινδύνους για τα αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη που πετούν στον ιρανικό εναέριο χώρο, παρά τα πλήγματα που έχει δεχτεί από τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις.

neostrategy.gr