Δωρεάν μέσα μαζικής μεταφοράς: Το «όχι» της κυβέρνησης και τα παραδείγματα στην Ευρώπη

H πολιτική συζήτηση στην Ελλάδα γύρω από την υιοθέτηση δωρεάν αστικών συγκοινωνιών άνοιξε. Τα παραδείγματα από τα επιτυχημένα ευρωπαϊκά μοντέλα

Το παράδειγμα αυτό φαίνεται να κερδίζει έδαφος και στην εγχώρια πολιτική σκηνή, καθώς η συζήτηση για την ανάγκη ριζικής ελάφρυνσης του κόστους διαβίωσης ανοίγει πλέον με συγκεκριμένες θεσμικές προτάσεις.

ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ άνοιξαν τον δρόμο

Με την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ να θέτουν στο επίκεντρο της ατζέντας τους τη δωρεάν μετακίνηση με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, με διαφορετικές προτάσεις, το ερώτημα μετατοπίζεται από το αν ένα τέτοιο μέτρο είναι εφικτό, στο πώς μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και στην Ελλάδα, ακολουθώντας τα επιτυχημένα ευρωπαϊκά μοντέλα.

Την Πέμπτη το βράδυ (11/06), από τα Λιπάσματα Δραπετσώνας, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης πρότεινε δωρεάν μετακινήσεις για όλους τους νέους έως 24 ετών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. «Πρέπει να επενδύσουμε στα δημόσια μέσα μαζικής μεταφοράς. Περισσότερα δρομολόγια, περισσότερα κίνητρα» ανέφερε  και πρόσθεσε πως το μέτρο κοστολογείται στα 30 με 35 εκατομμύρια ευρώ.

Ο Αλέξης Τσίπρας, στο 7ο ΟΤ Forum πήγε την πρόταση ένα βήμα μπροστά προτείνοντας δωρεάν μετακίνηση σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη για όλες και όλους πλην τουριστών. Στο πλαίσιο των προτάσεών του για μέτρα που βελτιώσουν την καθημερινότητα των πολιτών κοστολόγησε το μέτρο γύρω στα 200-250 εκατομμύρια λέγοντας πως «είναι σχεδόν το ένα τέταρτο των διάφορων pass που δίνει ο κ. Μητσοτάκης». Σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό η πρόταση «έχει πολλαπλή αναπτυξιακή και κοινωνική αξία». Το μέτρο, «μειώνει το κόστος μετακίνησης για τα λαϊκά στρώματα. Μειώνει την κίνηση, τονώνει τη ζήτηση στις συνοικίες, τις αγορές».

Κωφεύει… η κυβέρνηση

Με τις δύο προτάσεις να τίθενται στον δημόσιο διάλογο η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχη με την πρώτη της αντίδραση να είναι σχεδόν πανομοιότυπη παρά το γεγονός πως οι δύο προτάσεις διαφέρουν.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, μίλησε για «τζάμπα που μόνο τζάμπα δεν είναι», υποστηρίζοντας ότι το κόστος τελικά θα το πληρώσουν οι φορολογούμενοι. Ο διευθυντής Ψηφιακής Επικοινωνίας του πρωθυπουργού, Νίκος Ρωμανός, κατηγόρησε την αντιπολίτευση ότι ανταγωνίζεται «στο ποιος θα φυτέψει περισσότερα λεφτόδεντρα». Ο υφυπουργός Εργασίας Κώστας Καραγκούνης κατηγόρησε (MEGA) την αντιπολίτευση για ακατάσχετη παροχολογία.

Σημειώνεται ότι σήμερα η μηνιαία κάρτα απεριορίστων διαδρομών για μετακινήσεις με τις συγκοινωνίες της Αθήνας κοστίζει 27 ευρώ, ενώ για ανήλικους, φοιτητές και άτομα άνω των 65 ετών διατίθεται μειωμένο κόμιστρο κόστους 13,5 ευρώ.

Παρέμβαση του ΙΝΑΤ

Με τον δημόσιο διάλογο να έχει φουντώσει κομβική υπήρξε η παρέμβαση του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα. Σήμερα κάθε πρόταση που αφορά μισθούς, συντάξεις, κοινωνικό κράτος ή δημόσιες υπηρεσίες καλείται να απαντήσει αμέσως στο ερώτημα «πού θα βρεθούν τα χρήματα;». Αντίθετα, όταν η συζήτηση αφορά μειώσεις φορολογικών συντελεστών για τα υψηλά εισοδήματα, την επιχειρηματική κερδοφορία ή τα διανεμόμενα μερίσματα, η ίδια επιλογή παρουσιάζεται σχεδόν αυτονόητα ως «αναπτυξιακή πολιτική», σημειώνει το ΙΝΑΤ στη θεματική «φορολογική πολιτική και κοινωνικές προτεραιότητες».

Σύμφωνα με το Ινστιτούτου «η ασυμμετρία αυτή δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική. Αφορά το ποιος χρηματοδοτεί το κράτος, ποιος καρπώνεται την ανάπτυξη και ποιος καλείται κάθε φορά να απολογηθεί για το κόστος των κοινωνικών αναγκών» υπογραμμίζοντας πως «πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν επιλογές».

Η Ευρώπη έχει δωρεάν Μέσα Μαζικής Μεταφοράς εδώ και χρόνια

Πράγματι, η συζήτηση που άνοιξε αφορά μια πολιτική που εφαρμόζεται ήδη καθολικά σε δύο ευρωπαϊκές χώρες αλλά και σε επίπεδο πόλεων.

Το Λουξεμβούργου έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο (2020) που κατήργησε τα εισιτήρια σε όλα τα δημόσια μέσα μεταφοράς (τρένα, τραμ, λεωφορεία). Στόχος η μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης, καθώς χιλιάδες εργαζόμενοι μετακινούνται καθημερινά από τις γειτονικές χώρες (Γαλλία, Βέλγιο, Γερμανία). Το κόστος (περίπου €41 εκατομμύρια ετησίως) καλύπτεται εξολοκλήρου από τη γενική φορολογία.

Η δεύτερη ευρωπαϊκή χώρα που προχώρησε σε σχεδόν καθολική δωρεάν μετακίνηση για τους κατόχους της προσωποποιημένης κάρτας «Tallinja» (εξαιρούνται μόνο ορισμένες νυχτερινές γραμμές εξπρές) είναι η Μάλτα. Στόχος του μέτρου είναι η μείωση της εξάρτησης από το ιδιωτικό αυτοκίνητο σε μια πυκνοκατοικημένη νησιωτική χώρα με σοβαρό πρόβλημα κίνησης.

Ανάλογα μέτρα βρίσκουν εφαρμογή και σε πολλές πόλεις της Ευρώπης.

Το Ταλίν είναι ο «πρωτοπόρος» των ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Το μέτρο ξεκίνησε να εφαρμόζεται από το 2013 και ισχύει μόνο για τους εγγεγραμμένους κατοίκους της πόλης. Η κίνηση αυτή αποδείχθηκε κερδοφόρα για τον δήμο. Επειδή το μέτρο αφορούσε μόνο κατοίκους, χιλιάδες άνθρωποι που ζούσαν στο Ταλίν αλλά ήταν εγγεγραμμένοι αλλού, μετέφεραν τα φορολογικά τους δικαιώματα στην πρωτεύουσα. Τα νέα έσοδα από τους φόρους εισοδήματος υπερκάλυψαν το κόστος των εισιτηρίων.

Το Μονπελιέ της Γαλλίας έγινε (2023) η μεγαλύτερη γαλλική μητρόπολη που θέσπισε δωρεάν μετακινήσεις για τους κατοίκους της. Πριν από αυτό, το μέτρο είχε εφαρμοστεί με επιτυχία και σε μικρότερες γαλλικές πόλεις, όπως η Δουνκέρκη (2018).

Το Βελιγράδι έγινε (2025) η μοναδική ευρωπαϊκή πόλη με πληθυσμό άνω του ενός εκατομμυρίου κατοίκων όπου τα μέσα μαζικής μεταφοράς είναι δωρεάν. Το μέτρο μπορεί να συνεισφέρει στη μείωση της ρύπανσης με την πόλη συχνά να κατατάσσεται μεταξύ των 10 πιο μολυσμένων πόλεων στον κόσμο, βάσει των δεδομένων της ελβετικής εταιρείας IQ Air, η οποία μετρά την ατμοσφαιρική ρύπανση παγκοσμίως.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι το μέτρο είναι εφικτό. Λειτουργεί ως άμεσο μέτρο κοινωνικής δικαιοσύνης και ανακούφισης των χαμηλότερων εισοδημάτων.

in.gr