Επαναπροσέγγιση Τουρκίας – Αιγύπτου: Ησυχία, η Ελλάδα έχει εκλογές

Βομβαρδισμός μηνυμάτων για ραγδαία πολιτική επαναπροσέγγιση Τουρκίας – Αιγύπτου, που συνοδεύεται από τη σύσφιξη των στρατιωτικών σχέσεων και των πολεμικών βιομηχανιών των δύο χωρών, εκδηλώνεται το τελευταίο διάστημα. Το Neostrategy.gr, βέβαια, το έχει επισημάνει εδώ και καιρό. Παρά ταύτα, η κυβέρνηση Μητσοτάκη εξακολουθεί να μιλά σε πανηγυρικούς τόνους για «στρατηγική σχέση» Ελλάδας – Αιγύπτου, αν και η γεωπολιτική πραγματικότητα στην περιοχή, μετά τη Γάζα, τον Λίβανο και κυρίως τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν, φαίνεται ότι έχει ξεπεράσει τα φληναφήματα του μεγάρου Μαξίμου.

Λες και δεν έχει αλλάξει τίποτα στην εγγύς και ευρύτερη γειτονιά μας, όπου μαίνονται μικροί και μεγάλοι πόλεμοι, υπάρχουν χώρες σε διαρκή πολιτική και και οικονομική αναταραχή, ακόμα και σε συνθήκες εμφύλιου αιματοκυλίσματος και μαζικής μετανάστευσης, και η γεωπολιτική κινούμενη άμμος μετακινείται διαρκώς, η Αθήνα εμμονικά υποστηρίζει ότι συνεχίζεται ο μήνας του μέλιτος με το Κάϊρο. Εξάρει, δε, ως μεγάλη διπλωματική επιτυχία της, την υπέρ της Αιγύπτου και της Τουρκίας συμφωνία οριοθέτησης της ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου. Ως γνωστόν, η γραμμή οριοθέτησης βρίσκεται στο μέσον της Ρόδου και δεν επεκτείνεται ανατολικότερα προς Καστελόριζο, ενώ είναι προβληματική και η επήρεια που έχει αποδοθεί σε νησίδες κάτω από την Κρήτη.

Σε τροχιά στρατηγικής εταιρικής σχέσης

Η πρόσφατη διεξαγωγή της 5ης Συνόδου της Μεικτής Επιτροπής Στρατιωτικής Συνεργασίας Αιγύπτου – Τουρκίας, στο Κάϊρο, ήλθε να δείξει ότι έγινε ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση της σταδιακής στρατηγικής προσέγγισης Αιγύπτου – Τουρκίας.

Σύμφωνα με αναλύσεις αραβικών και τουρκικών think tanks, η αναβάθμιση των σχέσεων των δύο χωρών συνιστά μία από τις σημαντικότερες μεταβολές του περιφερειακού συσχετισμού δυνάμεων μετά το 2023, οπότε, την επίθεση της Χαμάς, ακολούθησε το μακελειό στη Γάζα, καθώς και ο πόλεμος στον Περσικό και στο Λίβανο.

Κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, η συνεργασία πλέον αποκτά χαρακτηριστικά στρατηγικής εταιρικής σχέσης. Ταυτόχρονα, οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις λειτουργούν ως μήνυμα αποτροπής προς περιφερειακές δυνάμεις (όπως το Ισραήλ, αν και δεν το κατονομάζουν), και δείχνουν ότι οι δύο χώρες επιδιώκουν να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία στη διαχείριση των περιφερειακών κρίσεων, χωρίς αποκλειστική εξάρτηση από τις ΗΠΑ ή άλλους ξένους παράγοντες.

Σιγή ιχθύος εις τας Αθήνας

Παρ’ ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπαθεί να υποβαθμίσει τις εξελίξεις, το θέμα αφορά άμεσα την Ελλάδα και την Κύπρο. Κατά τις εκτιμήσεις αναλυτών, πάντως, αν και μέχρι στιγμής το Κάιρο δεν έχει μεταβάλει τις θεμελιώδεις θέσεις του σχετικά με το Δίκαιο της Θάλασσας, ούτε και έχει αναθεωρήσει τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ελλάδα, η σταδιακή θεσμοθέτηση της συνεργασίας με την Άγκυρα μπορεί να δημιουργήσει νέα περιθώρια τουρκικής επιρροής στις αιγυπτιακές στρατηγικές επιλογές.

Ωστόσο, ακόμα και απολύτως «συστημικοί» αναλυτές, όπως ο καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου, Κωνσταντίνος Φίλης, ο οποίος κάθε άλλο παρά φημίζεται για τις αντιπολιτευτικές διαθέσεις του, επισημαίνει, σε άρθρο του στην «Καθημερινή», ότι «το τελευταίο χρονικό διάστημα γίνεται όλο και πιο εμφατική η επαναπροσέγγιση Αιγύπτου – Τουρκίας. Ταυτόχρονα παρατηρείται ένα αμοιβαίο μούδιασμα στις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, που εκκίνησαν από το ζήτημα της Μονής του Σινά, το οποίο κακοφόρμισε, και συνεχίστηκε με την εκατέρωθεν αβλεψία αλληλοενημέρωσης για ενέργειες περί τις θαλάσσιες ζώνες. Βεβαίως, οι επικοινωνίες των υπουργών Εξωτερικών είναι συχνές, ενώ πρόσφατα η Ελλάδα διευκόλυνε την εκταμίευση ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη στήριξη της χειμαζόμενης αιγυπτιακής οικονομίας. Ωστόσο, φαίνεται να έχει μετριαστεί το πολύ θετικό μομέντουμ των περασμένων ετών».

Στρατιωτική συνεργασία

Την ίδια στιγμή που η Αίγυπτος διατηρεί σε ικανοποιητικό επίπεδο στρατιωτικές σχέσεις με την Ελλάδα, συσφίγγει τους δεσμούς της με την Τουρκία, ως όλα δείχνουν, πολύ περισσότερο απ’ ότι με τη χώρα μας.

Ενδεικτικά, κατά την 5η Σύνοδο της Μεικτής Επιτροπής Στρατιωτικής Συνεργασίας, οι αρχηγοί ΓΕΕΘΑ Αιγύπτου και Τουρκίας υπέγραψαν πρόγραμμα κοινών δραστηριοτήτων που περιλαμβάνει: ανταλλαγή τεχνογνωσίας, κοινή επιχειρησιακή εκπαίδευση, ανταλλαγές προσωπικού, διεύρυνση διακλαδικών ασκήσεων, συνεργασία σε στρατιωτική εκπαίδευση και επιτελικό σχεδιασμό. Να σημειωθεί πως πρόσφατα οι δύο χώρες συμμετέχουν στην άσκηση Anatolian Eagle 2026, μαζί με το Αζερμπαϊτζάν, ενώ είχε προηγηθεί δεκαήμερη κοινή αεροπορική εκπαίδευση στην Αίγυπτο. Κάτι που υποδηλώνει αυξανόμενο επίπεδο διαλειτουργικότητας μεταξύ των δύο Ενόπλων Δυνάμεων.

Σύμφωνα με Άραβες στρατιωτικούς αναλυτές, οι κοινές ασκήσεις, εκτός των άλλων, αποσκοπούν στη δημιουργία μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων μεταξύ των δύο μεγαλύτερων στρατών της Ανατολικής Μεσογείου. Η, δε, διεύρυνση των κοινών στρατιωτικών δραστηριοτήτων και η πραγματοποίηση διαδοχικών αεροπορικών και διακλαδικών ασκήσεων καταδεικνύουν ότι η εξομάλυνση των διμερών σχέσεων έχει πλέον περάσει από το πολιτικό επίπεδο στο επίπεδο της αμυντικής συνεργασίας.

Πολεμική βιομηχανία

Εξίσου σημαντικό είναι ότι ένας από τους στόχους της τουρκικής στρατηγικής αφορά και την αμυντική βιομηχανία. Ειδικότερα, η Αίγυπτος αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστική αγορά για: μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ηλεκτρονικά συστήματα, ναυπηγικά προγράμματα, συμπαραγωγή οπλικών συστημάτων. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα θέλει να αξιοποιήσει τη μεγάλη αιγυπτιακή αμυντική βιομηχανική βάση ως εφαλτήριο για ευρύτερη διείσδυση στην αφρικανική αγορά, ενώ το Κάιρο ενδιαφέρεται για μεταφορά τεχνογνωσίας και διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας οπλικών συστημάτων.

Οπως αναφέρει και ο Κ. Φίλης, «ένα επιπλέον πλεονέκτημα της Τουρκίας είναι η αμυντική βιομηχανία της, καθώς μπορεί να προσφέρει στην Αίγυπτο πρόσβαση σε σύγχρονο εξοπλισμό μέχρι και συμπαραγωγές, ενώ η πρώτη έχει περίπου αποκηρύξει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ζητώντας ειδικότερα από τους Αιγυπτίους Αδελφούς Μουσουλμάνους που φιλοξενεί να κρατούν πολύ χαμηλούς τόνους έναντι του Αλ Σισι».

Συνολική στρατηγική επαναπροσέγγισης

Σύμφωνα με αραβικά και τουρκικά think tanks, η στρατιωτική συνεργασία δεν αποτελεί μεμονωμένη εξέλιξη, αλλά εντάσσεται σε μια συνολική στρατηγική επαναπροσέγγισης των δύο πλευρών.

Το τουρκικό κέντρο στρατηγικών μελετών, Orsam, εκτιμά ότι η προσέγγιση Αιγύπτου–Τουρκίας βασίζεται πλέον σε «κοινά συμφέροντα που αποκτούν θεσμική μορφή» και δεν πρόκειται για προσωρινές πολιτικές συγκυρίες. Κατά το think tank, οι οικονομικές σχέσεις αποτελούν τον βασικό πυλώνα των σχέσεων, κάτι που αντικατοπτρίζεται στη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο. Επιπλέον, οι δύο χώρες επιδιώκουν την απο κοινού διαχείριση των κρίσεων σε Λιβύη, Σουδάν, Γάζα, Ερυθρά Θάλασσα. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη σταδιακή μετατροπή της Λιβύης από πεδίο αντιπαράθεσης σε χώρο συντονισμού Τουρκίας – Αιγύπτου, χωρίς ωστόσο να εγκαταλείπονται οι διαφορετικές απόψεις.

Αραβες αναλυτές επισημαίνουν ότι η περιφερειακή αστάθεια μετά τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν, οι εξελίξεις στη Γάζα, η αβεβαιότητα στη Λιβύη, η κατάσταση στο Σουδάν, καθώς και η ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα, δημιουργούν κοινές απειλές για Κάιρο και Άγκυρα, οδηγώντας σε άγνωστα έως τώρα επίπεδα στρατιωτικού συντονισμού.

Ο παράγων Ισραήλ

Σε παρόμοιες διαπιστώσεις καταλήγει και ο Κ. Φίλης. Ο ίδιος εστιάζει ιδιαίτερα στον παράγοντα Ισραήλ, ο οποίος λειτουργεί ως καταλύτης για ανακατατάξεις συνεργασιών – «συμμαχιών» στην περιοχή.

Το Ισραήλ, γράφει, «υπό την τωρινή ηγεσία του, θεωρείται αστάθμητος παράγων. Ακόμη και οι χώρες που παραδοσιακά συνεννοούνταν μαζί του, όπως η Ιορδανία και η Αίγυπτος, δυσπιστούν έναντι των προθέσεών μου. Γενικότερα, το Ισραήλ εξελίσσεται σε καταλύτη αναζήτησης και εξεύρεσης έστω και προσωρινών συνεργειών από μέρους πολλών περιφερειακών δρώντων ώστε να μην του επιτρέψουν να επιβάλει τη ριζοσπαστική ατζέντα του. Ακόμη και αν η αντιπαλότητα του καθενός με το Ισραήλ διαφέρει, το ίδιο και οι φιλοδοξίες τους (π.χ. ο τουρκικός ηγεμονισμός δεν αρέσει σε Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο), τα περισσότερα κράτη ενώνουν τις δυνάμεις τους, εξαιτίας και του κλονισμού της εμπιστοσύνης τους απέναντι στις ΗΠΑ».

Οσον αφορά τη Λιβύη, όπου η Αθήνα την περίοδο της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, εν πολλοίς είναι απούσα, και σύρεται πίσω από τις πολιτικές του Καΐρου, το οποίο κοιτάζει τα συμφέροντά του, ο ίδιος εκτιμά ότι «οπωσδήποτε σήμερα η πολιτική της Αγκυρας στη Λιβύη είναι πιο ισορροπημένη, προς τέρψιν του Καΐρου».

Γενικότερα, πιστεύει ότι, «χωρίς να έχει αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη (σ.σ. ανάμεσα σε Κάϊρο – Αγκυρα), η ένταση μεταξύ των δύο χωρών έχει εκτονωθεί. Είναι, πάντως, αποκαλυπτικό του ευμετάβλητου περιφερειακού περιβάλλοντος το γεγονός ότι η Αίγυπτος συνεργάστηκε στενά με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στη Λιβύη, αλλά οι δυο τους βρίσκονται σε έντονη αντιπαράθεση σε σχέση με το Σουδάν». Οσον αφορά «στο πολύπαθο Σουδάν, όπου 14 εκατ. έχουν εκτοπιστεί και 20 εκατ. βρίσκονται σε άμεση ανάγκη σίτισης, Αίγυπτος και Τουρκία έχουν βρει ένα modus operandi».

neostrategy.gr