Από την «εξαιρετικά προηγμένη AI»… στο Gmail: Όλο το παρασκήνιο της φάρσας στον Ντόκο

«Υβριδικού χαρακτήρα επίθεση με διείσδυση στα πρωτόκολλα ασφαλείας, μέσω χρήσης εξαιρετικά προηγμένης τεχνολογίας Τεχνητής Νοημοσύνης»». Με αυτές τις τέσσερις λέξεις η κυβέρνηση επιχείρησε να εξηγήσει πώς ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του πρωθυπουργού, Θάνος Ντόκος, έπεσε θύμα της φάρσας των Ρώσων Vovan & Lexus. Οι ίδιοι, όμως, χρειάστηκαν μόλις μία πρόταση για να αποδομήσουν αυτό το αφήγημα: «Τι ηλίθιο πράγμα είπαν οι ελληνικές αρχές. Απλά στείλαμε ένα email από το Gmail στο γραφείο του και μας απάντησαν».

Σύμφωνα με το βίντεο που δημοσιοποίησαν, οι δύο Ρώσοι εμφανίστηκαν στον Θάνο Ντόκο ως ο γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της Ουκρανίας, Ρουστέμ Ουμέροφ. Αφορμή της επικοινωνίας ήταν το πρόσφατο περιστατικό με το ουκρανικό drone που εντοπίστηκε ανοιχτά της Λευκάδας. Υποδυόμενοι τους Ουκρανούς αξιωματούχους, υποστήριξαν ότι ο υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας ενεργεί ανεξέλεγκτα και ότι είναι πιθανό να επαναληφθούν επιθέσεις εναντίον ρωσικών πλοίων κοντά σε ελληνικά νησιά.

Ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας δεν έκρυψε την ανησυχία του. Προειδοποίησε ότι ένα νέο αντίστοιχο περιστατικό θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή κρίση στις ελληνοουκρανικές σχέσεις, να επηρεάσει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τον τουρισμό, ενώ επανέλαβε πως η Ελλάδα δεν επιθυμεί ο πόλεμος να μεταφερθεί στα χωρικά της ύδατα. «Αν δεν ακούει τον πρόεδρο Ζελένσκι, πρέπει να αποφασίσει αν το να καταστρέψει ένα ρωσικό πλοίο αξίζει να χάσει την υποστήριξη της Ελλάδας. Είναι τόσο απλό», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε σημαντικά προβλήματα στην ελληνική κυβέρνηση, η οποία, όπως είπε, θα οδηγηθεί σε εκλογές μέσα στους επόμενους μήνες.

Στη διάρκεια της συνομιλίας συζητήθηκαν επίσης οι πιθανότητες ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, στη διμερή συνεργασία για τα drones, αλλά και στην παρουσία του διοικητή της ΕΥΠ στο Κίεβο για επαφές με ουκρανικές αρχές.

«Σημασία έχει η επικοινωνία και όχι η ουσία»

Το ερώτημα, ωστόσο, που ανακύπτει μετά τη δημοσιοποίηση του βίντεο δεν αφορά μόνο το πώς στήθηκε η φάρσα. Αντίστοιχα περιστατικά έχουν συμβεί και σε άλλες χώρες. Αυτό που προκαλεί μεγαλύτερη εντύπωση είναι η επιλογή της κυβέρνησης να παρουσιάσει την υπόθεση ως αποτέλεσμα μιας σύνθετης επιχείρησης τεχνητής νοημοσύνης, όταν οι ίδιοι οι δημιουργοί της υποστηρίζουν ότι το μόνο που χρειάστηκε ήταν ένα email από λογαριασμό Gmail.

Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που η κυβέρνηση κατηγορείται ότι επιχειρεί να διαμορφώσει την επικοινωνιακή εικόνα ενός γεγονότος αντί να σταθεί στην ουσία του. Χαρακτηριστική ήταν η αποστροφή του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το 2016, όταν ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης είχε δηλώσει ότι «σημασία έχει η επικοινωνία και όχι η ουσία». Στην υπόθεση Ντόκου, πάντως, η επικοινωνιακή διαχείριση φαίνεται να κατέρρευσε από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της φάρσας.

«Οκτώ email και λίγο… μακιγιάζ»

Η εκδοχή των ίδιων των Vovan & Lexus για το πώς κατάφεραν να φτάσουν στον Θάνο Ντόκο απέχει αισθητά από την κυβερνητική περιγραφή περί «εξαιρετικά προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης». Σε συνέντευξή τους στο Wired Greece, οι δύο Ρώσοι περιγράφουν μια διαδικασία που, όπως υποστηρίζουν, στηρίχθηκε κυρίως στην προετοιμασία και όχι στην τεχνολογία.

Όπως αναφέρουν, η πρώτη προσπάθεια επικοινωνίας έγινε μέσω οκτώ ηλεκτρονικών μηνυμάτων προς το γραφείο του συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας, μέχρι να υπάρξει ανταπόκριση. Στη συνέχεια ακολούθησε τηλεδιάσκεψη, στην οποία χρησιμοποίησαν μακιγιάζ, περούκες και τεχνολογία αλλοίωσης εικόνας και φωνής, ώστε να προσομοιάζουν στους Ουκρανούς αξιωματούχους που υποδύονταν. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η επιτυχία της φάρσας δεν οφειλόταν σε κάποια εξελιγμένη κυβερνοεπίθεση, αλλά σε μια καλά οργανωμένη επιχείρηση εξαπάτησης και στην ανταπόκριση της ελληνικής πλευράς.

Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης

Η υπόθεση προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις, με τα κόμματα της αντιπολίτευσης να ζητούν εξηγήσεις από την κυβέρνηση και, σε αρκετές περιπτώσεις, την απομάκρυνση του Θάνου Ντόκου από τη θέση του συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας του πρωθυπουργού.

Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη έκανε λόγο για ένα «πολύ ανησυχητικό» περιστατικό για την εθνική ασφάλεια. Ο τομεάρχης Εξωτερικής Πολιτικής, Χάρης Τζήμητρας, σχολίασε ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποδεικνύεται «επικίνδυνα ερασιτεχνική στον χειρισμό ζητημάτων ευαίσθητων για τη χώρα, αν και απολύτως επαγγελματική στην επικοινωνία», ζητώντας εξηγήσεις και ουσιαστικά μέτρα προστασίας απέναντι σε υβριδικές απειλές.

Το ΠΑΣΟΚ, σε ανακοίνωσή του μετά την πρώτη αντίδραση του Μεγάρου Μαξίμου, έκανε λόγο για προσπάθεια της κυβέρνησης να «χαμηλώσει» το θέμα, υποστηρίζοντας ότι επιχειρεί να καλύψει «τον βαριά εκτεθειμένο στενό συνεργάτη του πρωθυπουργού». Παράλληλα, έθεσε σειρά ερωτημάτων σχετικά με τις πληροφορίες που συζητήθηκαν στη συνομιλία και τις διαδικασίες ασφαλείας που ακολουθήθηκαν, καταλήγοντας ότι «η αποπομπή του κ. Ντόκου είναι μονόδρομος».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος υποστήριξε ότι η υπόθεση αναδεικνύει τις αδυναμίες του λεγόμενου «επιτελικού κράτους». Όπως ανέφερε, η Νέα Δημοκρατία οικοδόμησε το πολιτικό της αφήγημα πάνω στην ασφάλεια, ωστόσο «το ίδιο το επιτελικό κράτος του κ. Μητσοτάκη αποδεικνύεται ο πιο αδύναμος και επικίνδυνος κρίκος», ζητώντας από την κυβέρνηση να αναλάβει τις πολιτικές ευθύνες της.

Από την πλευρά του, το ΚΚΕ στάθηκε κυρίως στο περιεχόμενο της συνομιλίας και όχι στη φάρσα καθαυτή, υποστηρίζοντας ότι το πραγματικό «κενό ασφαλείας» είναι η εμπλοκή της Ελλάδας στον πόλεμο της Ουκρανίας. Το κόμμα χαρακτήρισε «ανατριχιαστική» τη φράση του Θάνου Ντόκου ότι «καταλαβαίνουμε τις ανάγκες του πολέμου», ενώ έκανε λόγο για «κυνισμό της πολεμικής εμπλοκής» με αφορμή τη συζήτηση για τη συμπαραγωγή drones με την Ουκρανία.

Σε υψηλούς τόνους κινήθηκε και η Νέα Αριστερά, η οποία χαρακτήρισε «πραγματική φάρσα» την κυβέρνηση και τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Υποστήριξε ότι ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας αποκάλυψε κρίσιμες πληροφορίες για τους χειρισμούς της κυβέρνησης σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και κάλεσε είτε τον Κυριάκο Μητσοτάκη να τον αποπέμψει είτε τον ίδιο τον Θάνο Ντόκο να παραιτηθεί.

Αιχμηρή ήταν και η παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος, με μία μόνο φράση, άφησε σαφείς αιχμές για την επιλογή του Μεγάρου Μαξίμου να διατηρήσει τον σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας στη θέση του: «Ο κ. Ντόκος είναι ακόμα στη θέση του;».

«Πάρτι» στο Χ

Το περιστατικό δεν άργησε να γίνει αντικείμενο έντονου σχολιασμού και στο Χ, όπου χρήστες αντιμετώπισαν με σαρκασμό τόσο τη φάρσα σε βάρος του συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας, όσο και την κυβερνητική εξήγηση περί «εξαιρετικά προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης».

Αρκετές αναρτήσεις εστίασαν στην επίσημη ανακοίνωση του Μεγάρου Μαξίμου, σχολιάζοντας ειρωνικά ότι τελικά οι Ρώσοι χρειάστηκαν απλώς έναν λογαριασμό Gmail για να συνομιλήσουν με τον Θάνο Ντόκο, ενώ άλλοι χρήστες αξιοποίησαν χιουμοριστικές αναφορές από την επικαιρότητα για να σατιρίσουν την υπόθεση.

Στο επίκεντρο των σχολίων βρέθηκαν επίσης οι αναφορές του συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας στις επόμενες εκλογές και στις πιθανές επιπτώσεις ενός νέου περιστατικού για την κυβέρνηση, αλλά και το γεγονός ότι, παρά τις αποκαλύψεις, παραμένει στη θέση του.

Έτσι, πέρα από την πολιτική αντιπαράθεση που πυροδότησε η υπόθεση, το θέμα εξελίχθηκε σε ένα από τα κυρίαρχα αντικείμενα πολιτικής σάτιρας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με δεκάδες αναρτήσεις να σχολιάζουν σκωπτικά τη φάρσα και τη διαχείρισή της.