Το «ΝΑΤΟ 3.0» και το τουρκικό στοίχημα

Τι έφερε για την Τουρκία η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα την Τρίτη και την Τετάρτη; Τα Παιχνίδια Εξουσίας αναδημοσιεύουν από το Κ-Report των Κώστα Καλλίτση και Παύλου Τσίμα που κυκλοφορούν καθημερινά σε συνδρομητική βάση και με πλούσια ύλη και που κάθε Τετάρτη προσφέρουν δωρεάν στους συνδρομητές τους το Έχεις Γράμμα από την Τουρκία που συντάσσουν ο Ευάγγελος Αρεταίος και η Μαρία Ζαχαράκη:

Η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ φέτος στην Άγκυρα ήταν μια διοργάνωση με δύο παράλληλες αλλά κομβικές ιστορίες: Από τη μία, η προσπάθεια της Τουρκίας να επαναφέρει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ σε τροχιά αναβαθμισμένης αμυντικής συνεργασίας και, από την άλλη, η ολοένα βαθύτερη απόσταση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον του Ντόναλντ Τραμπ και την Ευρώπη για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας.

Για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η φιλοξενία της Συνόδου είχε σαφή στόχο: Να αποδείξει ότι η Τουρκία είναι αναντικατάστατος παίκτης στη Συμμαχία, όχι ένας απλός σύμμαχος, και ο βασικός συνομιλητής της Ουάσιγκτον στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η τελετουργική υποδοχή, οι θερμές δηλώσεις και η εικόνα προσωπικής χημείας μεταξύ των δύο ηγετών ήταν ακριβώς αυτό που επιδίωκε η τουρκική προεδρία. Ωστόσο, πίσω από τις εικόνες υπήρχε η πραγματική διαπραγμάτευση.

Η δίωρη συνάντηση Ερντογάν-Τραμπ δύσκολα δεν μπορεί να θεωρηθεί τυπική. Η διάρκειά της υποδηλώνει ότι τέθηκαν όλα τα μεγάλα ανοικτά ζητήματα των διμερών σχέσεων. Στο τραπέζι, πίσω από τις κλειστές πόρτες, βρέθηκαν τα F-35, οι κυρώσεις CAATSA, οι κινητήρες του τουρκικού μαχητικού KAAN, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά και ο γενικότερος ρόλος της Τουρκίας στο νέο αμερικανικό στρατηγικό δόγμα. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει όλα τα ανοικτά μέτωπα σε μία συνολική διαπραγμάτευση. Αλλά…

Φιλοφρονήσεις, όχι αποφάσεις: Ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Ερντογάν «ηγέτη που χαίρει σεβασμού σε όλο τον κόσμο», υποστήριξε ότι «οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας είναι καλύτερες από ποτέ», δήλωσε ότι ίσως δεν θα συμμετείχε καν στη Σύνοδο, εάν αυτή δεν πραγματοποιούνταν στην Τουρκία και επανέλαβε ότι διατηρεί εξαιρετική προσωπική σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο. Ωστόσο, η πολιτική ουσία αποδείχθηκε πολύ πιο περιορισμένη.

CAATSA: Η σημαντικότερη νέα υπόσχεση του Τραμπ αφορούσε τις κυρώσεις CAATSA.

Η δήλωση ότι «μπορούμε να άρουμε τις κυρώσεις» αποτελεί σαφώς ένα νέο θετικό μήνυμα προς την Άγκυρα. Δεν συνοδεύτηκε όμως από καμία απόφαση, καμία υπογραφή και κανένα χρονοδιάγραμμα. Η εικόνα είναι γνώριμη. Η Ουάσιγκτον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο εξομάλυνσης, αλλά αποφεύγει να δεσμευθεί.

F-35: Το ίδιο συνέβη και στο πιο κρίσιμο ζήτημα για την Τουρκία. Ο Ερντογάν επέλεξε να υπενθυμίσει δημόσια ότι οι ΗΠΑ είχαν δεσμευθεί για την παράδοση πέντε F-35, ασκώντας εμφανή πίεση στον Τραμπ. Η απάντηση όμως του Αμερικανού προέδρου περιορίστηκε στο ότι «θα εξετάσουμε το θέμα». Καμία αναφορά στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Καμία ανακοίνωση για παράδοση αεροσκαφών. Καμία συγκεκριμένη απόφαση. Για την τουρκική πλευρά, η απάντηση αυτή ήταν αισθητά κατώτερη των προσδοκιών που είχαν δημιουργηθεί τις προηγούμενες ημέρες, ιδιαίτερα μετά τις διαρροές και τα σχετικά δημοσιεύματα των ΝΥΤ, τα οποία είχαν καλλιεργήσει την εντύπωση ότι επίκειται σημαντική πρόοδος.

ΚΑΑΝ: Ο Ερντογάν επιδιώκει πρόσβαση στους αμερικανικούς κινητήρες F110, αν και τέταρτης γενιάς, και γενικότερα στην αμερικανική τεχνολογία. Ωστόσο η απάντηση του Τραμπ έδειξε είτε σύγχυση είτε σκόπιμη αποφυγή. Μίλησε γενικά για κινητήρες, αμερικανικά αεροσκάφη και τεχνική υποστήριξη, χωρίς να αναφερθεί στο πραγματικό αίτημα της Άγκυρας.

S-400: Το θέμα που οδήγησε στην αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 δεν αναφέρθηκε ουσιαστικά ούτε από τον Τραμπ ούτε από τον Ερντογάν. Η σιωπή αυτή δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα λύθηκε. Αντιθέτως, δείχνει ότι οι δύο πλευρές αναζητούν μια φόρμουλα συμβιβασμού χωρίς φωνασκίες.

ΗΠΑ-Ευρώπη και Τουρκία: Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην Τουρκία, προβάλλοντάς την ως ισχυρό σύμμαχο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις του με αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμένουν ψυχρές. Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία φιλοδοξεί να αναδειχθεί σε βασικό προμηθευτή οπλικών συστημάτων και σε αναντικατάστατο στρατιωτικό εταίρο της Ευρώπης, αξιοποιώντας τόσο τον μεγάλο στρατό της όσο και τη ραγδαία ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας.

Η «παγίδα»: Η εφημερίδα Τουρκιγέ υποστηρίζει ότι η νέα φάση της Συμμαχίας δημιουργεί αρχικά ευνοϊκές συνθήκες για την Τουρκία, καθώς οι εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης αυξάνουν τη στρατηγική σημασία της Άγκυρας. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι το νέο μοντέλο μπορεί να οδηγήσει σε μια διαφορετική μορφή εξάρτησης. Όπως επισημαίνει, η Τουρκία διαθέτει σημαντικό τεχνολογικό πλεονέκτημα σε τομείς, όπως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα ηλεκτρονικά και τα οπλικά συστήματα, όμως υπολείπεται σε χρηματοδοτική ισχύ απέναντι στους μεγάλους ευρωπαϊκούς αμυντικούς ομίλους που ενισχύονται από τεράστια κρατικά κεφάλαια και διαδικασίες βιομηχανικής συγκέντρωσης.

Το μεγάλο ερώτημα για την Άγκυρα είναι αν θα μετατραπεί σε ισότιμο διαμορφωτή της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής ή αν τελικά θα περιοριστεί στον ρόλο ενός εταίρου, που θα καλύπτει τις ανάγκες της Δύσης χωρίς να συμμετέχει ισότιμα στη λήψη των αποφάσεων.

Κατά τον αμυντικό αναλυτή Αρντά Μεβλούτογλου, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την Τουρκία περισσότερο ως υπεργολάβο παρά ως στρατηγικό εταίρο, εδώ. Παράλληλα, τίθενται ευρύτερα γεωπολιτικά ερωτήματα για το κατά πόσο η ενεργότερη συμμετοχή της Τουρκίας στο νέο ΝΑΤΟ θα την απομακρύνει περαιτέρω από τη Ρωσία, θα την οδηγήσει σε στενότερη τεχνολογική συνεργασία με τη Δύση ή θα την υποχρεώσει να υιοθετήσει σαφέστερη στάση απέναντι στην Κίνα.

Δικαιώματα: Ο αναλυτής Σελίμ Κορού υποστηρίζει ότι η τουρκική κυβέρνηση χρησιμοποίησε τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ ως εργαλείο διεθνούς νομιμοποίησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Κατά τον ίδιο, η Δύση αντιμετωπίζει πλέον την Τουρκία κυρίως μέσα από το πρίσμα των αμυντικών και γεωπολιτικών συμφερόντων της, ενώ ζητήματα όπως η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν περάσει σε δεύτερη μοίρα.

Βασίλης Σκουρής

dnews.gr

Φωτογραφία: AP Photo/Francisco Seco