Το προαναγγελθέν μέγκα ντηλ ΗΠΑ – Τουρκίας

Σε ιδιαίτερα «ευαίσθητη» φάση, οπότε ο Κυριάκος Μητσοτάκης κλυδωνίζεται πολιτικά, καταρρέει το αφήγημα που χρόνια τώρα είχε καλλιεργήσει η κυβέρνησή του ότι κατάφερε να αγοράσει από τις ΗΠΑ σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη, F-35, ενώ η Τουρκία είναι αποκλεισμένη από αυτά. Αποκλεισμό που επίσης παρουσίαζε ως «νίκη» του, αν και το μπλόκο της Τουρκίας για τα F-35 οφείλεται πρωτίστως στο ισραηλινό λόμπι στις ΗΠΑ, καθώς και στο ελληνο-αμερικανικό και κυπρο-αμερικανικό λόμπι. Ως γνωστόν, εξάλλoυ, ο αποκλεισμός της της Τουρκίας από το πρόγραμμα F-35 ελήφθη τον Ιούλιο του 2019 κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, σε μια περίοδο που η ΝΔ δεν ήταν καν κυβέρνηση, αφού μόλις κέρδιζε τις εκλογές.

Τώρα, στον νευραλγικό τομέα των εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, σε προεκλογική περίοδο μάλιστα, η ίδια πέφτει θύμα των επικοινωνιακών πυροτεχνημάτων της. Κάτι που, για πολλοστή φορά, έρχεται να επιβεβαιώσει ότι αναλίσκεται σε επικοινωνία και προπαγάνδα, αλλά διακατέχεται από ένδεια πολιτικών και στόχων.

Η επιμονή Τραμπ να ξαναβάλει την Τουρκία στο πρόγραμμα των αεροσκαφών 5ης γενιάς με χαρακτηριστικά stealth, F-35, δεν είναι καινούργια. Με την έναρξη της δεύτερης θητείας του (2025), ουσιαστικά το είχε προαναγγείλει. Το ίδιο και ο «άνθρωπός» του, πρέσβης των ΗΠΑ στην Αγκυρα, Τομ Μπάρακ, σε επανειλημμένες δηλώσεις του. Προς τι, λοιπόν, η έκπληξη της ελληνικής κυβέρνησης από τις τοποθετήσεις Τραμπ, πριν και κατά την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, ότι κομίζει «δώρα» στον Ερντογάν, μεταξύ των οποίων και τα F-35; Εάν η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν ήξερε, τότε έχει επικίνδυνα σοβαρά ελλείμματα στην εξωτερική πολιτική. Το πιθανότερο είναι ότι το γνώριζε, αλλά προσποιείται εκ του πονηρού την ανήξερη.

Κυβιστήσεις Μητσοτάκη

Η κυβέρνηση έκτισε το αφήγημά της πάνω στην «επιτυχία» της ότι κατάφερε να κλείσει συμβόλαιο με τις ΗΠΑ και την κατασκευάστρια, Lockheed Martin, για αγορές F-35 (20+20), ενώ η Τουρκία είναι … εκτός νυμφώνος. Αρα, η Ελλάδα θα έχει αεροπορική υπεροχή στο Αιγαίο – Ανατολική Μεσόγειο. Τώρα, εφόσον αρθούν οι αμερικανικές κυρώσεις, ανοίγει ο δρόμος για να πουληθούν στην Τουρκία τουλάχιστον 130 F-35.

Βεβαίως, κάθε άλλο παρά … «κατόρθωμα» της κυβέρνησης Μητσοτάκη ήταν η πανάκριβη ελληνική αγορά των F-35. Η Lockheed Martin, δημόσια, εδώ και πολλά χρόνια δεν το έκρυβε ότι θέλει την Ελλάδα για πελάτη της. Επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, παρά την επιμονή Καμμένου για τα F-35, αποφασίστηκε ο εκσυγχρονισμός ελληνικών F-16 σε Viper. Μια φτηνότερη επιλογή, λόγω οικονομικών προβλημάτων, αλλά και η πλέον αποτελεσματική για την Πολεμική Αεροπορία. Κάτι αντίστοιχο επιδιώκει και η Τουρκία, ζητώντας από τις ΗΠΑ μαχητικά αεροσκάφη F-16 Block 70, αλλά έως τώρα υφίστανται αμερικανικοί δισταγμοί. Αυτή θεωρείται η καλύτερη ενδιάμεση λύση – γέφυρα, προκειμένου να περάσει η Πολεμική Αεροπορία της γείτονος κάποια στιγμή σε πιο προωθημένους τεχνολογικά τύπους αεροσκαφών.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη την πάτησε, επειδή ο Τραμπ και συνολικότερα το αμερικανικό κατεστημένο, καθώς και πολεμικές βιομηχανίες των ΗΠΑ, αδιαφορούν για την ανησυχίες της Ελλάδας για την ασφάλειά της. Το Neostrategy.gr, επανειλημμένως έχει επισημάνει ότι η πάγια, εδώ και πολλές δεκατίες, πρακτική των ΗΠΑ έναντι της Ελλάδας και της Τουρκίας, είναι η διατήρηση της σχετικής ισορροπίας δυνάμεων μεταξύ των δύο χωρών. Δεν επρόκειτο, λοιπόν, να αλλάξουν αυτό το «Δόγμα» τους. Πόσο μάλλον, ο Τραμπ να «ρίξει» τον «φίλο» του, Ερντογάν, ο οποίος έχει αναβαθμίσει τον ρόλο της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης.

Κωλοτούμπες Ερντογάν

Οπως αυτοπαγιδεύτηκε επικοινωνιακά ο Κ. Μητσοτάκης, το ίδιο έπαθε και ο Ερντογάν. Αυτός, από τη μεριά του, έκτισε όλο το αφήγημά του στην άρνησή του να απομακρύνει τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα, S-400, από την Τουρκία. Ως γνωστόν, τυπικώς αυτός είναι η λόγος που οι ΗΠΑ «πέταξαν» την Τουρκία εκτός προγράμματος F-35. Στο εσωτερικό ακροατήριό της, η κυβέρνηση Ερντογάν συνέδεσε την παραμονή των S-400 με ζητήματα «εθνικής υπερηφάνειας», «αντιμπεριαλιστικής» ρητορικής προς τις ΗΠΑ, και βέβαια με την δήθεν «παντοδυναμία» της πολεμικής βιομηχανίας της Τουρκίας. Κι’ αυτό, ενώ την ίδια στιγμή, στο παρασκήνιο διαπραγματευόταν με την Ουάσιγκτον (και με Μπάϊντεν και με Τραμπ) την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, αγορές F-16, και άλλα εξοπλιστικά … «καλούδια».

Τώρα, οι αντιμεριαλιστικές κορώνες Ερντογάν πήγαν περίπατο και αυτός είναι αναγκασμένος να βάλει την ουρά στα σκέλια και να απομακρύνει από την Τουρκία τους S-400. Απαράβατος όρος του Κογκρέσου, άλλωστε, αν θέλει να αρθούν οι αμερικανικές κυρώσεις. Πρέπει όμως να βρει ένα νέο επικοινωνιακό αφήγημα για να δικαιολογήσει αυτή την κωλοτούμπα του. Και αυτό είναι η αναβάθμιση της σχέσης Τουρκίας – ΗΠΑ και του ρόλο της Τουρκίας ως περιφερειακής «υπερδύναμης». Εικόνα, άλλωστε, που φρόντισε να καλλιεργήσει και με την προβολή της επίσκεψης Τραμπ στην Τουρκία αυτές τις ημέρες, κατά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Εικόνα που επίσης φρόντισε να φιλοτεχνήσει και ο Τραμπ.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια άτακτη υποχώρηση της Τουρκίας έναντι των ΗΠΑ, την οποία, ωστόσο, βαφτίζει «εθνική επιτυχία». Τα ίδια, δηλαδή, που κάνει και ο Κ. Μητσοτάκης. Και δεν είναι πρώτη φορά που το κάνει ο Ερντογάν. Τα προηγούμενα χρόνια έφτασε στο σημείο να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία, όταν ο Ερντογάν έβριζε τον πρίγκιπα διάδοχο, Σαλμάν, ως «δολοφόνο», επειδή αποδεδειγμένα η Σ. Αραβία δολοφόνησε και κομμάτιασε μέσα στο προξενείο της, στην Τουρκία, τον αντικαθεστωτικό δημοσιογράφο, Κασόγκι. Στην αποκατάσταση των σχέσεων της Αγκυρας με τον «δολοφόνο», φαίνεται προείχαν τα οικονομικά ντηλ και τα πετροδολάρια.

Για να μην ξεχνιόμαστε, επίσης, τα ίδια έκανε και πέρυσι, όταν συναντήθηκε με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Τότε, σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχαν δει το φως της δημοσιότητας, κόμιζε στον Τραμπ «δωράκια» πάρα πολλών δις. δολαρίων για αγορές από τις ΗΠΑ. Τότε, δεν κατάφερε να αποσπάσει καμιά υπόσχεση από τον Τραμπ. Κάτι, για το οποίο επικρίθηκε από τον τουρκικό αντιπολιτευόμενο Τύπο. Τώρα, παίρνει, αν και μένει να φανεί ποιες θα είναι περαιτέρω οι εξελίξεις.

Ολα δείχνουν ότι η Αγκυρα δεν λύνει και δένει στις διεθνείς σχέσεις, όπως θέλει να προβάλλει η τουρκική φιλοκυβερνητική προπαγάνδα. Μπορεί, πράγματι, να έχει σημειώσει επιτυχίες στην εξωτερική πολιτική της, αλλά απέχει παρασάγγας από το να εμφανίζεται ως «υπερδύναμη». Ως εκ τούτου, η πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης, εάν δεν ήταν ερασιτεχνική και φοβικά κατευναστική, εάν διεκδικούσε θέση σοβαρού συνομιλητή – και όχι του «δεδομένου υπάκουου» - έναντι των ΗΠΑ, εάν ακολουθούσε πρακτικές πολυδιάστατης πολιτικής σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, τα κέρδη για την Ελλάδα θα ήταν σημαντικά, και δεν θα συρόταν ως θεατής πίσω από τις εξελίξεις που καθορίζει ο ξένος παράγων. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει τεράστιες ευθύνες για την κατάρρευση του πυλώνα της εξωτερικής πολιτικής και της ελληνικής διπλωματίας.

Οι τουρκικοί S-400 στον Περσικό;

Εφόσον, λοιπόν, σύμφωνα με τις αποφάσεις που έχουν ληφθεί στα αρμόδια όργανα στις ΗΠΑ, το Κογκρέσο, η Αγκυρα επιθυμεί να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35, δεν πρέπει να κατέχει τους S-400. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται καιρό τώρα. Τις τελευταίες ημέρες διοχετεύθηκαν πληροφορίες στον διεθνή και τουρκικό Τύπο, σύμφωνα με τις οποίες οι δύο συστοιχίες, που αγοράστηκαν το 2017 έναντι 2,5 δις. δολαρίων, θα πουληθούν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Ακούστηκε και η εκδοχή του Κατάρ. Τα Εμιράτα, ως γνωστόν, θεωρούνται στενός σύμμαχος του Ισραήλ.

Το Neostrategy.gr εγκαίρως είχε επισημάνει ότι εδώ και καιρό ότι γίνονται τέτοιες διεργασίες. Μάλιστα, τόνιζε πως, κατά πληροφορίες σε ρωσικά ΜΜΕ, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στη Μόσχα και τη συνάντησή του με τον υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας, αλλά και τον ίδιον τον Πούτιν, ένα από θέματα που φέρεται να συζήτησε ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, ήταν και οι S-400. Κατά καιρούς έχουν ακουστεί διάφορα σενάρια, ακόμα και αυτό της «επιστροφής» των οπλικών συστημάτων στη Ρωσία.

Μάλιστα, τον Δεκέμβριο του 2025, είχε γίνει γνωστό, όπως ανέφερε τότε το Bloomberg, ότι ο Ερντογάν, στη συνάντησή του με τον Πούτιν, του πρότεινε να πάρει πίσω τους S-400. Ταυτόχρονα, η Αγκυρα φερόταν να ζητούσε την επιστροφή των 2,5 δις.

Ολα αυτά, κανονικά θα έπρεπε να είναι σε γνώση της ελληνικής κυβέρνησης και του υπουργείου Εξωτερικών, που όμως τώρα δείχνουν λες και έπεσαν από τα σύννεφα με τα σφιχταγκαλιάσματα Τραμπ – Ερντογάν.

Ισορροπίες με Ουάσιγκτον και Μόσχα

Σύμφωνα με τον ιστότοπο, The Middle East Eye, η Ρωσία εμφανίζεται θετική ως προς την πιθανή πώληση των συστημάτων S-400 από την Τουρκία στα Εμιράτα. Να σημειωθεί πως, για να γίνει μια τέτοια «μεταπώληση», θα πρέπει να δοθεί η άδεια της κατασκευάστριας εταιρείας και της Ρωσίας.

Σε συνέντευξή του στο The National, ο Χ. Φιντάν, όταν ρωτήθηκε για την πιθανή πώληση των S-400, επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία συζητά το ενδεχόμενο αποστολής τους σε τρίτη χώρα. Η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη στην τουρκική κυβέρνηση, αλλά ο ίδιος εξήγησε ότι η Ρωσία πρέπει να συμμετέχει σε αυτές τις διαπραγματεύσεις. Δεδομένου ότι τα συστήματα αγοράστηκαν από τη Μόσχα, μια λύση απαιτεί μια «υγιή συζήτηση» και την πολιτική βούληση των ηγετών των δύο χωρών, είπε.

Οι δηλώσεις Φιντάν δείχνουν ότι η Αγκυρα θέλει να διατηρήσει τις λεπτές ισορροπίες τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και τη Μόσχα. Σε αυτό το παιχνίδι του επιτήδειου ενδιάμεσου, άλλωστε, η Τουρκία διαπρέπει, αφού καταφέρνει να διατηρεί στενές σχέσεις και με Ουκρανία και με τη Ρωσία, και με τις ΗΠΑ το ΝΑΤΟ και την ΕΕ αλλά και με τη Μόσχα.

Σύμφωνα με τον Τούρκο δημοσιογράφο, Ragıp Soylu, γνωστό για την υποστήριξή του στη σημερινή τουρκική κυβέρνηση, «η προτεινόμενη λύση για τους S-400 είναι η εξης: 1. Η Τουρκία τους πουλάει στα ΗΑΕ και ανακτά τα χρήματα που είχε δώσει για την αγορά τους. 2. Η Ρωσία παίρνει μπλοκαρισμένα κεφάλαιά της στα ΗΑΕ. 3. Οι ΗΠΑ επιλύουν ένα σημαντικό ζήτημα εξωτερικής πολιτικής και ανοίγει ο δρόμος για πωλήσεις στην Τουρκία».

Πάντως, κατά άλλες εκτιμήσεις, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο οι S-400 να επιστρέψουν τελικά στη Ρωσία μέσω τρίτου, π.χ. μέσω χώρας του Περσικού, και να ενταχθούν στο σύστημα αεράμυνάς της, το οποίο έχει κενά σε τέτοια όπλα.

Επιστροφή μόνο ως αγοραστής;

Τα σενάρια περί της επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 είναι αρκετά. Το πιο πιθανό και ευκολότερο για την Ουάσιγκτον είναι να επιστρέψει αποκλειστικά ως πελάτης, στο πλαίσιο του προγράμματος Foreign Military Sales (FMS).

Ως γνωστόν, η Τουρκία, μέχρι τον αποκλεισμό της, ήταν συμμέτοχος. Εταιρείες της παρήγαγαν κομμάτια του F-35. Σύμφωνα με τον ειδικευμένο σε στρατιωτικά θέματα ιστότοπο, militarywatchmagazine.com, ήταν ένα από τα εννέα ιδρυτικά μέλη της διεθνούς κοινοπραξίας, υπό τις ΗΠΑ, του προγράμματος, F-35. Συμμετείχε από το 2002. Είχε στόχο να αποκτήσει 130 μαχητικά F-35A. Εταιρείες όπως οι Turkish Aerospace Industries (TAI), Kale Aerospace, Alp Aviation, AYESAS και Roketsan κατασκεύαζαν εξαρτήματα του αεροσκάφους.

Μέχρι τώρα, πάντως, είναι αδιευκρίνιστο εάν σχεδιάζεται η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα και ως συμπαραγωγού του F-35. Προφανώς, θα είναι ο επόμενος στόχος του «παζαριού» Τραμπ – Ερντογάν.

Τα ελληνικά F-35 στην υπηρεσία των ΗΠΑ;

Να σημειωθεί, ωστόσο, πως η Τουρκία έχει κτίσει «στρατηγικές» σχέσεις με εταιρείες – διεθνείς κολοσσούς, που εμπλέκονται άμεσα με τα F-35. Οπως με την ιταλική Leonardo, στην προκειμένη στον τομέα των drones. Το ενδιαφέρον είναι ότι τα ελληνικά F-35, όταν θα παραληφθούν, για το παραμικρό … service τους, θα πηγαίνουν στην Leonardo.

Ως προς αυτή καθεαυτή την αποστολή που πρόκειται να εκτελέσουν τα F-35 που θα παραλάβει η Ελλάδα, εύλογα ερωτηματικά προκαλούν οι δηλώσεις της Αμερικανίδας πρέσβεως, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, και στελεχών της πρεσβείας, που, εμμέσως πλην σαφώς, αφήνουν να εννοηθεί ότι τα ελληνικά μαχητικά θα είναι κομμάτι (!) των σχεδιασμών των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων. Πρόσφατα, στην Athens Defence Conference που διοργανώθηκε από το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ), ο επιτετραμμένος στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Joshua Huck, είπε πως, καθώς η Ελλάδα θα διαθέτει το ίδιο αεροσκάφος με τις ΗΠΑ, «αυτό σημαίνει ότι αυξάνονται οι δυνατότητες συνεργασίας. Όταν πετάμε το ίδιο αεροσκάφος, είμαστε πλήρως συμβατοί. Είμαστε μία ομάδα».

Οι αμερικανικές κυρώσεις στην Τουρκία

Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην Τουρκία βάσει του νόμου CAATSA τον Δεκέμβριο του 2020, αφού προηγουμένως η χώρα είχε αποκτήσει τα ρωσικής κατασκευής συστήματα αεράμυνας, S-400. Περίπου ένα χρόνο πριν, το 2019, είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35. Προηγουμένως, η Αγκυρα είχε δώσει προκαταβολές 1,4 δις. δολαρίων για αγορές αεροσκαφών.

Στο μεταξύ, έξι F-35 είχαν κατασκευαστεί και θα παραδίδονταν το 2020 στην Τουρκία. Τα αεροσκάφη αυτά, κατά πληροφορίες, εντάχθηκαν στις αμερικανικές Ενοπλες Δυνάμεις και δεν είναι παραδοτέα. Κατά άλλους, ωστόσο, όπως αναφέρει το militarywatchmagazine.com, δεν αποκλείεται να δοθούν στην τουρκική Πολεμική Αεροπορία μέχρι το τέλος του 2026.

Μάλιστα, η επίσημη τελετή παράδοσης του πρώτου τουρκικού F-35A έγινε στο Τέξας τον Ιούνιο του 2018. Ωστόσο, παρέμεινε στις ΗΠΑ για την εκπαίδευση πιλότων. Μέχρι το μέσον του 2019, έξι αεροσκάφη είχαν κατασκευαστεί για την τουρκική ΠΑ, με τους Τούρκους πιλότους να εκπαιδεύονται στην αεροπορική βάση Luke στην Αριζόνα. Τον Ιούλιο του 2019, μετά την παράδοση των πρώτων συστοιχιών S-400, οι πιλότοι απελάθηκαν από τις ΗΠΑ. Παρ΄ ότι τα έξι μαχητικά κατασκευάστηκαν για την Τουρκία, η κυριότητα των αεροσκαφών παρέμεινε στην κυβέρνηση των ΗΠΑ.

Δεδομένου ότι την άρση των κυρώσεων στην Τουρκία πρέπει να την εγκρίνει το Κογκρέσο, καθώς και ότι υπάρχουν αντιδράσεις από το Ισραήλ, η διαδικασία επανένταξης της Τουρκίας στα F-35 θα έχει βάθος χρόνου. Επιπλέον, εάν τα 6 αεροσκάφη που κατασκευάστηκαν για την τουρκική ΠΑ δεν είναι ετοιμοπαράδοτα, θα καθυστερήσει αρκετά η παράδοση αεροσκαφών στην γείτονα. Πόσο μάλλον, αφού οι γραμμές παραγωγής, εξαιτίας των τεράστιων παραγγελιών κυρίως από την Ευρώπη, είναι κατειλημμένες.

Κατά την τουρκική εφημερίδα, Karar, οι αμερικανικές κυρώσεις στην Τουρκία για τους S-400, είχαν τις εξής επιπτώσεις: 1. Άμεσο κόστος: Οι ίδιοι οι S-400 κόστισαν στην Άγκυρα 2,5 δις. δολάρια. 2. Έμμεσες Ζημίες: Οι συνολικές, έμμεσες και άμεσες, οικονομικές απώλειες της χώρας, εξαιτίας των κυρώσεων, εκτιμώνται στα 10 – 12 δις. δολάρια. 3. Χαμένα έσοδα: Ο αποκλεισμός της Τουρκίας από την συμπαραγωγή του F-35, είχε ως συνέπεια τουρκικές εταιρείες που παρήγαγαν 900 μικρά και μεγάλα εξαρτήματα, να χάσουν περί τα 9 δις. Πρόκειται για πιθανά έσοδα που απώλεσαν από ακύρωση συμβάσεων.

neostrategy.gr