Μοτζτάμπα Χαμενεϊ: Τα τρία σενάρια για την τύχη του «χάρτινου ηγέτη» του Ιράν και η μάχη εξουσίας στην Τεχεράνη

Περισσότεροι από πέντε μήνες έχουν περάσει από τον θάνατο του πρώην ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σε αμερικανοϊσραηλινή αεροπορική επιδρομή στην Τεχεράνη, η οποία ξεκίνησε ουσιαστικά τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Μαζί του έχασαν τη ζωή τους η κόρη του, ένα εγγόνι του – χωρίς να έχει γίνει γνωστό το φύλο του – καθώς και ο γαμπρός και η νύφη του.

Μεταξύ των τραυματιών ήταν και ο μεγαλύτερος γιος του, ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος τον διαδέχθηκε (παρά τις αντιρρήσεις που εξέφραζε όταν ήταν εν ζωή ο πατέρας του) στην ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, έχοντας υποστεί – σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφόρησαν διεθνή μέσα ενημέρωσης – σοβαρά και παραμορφωτικά τραύματα στο πρόσωπο, καθώς και βαριά κάκωση στο ένα ή και στα δύο πόδια.

Έκτοτε, το μεγάλο ερώτημα παραμένει: πού βρίσκεται σήμερα ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν;

Από τότε που ανέλαβε επισήμως τα καθήκοντά του, στις 9 Μαρτίου, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έχει πραγματοποιήσει ούτε μία δημόσια εμφάνιση. Η απουσία του θεωρήθηκε αρχικά κατανοητή, καθώς οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών στόχων και υψηλόβαθμων στελεχών του ιρανικού καθεστώτος συνεχίζονταν σχεδόν καθημερινά.

Ωστόσο, ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες, δεν απηύθυνε ποτέ βιντεοσκοπημένο ή ηχογραφημένο μήνυμα προς τον ιρανικό λαό. Η πρώτη του ανακοίνωση, ως ανώτατος ηγέτης, διαβάστηκε από παρουσιάστρια της κρατικής τηλεόρασης, ενώ στην οθόνη προβαλλόταν μόνο μία στατική φωτογραφία του.

Η απουσία του έγινε ακόμη πιο αισθητή στην κηδεία του πατέρα του στις 4 Ιουλίου, με το καθεστώς να επικαλείται λόγους ασφαλείας. Δεν εμφανίστηκε ούτε κατά τον εορτασμό του Νορούζ, στις 20 Μαρτίου, σπάζοντας μια παράδοση τριών δεκαετιών, καθώς ο Αλί Χαμενεΐ συνήθιζε κάθε χρόνο να απευθύνει τηλεοπτικό πρωτοχρονιάτικο μήνυμα στους Ιρανούς.

Οι αμφιβολίες για την κατάσταση της υγείας του

Την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεκκίνησαν τις αεροπορικές επιδρομές κατά στρατιωτικών στόχων του Ιράν, έπειτα από επιθέσεις των Φρουρών της Επανάστασης σε δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ, ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμάκωσε τη ρητορική του, δηλώνοντας ότι η Ουάσιγκτον «θα συντρίψει το Ιράν». Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παρέμεινε απολύτως σιωπηλός.

Πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ, που πλέον συνεργάζεται με το Jerusalem Centre for Security and Foreign Affairs (JCFA), δήλωσε στη Daily Mail ότι είναι «εξαιρετικά αμφίβολο» αν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται ακόμη στη ζωή ή, ακόμη κι αν ζει, αν είναι σε θέση να ασκήσει πλήρως τα καθήκοντά του.

Όπως υποστήριξε, η απουσία του από την κηδεία του πατέρα του αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι έχει υποστεί σοβαρή ανικανότητα και δεν οφείλεται απλώς σε λόγους ασφαλείας. «Στη σιιτική παράδοση και στην ιρανική κουλτούρα, η παρουσία στην κηδεία του πατέρα θεωρείται ιερό καθήκον. Το γεγονός ότι δεν εμφανίστηκε δείχνει περισσότερο αδυναμία παρά επιχειρησιακή προφύλαξη», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος σχολίασε ότι μια χώρα η οποία βρίσκεται ουσιαστικά σε εμπόλεμη κατάσταση και πολύ κοντά στην απόκτηση πυρηνικών όπλων φαίνεται θεωρητικά να διοικείται από έναν άνθρωπο που κανείς δεν έχει δει δημόσια εδώ και μήνες.

Τα τρία επικρατέστερα σενάρια

Σύμφωνα με δυτικές πηγές ασφαλείας, τις οποίες επικαλείται η Daily Mail, εφόσον ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι ζωντανός, πιθανότατα βρίσκεται σε άγνωστη, εξαιρετικά ασφαλή υπόγεια εγκατάσταση. Έχουν διατυπωθεί διάφορα σενάρια, από δίκτυα υπόγειων σηράγγων κάτω από την Τεχεράνη μέχρι καταφύγιο κοντά στην ιερή πόλη Κομ, χωρίς όμως να υπάρχει επιβεβαίωση. Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν ότι, παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς των τελευταίων μηνών, το ιρανικό καθεστώς εξακολουθεί να διαθέτει αρκετά ασφαλή υπόγεια καταφύγια.

Με βάση τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, τρία είναι τα βασικά σενάρια που κυκλοφορούν για την τύχη του.

Το πρώτο θέλει τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να βρίσκεται κάπου μέσα στο Ιράν, να εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του από μια κρυψώνα, αλλά να αποφεύγει κάθε δημόσια εμφάνιση εξαιτίας των σοβαρών τραυμάτων που υπέστη στο πρόσωπό του.

Αυτό είναι το αφήγημα που προωθούν ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι.

Σε βίντεο που μεταδόθηκε στις 21 Ιουλίου από τα κρατικά μέσα ενημέρωσης, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, υποστήριξε ότι η κατάσταση της υγείας του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βελτιώνεται σταδιακά. «Η επικοινωνία με τον αγαπητό μας ανώτατο ηγέτη γίνεται καθημερινά καλύτερη και πρέπει να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο, ώστε με την καθοδήγησή του να επιλύσουμε τα προβλήματά μας», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη δήλωση αντιμετωπίστηκε με έντονο σκεπτικισμό από δυτικούς αναλυτές και υπηρεσίες πληροφοριών.

Το σενάριο της φυγής στη Ρωσία

Η δεύτερη θεωρία που κυκλοφορεί υποστηρίζει ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει εγκαταλείψει το Ιράν και βρίσκεται στη Ρωσία, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων συμμάχων της Μόσχας.

Ως παράδειγμα αναφέρεται ο πρώην πρόεδρος της Συρίας, Μπασάρ αλ Άσαντ, ο οποίος φέρεται να ζει σε πολυτελή κατοικία στη συνοικία Ρουμπλιόβκα της Μόσχας.

Το συγκεκριμένο σενάριο δεν φαίνεται να συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες, καθώς – όπως επισημαίνει η Mail – οι ηγέτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραδοσιακά δεν εγκαταλείπουν τη χώρα ακόμη και στις δυσκολότερες στιγμές.

Το επικρατέστερο σενάριο: Βαριά τραυματισμένος ή σε κώμα

Η τρίτη θεωρία θεωρείται από αρκετούς αναλυτές η πιθανότερη.

Σύμφωνα με αυτή, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση, ενδεχομένως ακόμη και σε κώμα, ή σε κάθε περίπτωση δεν είναι σε θέση να ασκήσει ούτε τα στοιχειώδη καθήκοντα του ανώτατου ηγέτη.

Το σαουδαραβικό τηλεοπτικό δίκτυο Al-Hadath μετέδωσε ότι όλες οι ανακοινώσεις που εκδίδονται στο όνομά του συντάσσονται στην πραγματικότητα από τον αρχηγό των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχιντί, και άλλους ανώτατους στρατιωτικούς αξιωματούχους.

Ο «Χάρτινος Ηγέτης»

Εάν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται πράγματι στη ζωή, εκτιμάται ότι εδώ και περίπου πέντε μήνες δεν χρησιμοποιεί ούτε τηλέφωνα ούτε υπολογιστές, προκειμένου να μην εντοπιστεί.

Η παρατεταμένη εξαφάνισή του έχει οδηγήσει πολλούς Ιρανούς να του αποδώσουν το παρατσούκλι «Ο Χάρτινος Ηγέτης». Η φημολογία κορυφώθηκε όταν κυκλοφόρησε η πληροφορία ότι σε φιλοκυβερνητική συγκέντρωση χρησιμοποιήθηκε ομοίωμά του από χαρτόνι αντί για τον ίδιο. Η φήμη αυτή ενισχύθηκε από βίντεο που δημιουργήθηκαν με τεχνητή νοημοσύνη και έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρουσιάζοντας τον «χάρτινο» Χαμενεΐ να συμμετέχει ακόμη και σε συναντήσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ και άλλους διεθνείς ηγέτες.

Η απάντηση του ιρανικού καθεστώτος, σύμφωνα με τη Daily Mail, επιδείνωσε ακόμη περισσότερο τις υποψίες.

Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν βίντεο που είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη και έδειχναν τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να εκφωνεί ομιλίες, να στέκεται δίπλα στον αείμνηστο πατέρα του και να αγκαλιάζει τον επίσης νεκρό διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί.

Για πολλούς Ιρανούς, η χρήση τέτοιου υλικού αποτέλεσε ένδειξη ότι το καθεστώς δεν διαθέτει πραγματικές, πρόσφατες εικόνες του ανθρώπου που παρουσιάζεται ως ανώτατος ηγέτης της χώρας.

Η Μοσάντ στρέφεται στην ανθρώπινη κατασκοπεία

Σύμφωνα με δυτικές πηγές ασφαλείας, η αναζήτηση του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βασίζεται πλέον σχεδόν αποκλειστικά σε ανθρώπινες πηγές πληροφοριών (HUMINT).

Όπως ανέφερε δυτικός αξιωματούχος ασφαλείας, είναι λογικό ο νέος ανώτατος ηγέτης να έχει εξαφανιστεί πλήρως από κάθε ηλεκτρονικό ίχνος, υπενθυμίζοντας ότι η Μοσάντ είχε στο παρελθόν παραβιάσει ακόμη και το σύστημα καμερών κυκλοφορίας της Τεχεράνης για να εντοπίσει τις κινήσεις των σωματοφυλάκων του Αλί Χαμενεΐ. «Τώρα η τεχνολογία δεν αρκεί. Ήρθε η ώρα για τις παλιές μεθόδους», είπε χαρακτηριστικά.

Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών αξιοποιούν τα πολυετή δίκτυα πρακτόρων που διαθέτουν στο εσωτερικό του Ιράν, τα οποία έχουν αποδειχθεί καθοριστικά κατά το παρελθόν τόσο για τον εντοπισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων όσο και για τις επιχειρήσεις εξόντωσης Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων.

«Θα χρησιμοποιήσουμε όλα τα μέσα που διαθέτουμε. Μπορούμε να δωροδοκήσουμε ανθρώπους, να παρακολουθήσουμε τις επικοινωνίες υψηλόβαθμων στελεχών του καθεστώτος, ακόμη και να διεισδύσουμε στις εθνικές υποδομές του Ιράν. Προς το παρόν ο στόχος δεν είναι καν να τον σκοτώσουμε. Θέλουμε απλώς να μάθουμε αν είναι ζωντανός», ανέφερε χαρακτηριστικά η ίδια πηγή.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, εφόσον βρίσκεται στη ζωή, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ επικοινωνεί αποκλειστικά μέσω χειρόγραφων σημειωμάτων, τα οποία μεταφέρονται από αλυσίδα αγγελιαφόρων, όπου κάθε πρόσωπο γνωρίζει μόνο τον προηγούμενο και τον επόμενο κρίκο της διαδρομής.

Οι πρώην αξιωματούχοι της Μοσάντ παρομοιάζουν αυτή τη μέθοδο με το σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιούσε επί χρόνια ο Οσάμα μπιν Λάντεν για να αποφεύγει τον εντοπισμό του από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Παράλληλα, εκτιμούν ότι ο Μοτζτάμπα αποφεύγει ακόμη και να βγει στο φως της ημέρας, φοβούμενος ότι μπορεί να εντοπιστεί από αμερικανικούς δορυφόρους παρακολούθησης, ενώ φρουρείται από έναν πολύ στενό κύκλο έμπιστων στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης.

Οι Φρουροί της Επανάστασης στο επίκεντρο της εξουσίας

Παρότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι κληρικός, διατηρεί εδώ και χρόνια στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Υπηρέτησε για σύντομο χρονικό διάστημα σε μονάδα των Φρουρών κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ (1980-1988), ενώ από το 2009 και έπειτα ανέλαβε διάφορους ρόλους που συνδέονταν με τις υπηρεσίες πληροφοριών τόσο των Φρουρών όσο και της παραστρατιωτικής οργάνωσης Μπασίτζ.

Ωστόσο, σύμφωνα με δυτικούς αναλυτές, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται ή σε τι κατάσταση βρίσκεται ο νέος ανώτατος ηγέτης, η πραγματική εξουσία στο Ιράν έχει πλέον περάσει στους Φρουρούς της Επανάστασης.

Όπως επισημαίνεται, οι Φρουροί δεν αποτελούν απλώς στρατιωτική δύναμη. Διαθέτουν τεράστια επιρροή στις υπηρεσίες πληροφοριών, στην πολιτική και στην οικονομία της χώρας, ελέγχοντας δραστηριότητες που εκτείνονται από τις κατασκευές και την ενέργεια μέχρι τις τράπεζες, τις τηλεπικοινωνίες και το δίκτυο των φιλοϊρανικών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή.

«Το πραγματικό κέντρο εξουσίας έχει αλλάξει»

Πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ εκτιμά, μιλώντας στη Mail, ότι η ισορροπία δυνάμεων στην Τεχεράνη έχει μεταβληθεί ριζικά.

Όπως αναφέρει, το πραγματικό κέντρο λήψης αποφάσεων βρίσκεται πλέον σε μια άτυπη ομάδα ισχύος, στην οποία συμμετέχουν ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης Αχμάντ Βαχιντί, ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Μοχαμάντ Μπαγέρ Ζολγκαντρ και άλλα κορυφαία στελέχη του μηχανισμού ασφαλείας.

«Οι κληρικοί έχουν συστηματικά περιθωριοποιηθεί. Οι Φρουροί της Επανάστασης προσποιούνται ότι λαμβάνουν εντολές από τον Μοτζτάμπα για να διατηρείται η εικόνα της θεσμικής συνέχειας. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτοί κυβερνούν», υποστηρίζει.

Εσωτερικές συγκρούσεις

Η δημοσιογράφος του Iran International, Νεγκάρ Μοτζταχεντί, σημειώνει ότι η εικόνα στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος είναι ακόμη πιο σύνθετη.

Εκτός από την ομάδα που πρόσκειται στους Φρουρούς της Επανάστασης και τον Αχμάντ Βαχιντί, υπάρχει και μια δεύτερη ισχυρή πτέρυγα, στην οποία συμμετέχουν ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, εκφράζοντας περισσότερο τη διπλωματική και κυβερνητική πλευρά του καθεστώτος. Σύμφωνα με την ίδια, οι δύο αυτές ομάδες βρίσκονται ήδη σε έντονη αντιπαράθεση.

Η Μοτζταχεντί υπενθυμίζει ότι σε πρόσφατο podcast ο Αμπάς Αραγτσί, όταν ρωτήθηκε για τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, απάντησε πως δεν τον έχει συναντήσει ποτέ.

Κατά την εκτίμησή της, η δήλωση αυτή ήταν ένα προσεκτικό πολιτικό μήνυμα, με το οποίο ο υπουργός Εξωτερικών επιδίωκε να μην ταυτιστεί προσωπικά με έναν ηγέτη του οποίου η θέση είτε εξακολουθεί να αμφισβητείται είτε δεν έχει ακόμη παγιωθεί πλήρως στο εσωτερικό του καθεστώτος.

Η δημοσιογράφος εκτιμά ότι μετά το τέλος του πολέμου μία από τις ανταγωνιστικές πτέρυγες θα επικρατήσει και θα ασκήσει την εξουσία, ακόμη κι αν διατηρηθεί τυπικά η εικόνα ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή της ιεραρχίας.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, η εποχή κατά την οποία η πολιτική αντιπαράθεση στο Ιράν διεξαγόταν ανάμεσα σε σκληροπυρηνικούς και μεταρρυθμιστές έχει ουσιαστικά τελειώσει. «Δεν υπάρχουν πλέον μεταρρυθμιστές. Από εδώ και πέρα θα πρόκειται για σύγκρουση ανάμεσα σε διαφορετικές ομάδες σκληροπυρηνικών», αναφέρει.

Οι φήμες για την προσωπική του ζωή

Η Νεγκάρ Μοτζταχεντί επισημαίνει ακόμη ότι τα σατιρικά βίντεο με τεχνητή νοημοσύνη και οι αφίσες που παρουσιάζουν τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως «εξαφανισμένο πρόσωπο» αποτυπώνουν κάτι βαθύτερο από την απλή ειρωνεία.

«Οι περισσότεροι Ιρανοί δεν ενδιαφέρονται καν αν ο Μοτζτάμπα είναι ζωντανός ή νεκρός. Για αυτούς όλη αυτή η υπόθεση έχει μετατραπεί σε ένα πικρό αστείο», αναφέρει.

Η ίδια αδιαφορία περιβάλλει τις επίμονες φήμες που κυκλοφορούν στους κύκλους των μυστικών υπηρεσιών και στα δυτικά μέσα ενημέρωσης – οι οποίες αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά δημοσίως από την New York Post τον Μάρτιο, με αναφορά σε ανώνυμες πηγές των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών και του Λευκού Οίκου – ότι ο Μοτζτάμπα είναι κρυφά ομοφυλόφιλος.

Οι ισχυρισμοί ήταν σκανδαλώδεις: μια μακροχρόνια σχέση με έναν άνδρα που εργαζόταν στο νοικοκυριό του Χαμενεΐ, «επιθετικές σεξουαλικές προτάσεις» προς άνδρες φροντιστές, ενώ ανάρρωνε από τα τραύματά του κατά τη διάρκεια της επίθεσης που σκότωσε τον πατέρα του (ο οποίος φέρεται να αμφέβαλε για την καταλληλότητα του γιου του ως διαδόχου του λόγω της σεξουαλικότητάς του).

Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Ντόναλντ Τραμπ το διασκέδασε, αναφερόμενος στον «ομοφυλόφιλο δικτάτορα» του Ιράν, ωστόσο η φήμη αυτή υποχώρησε με τον καιρό και παρέμεινε μια απλή εικασία, καθώς οι Ιρανοί πολίτες, στο εσωτερικό γης χώρας, ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για τα καθημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

protothema.gr