Οι Ευρωπαίοι ξαναβάζουν λεφτά… στο στρώμα: Γιατί αυξάνονται τα μετρητά ενώ πληρώνουμε με κάρτες

Ένα παράδοξο καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη. Την ώρα που κάρτες, smartphones και ανέπαφες πληρωμές κατακτούν όλο και μεγαλύτερο μέρος των καθημερινών συναλλαγών, η ποσότητα και η συνολική αξία των χαρτονομισμάτων που βρίσκονται σε κυκλοφορία αυξάνονται.

Πού πηγαίνουν όλα αυτά τα μετρητά εάν δεν χρησιμοποιούνται στα ταμεία; Σε σημαντικό βαθμό, φαίνεται ότι καταλήγουν στα σπίτια. Οι Ευρωπαίοι χρησιμοποιούν λιγότερο τα χαρτονομίσματα ως μέσο καθημερινής πληρωμής, αλλά περισσότερο ως απόθεμα ασφαλείας για μια δύσκολη στιγμή.

Την τάση ανέδειξε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Φίλιπ Λέιν, ενώ το θέμα φέρνει σήμερα στο προσκήνιο ο Guardian. Ο Λέιν, μιλώντας στο MacGill Summer School στην Ιρλανδία, επισήμανε ότι ο συνολικός όγκος των χαρτονομισμάτων εξακολουθεί να αυξάνεται, παρά την υποχώρηση της χρήσης τους στις συναλλαγές. Η ΕΚΤ επιβεβαιώνει ότι ο Λέιν παρουσίασε τις εκτιμήσεις του για την οικονομία της Ευρωζώνης στο συνέδριο στις 24 Ιουλίου. Πρόκειται ουσιαστικά για την επιστροφή, σε σύγχρονη εκδοχή, του παλιού «λεφτά στο στρώμα». Όχι τόσο εξαιτίας δυσπιστίας απέναντι στις τράπεζες, όσο λόγω ενός νέου αισθήματος ανασφάλειας.

Από τον πόλεμο μέχρι ένα «μπλακ άουτ» στα POS

Πόλεμοι, γεωπολιτικές εντάσεις, φυσικές καταστροφές, διακοπές ηλεκτροδότησης και, κυρίως, ο φόβος μιας μεγάλης κυβερνοεπίθεσης έχουν επαναφέρει τα μετρητά στον ρόλο του τελευταίου καταφυγίου όταν η τεχνολογία παύει να λειτουργεί. Γιατί όσο βολική κι αν είναι μια κάρτα ή ένα κινητό, υπάρχει μία βασική προϋπόθεση: να λειτουργούν τα δίκτυα, οι τράπεζες και τα POS.

Μια μεγάλης κλίμακας κυβερνοεπίθεση ή μια παρατεταμένη διακοπή ηλεκτροδότησης μπορεί να καταστήσει προσωρινά αδύνατη ακόμη και την αγορά τροφίμων ή καυσίμων με ηλεκτρονικά μέσα. Το πρόσφατο κύμα κυβερνοεπιθέσεων σε μεγάλες επιχειρήσεις έχει ενισχύσει ακριβώς αυτή την ανησυχία. Ο Guardian συνδέει την αυξημένη ζήτηση για φυσικό χρήμα με τους φόβους για πολεμικές κρίσεις, κυβερνοεπιθέσεις, πυρκαγιές και πλημμύρες.

Το ευρύτερο ευρωπαϊκό δόγμα έχει ήδη αλλάξει προς αυτή την κατεύθυνση. Η Κομισιόν έχει καλέσει τους πολίτες να είναι σε θέση να εξασφαλίσουν αυτονομία τουλάχιστον 72 ωρών σε περίπτωση σοβαρής κρίσης ή διακοπής βασικών υπηρεσιών. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι το τριήμερο θεωρείται κρίσιμο χρονικό διάστημα ώστε οι Αρχές να μπορέσουν να αποκαταστήσουν υπηρεσίες και εφοδιασμό ή να φτάσουν στους πληγέντες. Η ευρωπαϊκή στρατηγική αποθεμάτων συνδέει μάλιστα αυτή τη νέα κουλτούρα ετοιμότητας με ένα πολύ ευρύτερο φάσμα κινδύνων: από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις γεωπολιτικές εντάσεις μέχρι την κλιματική αλλαγή και τις υβριδικές και κυβερνοαπειλές.

Από περίπου 1 τρισ. στα 1,6 τρισ. ευρώ

Οι αριθμοί αποκαλύπτουν το μέγεθος της αλλαγής. Η συνολική αξία των χαρτονομισμάτων ευρώ που κυκλοφορούν έχει αυξηθεί από περίπου 1 τρισ. ευρώ το 2016 σε περίπου 1,6 τρισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026. Αντίστοιχα, ο αριθμός των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία έχει ξεπεράσει τα 31 δισεκατομμύρια, έναντι περίπου 24 δισεκατομμυρίων το 2019, πριν από την πανδημία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το ποια χαρτονομίσματα προτιμούν οι Ευρωπαίοι. Το 50ευρω βρίσκεται στην κορυφή, ενώ ακολουθεί το χαρτονόμισμα των 100 ευρώ – δύο ονομαστικές αξίες που προσφέρονται όχι μόνο για συναλλαγές αλλά και για αποθήκευση χρημάτων. Η τάση αυτή δεν σημαίνει ότι τα μετρητά επιστρέφουν θριαμβευτικά στην καθημερινή αγορά. Το αντίθετο: οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνεχίζουν να επεκτείνονται. Σημαίνει όμως ότι αλλάζει η λειτουργία του φυσικού χρήματος. Από μέσο πληρωμής μετατρέπεται σταδιακά και σε «ασφάλεια» απέναντι σε ένα απρόβλεπτο γεγονός.

Πόσα μετρητά χρειάζεται ένα σπίτι;

Η συζήτηση έχει ήδη οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες σε συστάσεις προς τους πολίτες να διατηρούν ένα μικρό ποσό μετρητών στο σπίτι για έκτακτες ανάγκες. Οι σχετικές οδηγίες δεν είναι ενιαίες σε όλη την Ευρώπη και τα ποσά διαφέρουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώνει ο Guardian, χώρες όπως η Αυστρία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία έχουν εντάξει τα μετρητά στον σχεδιασμό για την αντιμετώπιση καταστάσεων κατά τις οποίες οι ηλεκτρονικές πληρωμές μπορεί να μη λειτουργούν. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι συστάσεις κινούνται περίπου στα 70 έως 100 ευρώ ανά νοικοκυριό ή άτομο, ανάλογα με τη χώρα και την οδηγία, ώστε να μπορούν να καλυφθούν βασικές ανάγκες για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Δεν πρόκειται για προτροπή μαζικής ανάληψης καταθέσεων ούτε για επιστροφή σε εποχές κατά τις οποίες οι αποταμιεύσεις φυλάσσονταν εκτός τραπεζικού συστήματος. Η λογική είναι πολύ πιο πρακτική: ένα μικρό απόθεμα φυσικού χρήματος μαζί με νερό, τρόφιμα, φάρμακα, φακό, μπαταρίες και ραδιόφωνο.

Το παράδοξο της ψηφιακής Ευρώπης

Κάπως έτσι διαμορφώνεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της ψηφιακής εποχής. Όσο περισσότερο εξαρτώνται οι Ευρωπαίοι από την τεχνολογία για τις πληρωμές τους, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά ένα μέσο πληρωμής που δεν χρειάζεται ούτε ηλεκτρικό ρεύμα, ούτε internet, ούτε εφαρμογή, ούτε τραπεζικό server.

Τα μετρητά χρησιμοποιούνται λιγότερο, αλλά δεν εξαφανίζονται. Αλλάζουν ρόλο. Το πορτοφόλι μπορεί να γίνεται ψηφιακό, αλλά ένα μέρος των χρημάτων επιστρέφει στο συρτάρι – ή, κατά την παλιά έκφραση, στο στρώμα. Όχι πλέον από φόβο ότι θα καταρρεύσει η τράπεζα, αλλά από φόβο ότι, έστω και για μερικές ώρες ή ημέρες, μπορεί να καταρρεύσει το σύστημα που μας επιτρέπει να τη χρησιμοποιούμε.

topontiki.gr