Δημόσιοι υπάλληλοι σε συνθήκες φτωχοποίησης: Πόσο μειώθηκε ο πραγματικός μισθός; Έρευνα και μαρτυρίες

Ο μύθος ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι «προνομιούχοι» σε σύγκριση με τον ιδιωτικό τομέα έχει καταρριφθεί προ πολλού. Είναι χαρακτηριστική μελέτη του ΚΕΠΕ που δείχνει υστέρηση μηνιαίων αποδοχών μεταξύ 15,8% ως 18,6% του δημόσιου τομέα έναντι του ιδιωτικού – συγκρίνοντας εργαζόμενους με το ίδιο εκπαιδευτικό επίπεδο, προϋπηρεσία και ηλικία.

Δεν είναι μόνο η απώλεια του 13ου και 14ου μισθού που έχει καταστήσει τους δημοσίους υπαλλήλους, ιδίως όσους δουλεύουν σε νευραλγικούς τομείς όπως η εκπαίδευση και η υγεία, εργαζομένους «β’ κατηγορίας».

Ο συνδυασμός των μνημονιακών περικοπών, που ουδέποτε αναπληρώθηκαν, των πληθωριστικών ανατιμήσεων, που καταπίνουν τις όποιες ονομαστικές αυξήσεις και του «πειθαρχικού ζουρλομανδύα», που τιμωρεί ακόμα και με απόλυση τη συνδικαλιστική δράση, καθιστούν το εργασιακό περιβάλλον του δημοσίου κάθε άλλο παρά αξιοζήλευτο.

Προσθέστε την εργασιακή εξουθένωση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους ειδικευόμενους του ΕΣΥ, την εργασιακή περιπλάνηση, που βιώνουν για χρόνια οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, την υποχρηματοδότηση των κοινωνικών υπηρεσιών, τις χρόνιες κακοδαιμονίες του πελατειακού κράτους (ευνοιοκρατία, κομματικά ρουσφέτια κ.λπ). Κερασάκι στην τούρτα η υποτίμηση ή ακόμα και η ανοιχτή εχθρότητα που βιώνουν οι δημόσιοι υπάλληλοι, όταν επικρατούν τα ανακλαστικά του κοινωνικού αυτοματισμού.

Όταν απεργούν γίνονται «οι τεμπέληδες που κλείνουν τους δρόμους». Συχνά οι δημόσιοι υπάλληλοι της πρώτης γραμμής γίνονται σάκος του μποξ για ταλαιπωρημένους ή αγανακτισμένους πολίτες. Ο κατάλογος με τα περιστατικά προπηλακισμών, σωματικής βίας, ακόμα και ένοπλων απειλών ή επιθέσεων κατά δημοσίων λειτουργών ολοένα μακραίνει.

Το εξώφυλλο της έρευνας του ΠΑΝΣΥΠΟ – πηγή: pansypo.gr

Αποκαλυπτική μελέτη: Δημόσιοι Υπάλληλοι 2009-2025

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι αποτελούν μια ενιαία, θυματοποιημένη και αδικημένη κατηγορία. Ούτε ότι δεν υπάρχουν ανάμεσά τους ευνοημένοι, «βύσματα», ανεπαρκείς ή κακοί στη δουλειά τους, όπως σε όλα τα επαγγέλματα. Υπάρχουν δημόσιοι υπάλληλοι που είναι ταυτόχρονα όργανα της τάξης και μπορεί να χρειαστεί να καταστείλουν ή να δείρουν άλλους δημοσίους υπαλλήλους. Υπάρχουν υψηλόβαθμοι δημόσιοι υπάλληλοι που καταχρώνται την εξουσία τους ή δρουν εκδικητικά εις βάρος χαμηλόβαθμων συναδέλφων τους, με άδικες πειθαρχικές ποινές ή ακόμα και ποινικές διώξεις.

Αφήνοντας κατά μέρος τις αξιολογικές κρίσεις, ας περιοριστούμε στα μισθολογικά των δημοσίων υπαλλήλων, που δεν χωράνε υποκειμενισμούς.

Η έρευνα του Πανελληνίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τ. ΟΕΕ, τ. ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ), «Δημόσιοι Υπάλληλοι 2009-2025: 16 χρόνια εισοδηματικών απωλειών», επιχειρεί να απαντήσει, με χειροπιαστά παραδείγματα σε ένα ερώτημα που συνήθως συζητείται με αποσπασματικές αναφορές σε ονομαστικές αυξήσεις: πού βρίσκεται σήμερα το εισόδημα του δημοσίου υπαλλήλου  σε σχέση με το 2009;

Η μελέτη παρακολουθεί τρία αντιπροσωπευτικά προφίλ υπαλλήλων ΔΕ, ΤΕ και ΠΕ (δευτεροβάθμιας, τεχνικής και πανεπιστημιακής εκπαίδευσης), με κοινή αφετηρία 15 έτη υπηρεσίας, από τις 31.12.2009. Εξετάζει το καθαρό ετήσιο εισόδημα, τη φορολογία και τις κρατήσεις, την κατάργηση του 13ου και 14ου μισθού, τα μισθολογικά κλιμάκια, τη χαμένη διετία 2016–2017, την υπερωριακή εργασία και την πραγματική αγοραστική δύναμη.

Απώλειες αγοραστικής δύναμης ως 30%

Τα ευρήματα της μελέτης του ΠΑΝΣΥΠΟ είναι σαφή: Οι αυξήσεις των τελευταίων ετών δεν έχουν καλύψει την απόσταση που δημιουργήθηκε μέσα στην περίοδο 2009-2025.

Σε ονομαστικούς όρους, το καθαρό ετήσιο εισόδημα αυξήθηκε μέσα σε δεκαέξι χρόνια μόλις κατά 1,5% για τον ΔΕ, 12,2% για τον ΤΕ και 13,2% για τον ΠΕ. Όταν όμως συνυπολογιστεί ο επίσημος πληθωρισμός, η αγοραστική δύναμη βρίσκεται το 2025 20,4% χαμηλότερα για τον ΔΕ, 12,0% για τον ΤΕ και 11,2% για τον ΠΕ.

Ανελαστικές δαπάνες

Η εικόνα γίνεται ακόμη δυσμενέστερη όταν εξετάζονται οι δαπάνες που δύσκολα μπορεί να αποφύγει ένα νοικοκυριό. Ο Γενικός ΔΤΚ αυξήθηκε κατά 27,46% από το 2009 έως το 2025, ενώ το σταθερό καλάθι Διατροφής, Στέγασης και Μεταφορών που υπολογίζει η μελέτη από τις επίσημες σειρές της ΕΛΣΤΑΤ αυξήθηκε κατά 44,8%. Με αυτό το μέτρο, η απώλεια αγοραστικής δύναμης φθάνει το 29,9% για τον ΔΕ, 22,5% για τον ΤΕ και 21,8% για τον ΠΕ.

Στη μισθολογική καθίζηση συμβάλλει το «τσεκούρωμα» της υπερωριακής αμοιβής, που έχει μειωθεί σε πραγματική αξία πάνω από 70% σε σχέση με το 2009. Επίσης έχει μειωθεί το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο απογευματινής υπερωριακής εργασίας από τις 720 ώρες ετησίως το 2009 στις 240. Για τον ίδιο μηνιαίο μισθό η υπερωρία στο δημόσιο αξίζει περίπου όσο το 42,5% της νόμιμης υπερωρίας στον ιδιωτικό τομέα.

Προσωπικές μαρτυρίες

Η εμπεριστατωμένη μελέτη του ΠΑΝΣΥΠΟ για τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων αξίζει να διαβαστεί στο σύνολό της (δείτε την ΕΔΩ), καθώς πρόκειται για πρωτογενή έρευνα ενός συνδικαλιστικού φορέα, που συνεισφέρει ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο.

Το in απευθύνθηκε στους συντάκτες της μελέτης και σε δημοσίους υπαλλήλους από τους κλάδους της υγείας και της εκπαίδευσης, με το ερώτημα: Πώς βιώνετε στην καθημερινότητά σας, όσα περιγράφει με αριθμούς ο ΠΑΝΣΥΠΟ;  Ή με ακόμα πιο απλά λόγια: Βγαίνει ο μήνας;

Μιχάλης Βασιλειάδης, εκπαιδευτικός – τ. ειδικός γραμματέας ΟΛΜΕ

Μιχάλης Βασιλειάδης, εκπαιδευτικός 50 ετών: «Αν δεν μέναμε στο σπίτι στο χωριό, δεν θα βγαίναμε»

Ο κ. Βασιλειάδης υπηρετεί 24 χρόνια στη μέση εκπαίδευση, με θητεία στο Δ.Σ. της ΟΛΜΕ. Μαζί με τη σύζυγό του, επίσης εκπαιδευτικό, και το 14χρονο παιδί τους, κατοικούν στις Σάππες Ροδόπης, όπου έχουν την πολυτέλεια να μην πληρώνουν ενοίκιο. «Αν νοικιάζαμε σπίτι σε Αλεξανδρούπολη ή Κομοτηνή θα έπρεπε να κάνουμε δύο και τρεις δουλειές για τα βγάλουμε πέρα», μας λέει.

Αναγνωρίζει ότι στη χειρότερη μοίρα όλων βρίσκονται οι νεοδιόριστοι συνάδελφοί του. «Ο καθαρός μισθός του πρωτοδιόριστου είναι 820 ευρώ. Αν έχει παιδί το επίδομα είναι 50 ευρώ μεικτά ή 100 μεικτά αν υπηρετεί στην παραμεθόριο. Όλα μαζί φτάνουν δεν φτάνουν το 1000ρικο. Δεν είναι νούμερα που θα σου δώσουν έναν μισθό για να ζήσεις αξιοπρεπώς. Γι’αυτό πέρυσι είχαμε 2.300 παραιτήσεις αναπληρωτών. Όταν το κόστος στέγασης είναι πάνω από το 60% του μισθού και πρέπει να φύγεις πριν τη λήξη της σχολικής χρονιάς όταν ξεκινάει η τουριστική σεζόν ή να μείνεις τον Σεπτέμβριο σε ξενοδοχείο ή κάμπινγκ μέχρι να αδειάσει το διαμέρισμα, ποιο το κίνητρο να υπηρετήσεις ως αναπληρωτής εκπαιδευτικός;», αναρωτιέται.

«Για μένα που δουλεύω 24 χρόνια, έχει χαθεί το 40% του μισθού, σε πραγματική αξία, με τις περικοπές, την κατάργηση των δώρων και την ακρίβεια. Μόλις τώρα ο μισθός μου επέστρεψε σε ονομαστική αξία στα επίπεδα του 2010, μετά από 16 χρόνια».

Ο ίδιος θεωρεί δίκαιο αίτημα την επαναφορά του 13ου-14ου μισθού, που θα βοηθήσει να ανακτηθεί σημαντικό μέρος των απωλειών. «Ο 13ος και 14ος μισθός κόπηκαν με τα μνημόνια, με τη δικαιολογία ότι ‘πρέπει να βάλουμε όλοι πλάτη’ για να βοηθήσουμε το ελληνικό κράτος σε έκτακτη ανάγκη. Τώρα που τα μνημόνια έχουν λήξει, γιατί δεν επανέρχεται; Στο ερώτημα ‘που θα βρεθούν οι πόροι’ η ΑΔΕΔΥ και η ΟΛΜΕ έχουν δώσει απαντήσεις. Μια λύση είναι η φορολόγηση στα υπερκέρδη των τραπεζών».

Boύλα Γεωργάκη, νοσηλεύτρια – συνδικαλίστρια

Βούλα Γεωργάκη, 38 χρόνια νοσηλεύτρια: «Οι μισθοί των υγειονομικών είναι πενιχροί»

Η Βούλα Γεωργάκη είναι νοσηλεύτρια στον Ερυθρό Σταυρό και μαχόμενη συνδικαλίστρια.

«Οι μισθοί των υγειονομικών είναι πενιχροί. Η μισθοδοσία μου είναι στη διάθεση κάθε δημοσιογράφου. Εργάζομαι 38 χρόνια νοσηλεύτρια, απόφοιτος της σχολής του Ερυθρού Σταυρού. Παίρνω 1167 ευρώ. Για να καλύψω το εισόδημά μου κάνω απογευματινά ιατρεία, για να καταφέρω να πάρω άλλα 200-250 ευρώ. Όταν μια συνάδελφος δουλεύει νύχτα και πληρώνεται την υπερωριακή απασχόληση μόλις 2 ευρώ, πώς θα προσελκύσουμε νέους νοσηλευτές; Δεν το έχουμε καταφέρει, γιατί πηγαίνουν στον ιδιωτικό τομέα. Ο μέσος όρος ηλικίας των νοσηλευτών είναι πάνω από 50 ετών. Όταν θα φύγουμε κι εμείς οι μεγαλύτεροι, θα μείνει το ΕΣΥ χωρίς προσωπικό. Όχι μόνο νοσηλευτικό, αλλά και διοικητικό και ιατρικό».

Η κ. Γεωργάκη περιγράφει απελπιστικές καταστάσεις στη στέγαση. «Ένας ειδικευμένος γιατρός ξεκινάει με 1.000 ευρώ. Συνάδελφοι κατηγορίας ΥΕ, τραυματιοφορείς διορίζονται σήμερα με 680 ευρώ, όταν το μνημονιακό όριο ήταν 500. Στους Αμπελοκήπους που είναι το νοσοκομείο, δεν μπορείς να βρεις ούτε ημιυπόγεια γκαρσονιέρα με λιγότερα από 500 ευρώ».

Η εργασιακή εξουθένωση είναι κανονικότητα. «Μια νοσηλεύτρια πρέπει να καλύψει 40 ασθενείς. Και μάγος Χουντίνι να είναι δεν θα τα καταφέρει. Έχω προκαλέσει πολλές φορές να έρθουν οι υπουργοί και ο πρωθυπουργός μία μέρα στο τέλος της νυχτερινής βάρδιας, σαν απλοί πολίτες, χωρίς να το γνωρίζει κανένας μας, να δουν σε τι κατάσταση φεύγουν οι νοσηλεύτριες όταν σχολάνε. Ό,τι και να σας πω είναι λίγο».

Η επαναφορά του 13ου-14ου μισθού θα ήταν μεγάλη βοήθεια, «για να μπορέσουμε να καλύψουμε βασικά έξοδα, να πληρώσουμε την εφορία, και να πάρουμε κι ένα ζευγάρι παπούτσια. Οι εκπαιδευτικοί και οι υγειονομικοί είμαστε από τους χαμηλότερα αμειβόμενους δημόσιους υπαλλήλους στην Ευρώπη και δεν μπορούμε να ζήσουμε αξιοπρεπώς».

Η Ελευθερία τέχνας κατεργάζεται

Ο Κωνσταντίνος Λιβέρης, πρόεδρος του ΠΑΝΣΥΠΟ,φέρνει ένα πραγματικό παράδειγμα, από εργαζόμενη που συμμετείχε οικειοθελώς στην έρευνα: η  Ελευθερία (σ.σ. τα στοιχεία της έχουν αλλαχθεί) είναι 45 ετών, απόφοιτος δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, υπηρετεί σε διοικητική θέση σε οργανισμό του δημοσίου.

Είναι παντρεμένη και έχει ένα παιδί. «Το 2009 μαζί με τον 13ο-14ο μισθό έπαιρνε 1.301 μεικτά. Τώρα παίρνει 1.318 ευρώ μεικτά. Η ονομαστική αύξηση είναι μόλις 17 ευρώ. Τότε πληρωνόταν τις υπερωρίες 259 ευρώ μικτά. Σήμερα είναι 90 ευρώ μεικτά, μόλις 66 ευρώ καθαρά. Μαζί με τις υπερωρίες έχει μείωση του ονομαστικού μισθού. Σε πραγματικούς όρους η μείωση είναι πολύ μεγαλύτερη. Ο άντρας της κάνει δύο δουλειές για να τα βγάλουν πέρα. Ψάχνουν διάφορες φθηνές εναλλακτικές λύσεις, π.χ. στη διατροφή. Μου λέει ότι παίρνει το κοτόπουλο, το κάνει κιμά που αυγατίζει και πλάθει μπιφτέκια. Το ξέρατε εσείς ότι γίνεται αυτό;».

Ο πρόεδρος του ΠΑΝΣΥΠΟ επιβεβαιώνει ότι υπάρχει τάση φυγής από το δημόσιο, κυρίως προσωπικού υψηλής ειδίκευσης, π.χ. μηχανικών πληροφορικής. «Είναι ειδικότητες που την τελευταία τετραετία καλοπληρώνονται στον ιδιωτικό τομέα. Εξού και υπάρχει άρνηση να υπηρετήσουν στο δημόσιο. Συνάδελφοι με ειδικότητες απαραίτητες για την ουσιώδη λειτουργία των υπηρεσιών, παραιτούνται γιατί βρίσκουν καλύτερη δουλειά έξω. Για να τους καλύψουν οι οργανισμοί καταφεύγουν σε εργολαβίες και εξωτερικές αναθέσεις, που τις πληρώνουμε χρυσά».

Η κανονικοποίηση της φτωχοποίησης

«Έχουμε πλέον μια κανονικοποίηση της φτωχοποίησης των δημοσίων υπαλλήλων, η οποία ξεκίνησε με τη δημοσιονομική κρίση και εξελίχθηκε σταδιακά. Οι πρώτες περικοπές έφεραν σημαντικές μισθολογικές απώλειες, με αποκορύφωμα την κατάργηση του 13ου και 14ου μισθού, που ισοδυναμεί με το 14% του συνολικού εισοδήματος», μας λέει ο Γιώργος Γεωργακόπουλος, εκπαιδευτικός, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΑΔΕΔΥ.

«Ο ΟΟΣΑ στις εκθέσεις του περιγράφει απώλειες που άγγιξαν έως και το 30% για τους Έλληνες εκπαιδευτικούς μέσα σε 14 χρόνια. Σήμερα ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός παίρνει γύρω στα 800-820 ευρώ τον πρώτο χρόνο, ενώ ακόμη και έμπειροι συνάδελφοι με παιδιά ή μεταπτυχιακό δεν ξεπερνούν τα 900-1.000 ευρώ. Σε αυτό προστίθεται το στεγαστικό, ιδίως σε τουριστικές περιοχές, όπου έχουμε καταγραφές εκπαιδευτικών που μένουν σε κάμπινγκ επειδή δεν βρίσκουν σπίτι.

Δεν μιλάμε μόνο για  μισθούς, αλλά για κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης λόγω ακρίβειας, ειδικά εκεί όπου η στέγαση έχει γίνει απλησίαστη. Αυτό αποτυπώνεται και σε υποτίμηση του ρόλου του εκπαιδευτικού από την ίδια την κοινωνία», καταλήγει ο κ. Γεωργακόπουλος.

in.gr