Οι 10 υπερδανεισμένες επιχειρήσεις και οι «καμπάνες» του ΔΝΤ για «συστημικό κίνδυνο» στις τράπεζες

Σε ένα «πάρτι» για ελάχιστους καλεσμένους παραπέμπει η τραπεζική αγορά, παρά τις φανφάρες που διακινούνται επισήμως περί εξυγίανσης, κερδοφορίας και χρηματοδότησης της οικονομίας.

Η εικόνα δεν προβληματίζει πλέον μόνο την αγορά αλλά και τον ίδιο τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρο του Eurogroup Κυριάκο Πιερρακάκη, ο οποίος δήλωσε το Σαββατοκύριακο σε συνέντευξή του ότι οι τράπεζες «πρέπει να κάνουν περισσότερα για την οικονομία και την κοινωνία».

Μια ψύχραιμη ανάλυση των τραπεζικών ισολογισμών, αλλά και μια προσεκτική ματιά στα «ψιλά γράμματα» των εκθέσεων που δημοσιεύουν η Τράπεζα της Ελλάδος, οι εποπτικές αρχές αλλά και το ΔΝΤ, αποκαλύπτει το σαθρό έδαφος πάνω στο οποίο στέκονται οι τέσσερις συστημικές τράπεζες: Εθνική, Πειραιώς, Alpha Bank και Eurobank.

Δεν είναι μόνο τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων που τροφοδοτούν τα τραπεζικά κέρδη σε βάρος των καταθετών και το γεγονός ότι συστηματικά αποφεύγουν να δανείζουν τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΔΝΤ από την Αξιολόγηση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας του περασμένου Μαΐου αποκαλύπτουν ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες δανείζουν κατά συντριπτικό ποσοστό μόνο μεγάλες εταιρείες. Και μάλιστα, από τα δάνεια αυτά των «μεγάλων» το μεγαλύτερο μέρος, περίπου 66%, διοχετεύεται σε μόλις δέκα ομίλους.

Δηλαδή μόλις δέκα επιχειρήσεις απορροφούν το 66% των δανείων προς μεγάλες επιχειρήσεις.

Τα δάνεια των συστημικών τραπεζών

Το πιο ενδιαφέρον δε είναι ότι οι δέκα αυτές εταιρείες είναι κοινές και για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες που σημαίνει ότι και οι τέσσερις διοχετεύουν το μεγαλύτερο μέρος των δανείων τους στις ίδιες επιχειρήσεις.

Τα δάνεια των τεσσάρων συστημικών τραπεζών σε μεγάλες επιχειρήσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ, αντιστοιχούν στο 200% των συνολικών εποπτικών κεφαλαίων ασφαλείας (Tier1) που διαθέτουν όλες μαζί, πριν την αναγνώριση εξασφαλίσεων και στο 122% μετά τον υπολογισμό των τελευταίων. Από αυτά, τα δάνεια στους δέκα μεγαλύτερους πελάτες, αντιστοιχούν στο 121,6% των κεφαλαίων Tier1 πριν τα μέτρα μείωσης κινδύνου, ενώ εάν υπολογιστούν και οι εξασφαλίσεις και άλλα μέτρα περιορισμού των κινδύνων, το ποσοστό πέφτει στο 81%, το οποίο θεωρείται και πάλι υψηλό.

Με απλά λόγια το άθροισμα των δανείων των δέκα μεγαλύτερων πελατών ισοδυναμεί με 81 ευρώ για κάθε 100 ευρώ εποπτικών κεφαλαίων Tier1 που διαθέτουν αθροιστικά οι τέσσερις συστημικές τράπεζες.

Το πρόσθετο πρόβλημα είναι ότι οι δέκα αυτοί μεγάλοι πελάτες είναι κοινοί και για τις τέσσερις τράπεζες, πράγμα που σημαίνει ότι εάν ένας-δύο από αυτούς αντιμετωπίσουν κάποιο πρόβλημα, για παράδειγμα ως συνέπεια της κρίσης που σοβεί διεθνώς, το πρόβλημα θα μεταδοθεί σε όλες τις τράπεζες ταυτοχρόνως.

Το Tier 1 είναι το βασικό κεφαλαιακό απόθεμα με το οποίο οι τράπεζες καλούνται να απορροφήσουν ζημίες και αποτελείται κυρίως από το CET1 (κοινές μετοχές, αποθεματικά και συσσωρευμένα κέρδη) και, σε μικρότερο βαθμό, από πρόσθετα κεφάλαια χαμηλότερης ποιότητας (AT1).

Για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, όμως, περίπου το 43,4% του CET1 δεν προέρχεται από νέο μετοχικό κεφάλαιο ή συσσωρευμένη οργανική κερδοφορία, αλλά από αναβαλλόμενες φορολογικές πιστώσεις (DTC). Η αναβαλλόμενη φορολογία είναι ένας λογιστικός χειρισμός και αναγνωρίζεται κανονικά ως εποπτικό κεφάλαιο. Δεν είναι, όμως, μετρητά ούτε κεφάλαιο που κατέβαλαν οι μέτοχοι: στηρίζονται σε απαίτηση έναντι του Δημοσίου και γι’ αυτό το ΔΝΤ θεωρεί ότι η υψηλή συμμετοχή τους αποδυναμώνει την ποιότητα του τραπεζικού κεφαλαίου και ενισχύει τον δεσμό τραπεζών και κράτους.

Επομένως, η έκθεση των δανειακών χαρτοφυλακίων των τραπεζών σε σχέση με τα κεφάλαιά τους είναι στην πραγματικότητα μεγαλύτερη.

Κι αυτός είναι ο λόγος που η ΤτΕ, οι εποπτικές αρχές αλλά και το ΔΝΤ διακριτικά κατά καιρούς αναφέρουν ότι πρέπει να επιταχυνθούν οι αποσβέσεις της αναβαλλόμενης φορολογίας.

Η προβληματική εικόνα – Στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος

Η δε προβληματική αυτή εικόνα επιδεινώνεται διαρκώς, αφού η τάση είναι ανοδική: τα δάνεια σε μεγάλους πελάτες αυξάνονται διαρκώς στα τραπεζικά χαρτοφυλάκια και από 21% της συνολικής πίστωσης που ήταν το 2021, έφτασαν το 44% το 2024 σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Το δε ΔΝΤ αναφέρει ότι τον Δεκέμβριο του 2025 οι χρηματοδοτήσεις προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις αντιπροσώπευαν το 68% των δανείων του ιδιωτικού τομέα, ενώ επισημαίνει ότι η πρόσφατη πιστωτική ανάπτυξη προέρχεται κατά κύριο λόγο από εταιρικά δάνεια.

Την ίδια στιγμή, τα δάνεια προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δίνονται με το σταγονόμετρο.

Μόνο ένα στα πέντε νέα δάνεια που δόθηκαν πέρσι κατευθύνθηκε σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αλλά και το μεγαλύτερο μέρος από αυτά ήταν συνδεδεμένα με κρατικές και ευρωπαϊκές εγγυήσεις. Η ΤτΕ αναφέρει ότι το 40% των νέων δανείων προς μικρομεσαίους δόθηκαν με τη στήριξη της κρατικής Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ).

Επίσης, η Επενδυτική Έρευνα της ΕΤΕπ έδειξε ότι το 13,5% των ελληνικών επιχειρήσεων δεν έχει πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση, ποσοστό διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. που είναι 6,1%.

Με αυτά τα δεδομένα, προκύπτει ότι το προφίλ των δανειακών χαρτοφυλακίων των τραπεζών είναι πολλαπλά προβληματικό.

Από τη μια η συγκέντρωση τόσο μεγάλου μέρους δανείων σε μόλις δέκα επιχειρήσεις δημιουργεί αυξημένο ρίσκο για την ευστάθεια του συστήματος.

Το ΔΝΤ στα stress test που έκανε διαπίστωσε ότι οι συστημικές τράπεζες διατηρούν επαρκή κεφάλαια κάτω από δύο διαφορετικά σενάρια κρίσης. Όμως υπογραμμίζει ότι ενδεχόμενη δυσχέρεια ενός ή περισσότερων από τους κοινούς μεγάλους δανειολήπτες θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα και ζητά ενισχυμένη παρακολούθηση.

Τραπεζική «μονοκαλλιέργεια»

Επιπλέον, η τραπεζική «μονοκαλλιέργεια» των μεγάλων επιχειρήσεων και ο αποκλεισμός των μικρομεσαίων δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο για τις ίδιες τις τράπεζες. Η έλλειψη χρηματοδότησης «πνίγει» τους μικρομεσαίους οι οποίοι, υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και να αποτελέσουν νέα πελατεία για τραπεζικά δάνεια, ώστε να συντηρηθεί ένας ενάρετος αναπτυξιακός κύκλος.

Ταυτόχρονα, ο μεγάλος βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς δίνει ξεκάθαρη εικόνα ολιγοπωλίου, σε ένα εξαιρετικά κλειστό κύκλωμα με αλληλοεξαρτήσεις, μεταξύ μόλις τεσσάρων τραπεζών και δέκα επιχειρηματικών ομίλων. Είναι μια δομή που θα μπορούσε να υποκρύπτει πολλές στρεβλώσεις και σίγουρα δικαιολογεί ειδική έρευνα από τις αρχές ανταγωνισμού για να διαπιστωθεί εάν οι όροι με τους οποίους λειτουργεί το σύστημα (επιτόκια, ανταλλαγή πληροφοριών, δανειακοί όροι κ.λπ.) παραπέμπουν σε συνεννόηση και καρτέλ.

Κάτι τέτοιο, όμως, δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα για τα εταιρικά δάνεια, παρόλο που οι έρευνες που είχαν γίνει το 2023 και το 2024 για άλλους τομείς της τραπεζικής αγοράς ανέδειξαν σημαντικά ευρήματα.

Το 2023 η Επιτροπή Ανταγωνισμού διαπίστωσε ότι Πειραιώς, Εθνική, Alpha Bank, Eurobank, Attica Bank και Ελληνική Ένωση Τραπεζών παραβίασαν το άρθρο 1 του ν. 3959/2011 και το άρθρο 101 της Συνθήκης της ΕΕ, συμμετέχοντας σε απαγορευμένες συμπράξεις και εναρμονισμένες πρακτικές σε επιμέρους τραπεζικές υπηρεσίες, πληρωμές και προμήθειες.

Η Ε.Α. επέβαλε πρόστιμα 41,76 εκατ. ευρώ και διαπίστωσε, μεταξύ άλλων, ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την εισαγωγή χρεώσεων, το επίπεδο των χρεώσεων και τον χρόνο εφαρμογής τους.

Η απόφαση αυτή αφορούσε τη λιανική τραπεζική και όχι τον εταιρικό δανεισμό αλλά δείχνει ότι στο ίδιο τραπεζικό σύστημα έχουν ήδη διαπιστωθεί μορφές παράνομου οριζόντιου συντονισμού σε άλλους τομείς, επομένως θα ήταν λογικό να ερευνηθεί και η κατάσταση σε σχέση με τους εταιρικούς πελάτες.

Αλλά και το 2025, δημοσιεύθηκε από την Επιτροπή Ανταγωνισμού η Ενδιάμεση Έκθεση της Κλαδικής Έρευνας στις Τραπεζικές Καταθέσεις 2019–2024, η οποία αναφέρεται ρητά στην ολιγοπωλιακή διάρθρωση της αγοράς και στα υψηλά εμπόδια εισόδου.

Καθώς η διεθνής συγκυρία επιδεινώνεται δεν αποκλείεται τα «καμπανάκια» για την τραπεζική αγορά να πληθύνουν.

ieidiseis.gr