ΟΠΕΚΕΠΕ: Τι αλλάζει με το Άρθρο 74 για τις επιδοτήσεις 2018-2022 και τους δασικούς χάρτες

Μια διάταξη που πέρασε σχετικά αθόρυβα στο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, «Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις», έχει προκαλέσει ερωτήματα, αλλά και έντονες αντιδράσεις από την πλευρά της αντιπολίτευσης. Το άρθρο 74 έρχεται να καθορίσει, με αναδρομική ισχύ, τους όρους εκκαθάρισης των αγροτικών ενισχύσεων για την περίοδο 2018-2022, ακριβώς τη χρονική περίοδο που βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης ΟΠΕΚΕΠΕ, με έρευνες, δικογραφίες και εκκρεμείς δικαστικές διαδικασίες.Η διάταξη αυτή προβλέπει ότι κατά την εκκαθάριση των παλιών αιτήσεων, δε θα λαμβάνονται υπόψη τα δεδομένα των δασικών χαρτών, ανεξαρτήτως από το πότε αυτοί κυρώθηκαν ή αναθεωρήθηκαν. Η επίσημη αιτιολόγηση αυτής της επιλογής είναι η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ασφάλειας δικαίου. Ωστόσο, ένα βασικό ερώτημα που εγείρεται είναι, για ποιο λόγο μία τεχνική ρύθμιση για δασικούς χάρτες τοποθετείται χρονικά ακριβώς πάνω στην κρίσιμη περίοδο του σκανδάλου των αγροτικών επιδοτήσεων;

Παράλληλα, ακόμα ένα κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι, τι ακριβώς προστατεύει η συγκεκριμένη διάταξη και πού σταματά η προστασία της; Καθώς, άλλο ζήτημα είναι ένας παραγωγός να βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν μεταγενέστερο χαρακτηρισμό της έκτασής του στους δασικούς χάρτες και άλλο να προκύπτουν από διάφορους ελέγχους στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η έκταση εξαρχής δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις για την ενίσχυση.

Το timing ΟΠΕΚΕΠΕ και δασικών χαρτών

Δε μοιάζει να είναι καθόλου τυχαίο πως μία ρύθμιση με τόσο τεχνικό τίτλο «Ρυθμίσεις για την εκκαθάριση Ενιαίων Αιτήσεων Ενίσχυσης ετών ενίσχυσης 2018 έως και 2022», αφορά ακριβώς τα έτη που εξετάζονται στο πλαίσιο της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ιδίως, όταν οι δασικοί χαρακτήρες αποτελούν ένα από τα βασικά εργαλεία, με τα οποία θα μπορούσε σήμερα να αμφισβητηθεί η επιλεξιμότητα των εκτάσεων που δηλώθηκαν τότε ως βοσκότοποι ή καλλιεργήσιμη γη.

Την ίδια ώρα, η νομοτεχνική αιτιολόγηση μιλά για προστασία «καλόπιστων παραγωγών». Όμως, ποιος ορίζει ποιος ήταν καλόπιστος, και ποιος όχι;

Επιπλέον, το ίδιο άρθρο αφήνει αυτή την κρίση στην ΑΑΔΕ, δηλαδή στον ίδιο φορέα που καλείται να διερευνήσει πιθανές παρατυπίες μίας περιόδου, κατά την οποία χορηγήθηκαν επιδοτήσεις σε εκτάσεις χωρίς πραγματική αγροτική δραστηριότητα.

Τι είναι ο δασικός χάρτης

Ο δασικός χάρτης αποτυπώνει τον δασικό ή μη χαρακτήρα των εκτάσεων και αποτελεί βασικό εργαλείο για την εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας. Δεν αποτελεί χάρτη ιδιοκτησίας, αλλά καθορίζει τον χαρακτήρα μιας έκτασης ως δασικής ή μη. Το ζήτημα έχει άμεση σχέση με τις αγροτικές ενισχύσεις, καθώς οι χαρακτηρισμοί των εκτάσεων μπορούν να επηρεάσουν την επιλέξιμη έκταση μιας αίτησης.

Στο παρελθόν, μάλιστα, ο ΟΠΕΚΕΠΕ έκανε έλεγχο πάνω στον χάρτη της έκτασης που δήλωνε ο παραγωγός για επιδότηση. Αν διαπίστωνε ότι ένα μέρος ή ολόκληρο το αγροτεμάχιο βρισκόταν μέσα σε κυρωμένη δασική περιοχή, αυτό το τμήμα δεν υπολογιζόταν ως επιλέξιμη έκταση για την επιδότηση. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ το είχε προβλέψει ρητά σε ανακοινώσεις του, το 2018 και το 2019.

Τώρα, για τα έτη 2018-2022, η νέα διάταξη έρχεται να θέσει διαφορετικό κανόνα κατά την εκκαθάριση των παλιών αιτήσεων.

Τι λέει και τι δεν λέει η διάταξη

Από τη μία πλευρά, πρέπει να σημειωθεί ότι το ίδιο το κείμενο περιέχει κάποιες ρητές διασφαλίσεις, δηλαδή δεν καταργεί τις υποχρεώσεις ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, δεν αγγίζει πειθαρχικές ή ποινικές ευθύνες, και διευκρινίζει ότι «μη δηλωθείσες ή μη καλλιεργούμενες εκτάσεις, καθώς και εκτάσεις που δεν πληρούν τους όρους επιλεξιμότητας, δεν καθίστανται επιλέξιμες εκ μόνου του λόγου ότι δεν συνεκτιμώνται δεδομένα δασικών χαρτών».

Πρακτικά όμως, αυτό μετατοπίζει το βάρος, αν μια υπόθεση στηρίζεται αποκλειστικά σε μεταγενέστερο δασικό χάρτη, η ρύθμιση «κλείνει την πόρτα» σε αυτή τη γραμμή αμφισβήτησης. Αν στηρίζεται και σε άλλα στοιχεία, παραμένει ανοιχτή. Το ζήτημα που δημιουργείται είναι ότι σε πολλές, πραγματικές υποθέσεις, ο δασικός χάρτης δεν είναι απλώς ένα βοηθητικό στοιχείο, είναι συχνά το πιο αντικειμενικό, τεκμηριωμένο, αποδεικτικό μέσο που διαθέτει η διοίκηση, για τον χαρακτηρισμό μιας έκτασης.

Αφαιρώντας αυτό το εργαλείο από το σύστημα ελέγχου, η ρύθμιση διατηρεί μεν τυπικά τη δυνατότητα ανάκτησης χρημάτων (σ.σ. από όσους έλαβαν παράνομες επιδοτήσεις), αλλά αφήνει ανοιχτό το ερώτημα με ποια αποδεικτικά στοιχεία θα μπορεί αυτή να ασκηθεί στην πράξη.

Παραδείγματα

Περίπτωση Α: Ο παραγωγός ήταν πράγματι επιλέξιμος

Υποθετικά, το 2019 ένας παραγωγός δήλωσε μια έκταση, την οποία πράγματι χρησιμοποιούσε για την αγροτική του δραστηριότητα και η οποία πληρούσε τις προϋποθέσεις που ίσχυαν τότε. Η αίτησή του εγκρίθηκε και έλαβε την ενίσχυση. Χρόνια αργότερα, ένας δασικός χάρτης κυρώνεται ή αναμορφώνεται και η ίδια έκταση εμφανίζεται με διαφορετικό χαρακτηρισμό.

Σε αυτή την περίπτωση, η νέα ρύθμιση λειτουργεί προστατευτικά για τον παραγωγό. Ο μεταγενέστερος χαρακτηρισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αναδρομικά για να συναχθεί ότι η έκταση δεν ήταν επιλέξιμη κατά το έτος της αίτησης.

Είναι ακριβώς η περίπτωση για την οποία η διάταξη επικαλείται την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης: ο παραγωγός δεν μπορεί να αξιολογείται σήμερα, αποκλειστικά με βάση ένα μεταγενέστερο δεδομένο, που δεν είχε την ίδια αποδεικτική ισχύ κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης.

Περίπτωση Β: Η έκταση δεν πληρούσε εξαρχής τις προϋποθέσεις

Διαφορετική είναι η περίπτωση, κατά την οποία η αμφισβήτηση της ενίσχυσης δε στηρίζεται στον μεταγενέστερο δασικό χάρτη, αλλά σε άλλα στοιχεία. Εάν από ελέγχους προκύψει ότι η έκταση δεν είχε την πραγματική χρήση που δηλώθηκε, δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας ή ότι τα στοιχεία της αίτησης δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα, η νέα διάταξη δε σημαίνει ότι η ενίσχυση καθίσταται νόμιμη.

Η προστασία αφορά τους δασικούς χάρτες και όχι κάθε πιθανή παρατυπία. Η ΑΑΔΕ εξακολουθεί να μπορεί να αξιοποιεί τα υπόλοιπα διαθέσιμα στοιχεία για να ελέγξει την πραγματική κατάσταση μιας έκτασης και, εφόσον διαπιστωθεί αχρεώστητη καταβολή, να προχωρήσει στις προβλεπόμενες διαδικασίες ανάκτησης.

Το ερώτημα με τους «βοσκοτόπους χωρίς ζώα»

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Η συζήτηση για τις παλιές επιδοτήσεις έχει συνδεθεί και με τις δηλώσεις βοσκοτόπων χωρίς αντίστοιχο ζωικό κεφάλαιο. Ωστόσο, η απουσία ζώων από μόνη της, δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί αυτομάτως μια δήλωση παράνομη. Το κρίσιμο είναι τι προέβλεπε το καθεστώς επιλεξιμότητας για το συγκεκριμένο έτος και εάν η έκταση πληρούσε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.

Επομένως, το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση, είναι εάν η αμφισβήτηση της ενίσχυσης αφορά αποκλειστικά έναν μεταγενέστερο δασικό χαρακτηρισμό ή εάν στηρίζεται και σε άλλα στοιχεία για την πραγματική κατάσταση και χρήση της έκτασης.

Ποιος ωφελείται πραγματικά;

Το ερώτημα που δεν απαντά η αιτιολογική έκθεση είναι ποσοτικό: πόσες και ποιες υποθέσεις αναμένεται να επηρεαστούν από αυτή τη ρύθμιση; Αν πρόκειται πράγματι μόνο για μεμονωμένες περιπτώσεις καλόπιστων παραγωγών, που «έπεσαν θύματα» ασυνεπειών στην κύρωση δασικών χαρτών, η διάταξη είναι εύλογη. Αν όμως αφορά ευρύτερο πλέγμα υποθέσεων, συνδεδεμένων με το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, κάτι που δεν αποκλείεται, δεδομένης της χρονικής σύμπτωσης, τότε η ρύθμιση αποκτά πολύ διαφορετικό πολιτικό βάρος από αυτό μιας απλής «τεχνικής διόρθωσης».

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι ο ΟΠΕΚΕΠΕ έχει πλέον περάσει στην ΑΑΔΕ. Η νέα Αρχή καλείται να προχωρήσει στην εκκαθάριση παλιών αιτήσεων, σε ένα πλαίσιο όπου ο νομοθέτης ξεκαθαρίζει ότι οι μεταγενέστεροι δασικοί χάρτες δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να κριθεί αναδρομικά η επιλεξιμότητα των ετών 2018-2022.

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο διαχωρισμό. Από τη μία πλευρά, όσοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με αμφισβήτηση, επειδή άλλαξε μεταγενέστερα ο χαρακτηρισμός της έκτασής τους στους δασικούς χάρτες, αποκτούν ένα σαφές επιχείρημα προστασίας. Από την άλλη, όσοι ελέγχονται για διαφορετικού τύπου παρατυπίες, δεν απαλλάσσονται από τους ελέγχους ούτε από τις υποχρεώσεις επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν το άρθρο 74 «χαρίζει» τις παλιές επιδοτήσεις. Το κρίσιμο είναι σε πόσες εκκρεμείς υποθέσεις, ο δασικός χάρτης αποτελεί το βασικό ή αποκλειστικό στοιχείο πάνω στο οποίο στηρίζεται η αμφισβήτηση της επιλεξιμότητας και σε πόσες υπάρχουν παράλληλα άλλα ελεγκτικά ευρήματα. Και αυτό είναι το σημείο που αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τώρα που η εκκαθάριση των παλιών φακέλων περνά στην ΑΑΔΕ.

Η ουσία, χωρίς ωραιοποιήσεις

Η νέα ρύθμιση επιχειρεί να βάλει τέλος σε μια συγκεκριμένη αναδρομική χρήση των δασικών χαρτών. Το άρθρο 74 δεν είναι, τυπικά, αμνηστία. Αλλά η γλώσσα του νόμου και η πρακτική εφαρμογή του δε συμπίπτουν πάντα. Ένας κανόνας που αφαιρεί ένα βασικό αποδεικτικό εργαλείο από τον έλεγχο μιας συγκεκριμένης, ευαίσθητης περιόδου, την ίδια στιγμή που εκκρεμούν έρευνες γι’ αυτήν ακριβώς την περίοδο, δικαιολογημένα προκαλεί ερωτηματικά, ανεξάρτητα από το πόσο πειστική είναι η επίσημη νομική αιτιολόγηση περί «δικαιολογημένης εμπιστοσύνης».

Και αυτό είναι το βασικό ερώτημα που αφήνει πίσω του το νέο άρθρο. Πόσες υποθέσεις αφορά στην πράξη και ποιο θα είναι το αποτέλεσμα για τις εκκρεμείς ανακτήσεις ποσών από τις παλιές επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ;

tovima.gr