Το «αόρατο» τραπεζικό σύστημα που μετακινούσε εκατοντάδες εκατομμύρια

«Χρειαζόμαστε 60.000 λίρες στο Λονδίνο». «Υπάρχουν 200.000 λίρες στο Λίβερπουλ». «Χρειαζόμαστε 20.000 στο Λονδίνο». Και λίγο αργότερα, η απάντηση: «Στάλθηκαν».

Δεν επρόκειτο για συνομιλία τραπεζικών στελεχών. Τα μηνύματα προέρχονταν από ένα WhatsApp group με την ονομασία «Έμποροι της Μεγάλης Ευρώπης», στο οποίο συμμετείχαν 532 άτομα και το οποίο, σύμφωνα με μεγάλη έρευνα ευρωπαϊκών δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών, χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά τεράστιων ποσών σε ολόκληρο τον κόσμο, όπως μετέδωσε το BBC.

Το εντυπωσιακό είναι ότι τα χρήματα μπορούσαν να μετακινούνται από χώρα σε χώρα χωρίς να πραγματοποιείται συμβατικό διεθνές τραπεζικό έμβασμα. Το δίκτυο χρησιμοποιούσε τη hawala, ένα σύστημα μεταφοράς χρημάτων με ιστορία αιώνων, βασισμένο πρωτίστως στην εμπιστοσύνη μεταξύ μεσαζόντων.

Η έρευνα του δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU), στο οποίο συμμετείχε και το BBC, ανέλυσε περισσότερα από 82.000 μηνύματα που είχαν σταλεί στο συγκεκριμένο chat από τον Φεβρουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2022. Η ομάδα χρησιμοποιούνταν για συναλλαγές άνω των 5.000 ευρώ, ενώ συχνά τα ποσά ήταν πολύ μεγαλύτερα.

Πώς λειτουργεί η hawala

Η αρχή είναι απλή. Κάποιος παραδίδει, για παράδειγμα, 10.000 ευρώ σε έναν μεσάζοντα -τον λεγόμενο hawaladar- στις Βρυξέλλες. Εκείνος επικοινωνεί με έναν συνεργάτη του σε άλλη χώρα, ο οποίος παραδίδει το αντίστοιχο ποσό στον τελικό παραλήπτη, αφαιρώντας την προμήθεια.

Τα ίδια χαρτονομίσματα δεν χρειάζεται να ταξιδέψουν ποτέ από τη μία χώρα στην άλλη. Οι δύο μεσάζοντες κρατούν μεταξύ τους λογαριασμό και τακτοποιούν αργότερα τις οφειλές τους μέσω άλλων συναλλαγών.

Η hawala δεν αποτελεί από μόνη της εγκληματική δραστηριότητα. Χρησιμοποιείται επί δεκαετίες για νόμιμα εμβάσματα, ιδιαίτερα από μετανάστες που στέλνουν χρήματα σε οικογένειες σε περιοχές όπου η πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα είναι περιορισμένη. Το νομικό της καθεστώς διαφέρει επίσης από χώρα σε χώρα και συχνά εξαρτάται από την αδειοδότηση και την τήρηση των κανόνων κατά του ξεπλύματος χρήματος.

Η ίδια όμως δομή που την κάνει γρήγορη και αποτελεσματική μπορεί να την καταστήσει ελκυστική και για εγκληματικά δίκτυα: οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς το ηλεκτρονικό ίχνος ενός συμβατικού τραπεζικού εμβάσματος.

Η ανακάλυψη στο κινητό

Το συγκεκριμένο δίκτυο αποκαλύφθηκε στο πλαίσιο βελγικής έρευνας για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Έξι άτομα καταδικάστηκαν το 2024 για ξέπλυμα χρήματος, μεταξύ των οποίων ένας άνδρας που αναφέρεται ως Abu Adam, κεντρικό πρόσωπο του δικτύου στις Βρυξέλλες.

Όταν οι αστυνομικοί εξέτασαν το κινητό του, βρήκαν το WhatsApp group. Ο Βέλγος ανακριτής Vincent Guerra περιέγραψε την ανακάλυψη σαν να «κέρδισε το λαχείο».

Στο τηλέφωνο εντοπίστηκαν επίσης περίπου 6.000 φωτογραφίες χαρτονομισμάτων των πέντε ευρώ με ορατούς σειριακούς αριθμούς και 6.000 φωτογραφίες εγγράφων ταυτότητας. Τέτοια στοιχεία μπορούν να λειτουργούν ως κωδικοί ταυτοποίησης μεταξύ ανθρώπων που παραδίδουν και παραλαμβάνουν μετρητά.

Σύμφωνα με τον Guerra, τα ευρήματα υποδεικνύουν τουλάχιστον 12.000 συναλλαγές που συνδέονταν με τον συγκεκριμένο διαχειριστή.

Από το ISIS μέχρι το trafficking

Η έρευνα αποκάλυψε ότι σε τουλάχιστον μία περίπτωση χρήματα από τις Βρυξέλλες κατέληξαν σε ανθρώπους που συνδέονταν με το ISIS στη Συρία. Οι βελγικές αρχές βρήκαν επίσης στοιχεία για μεταφορά χρημάτων που χρησιμοποιήθηκαν ώστε γυναίκες μαχητών να φύγουν από στρατόπεδα κράτησης.

Άλλες έρευνες σε ευρωπαϊκές χώρες αποκάλυψαν χρήση αντίστοιχων δικτύων σε υποθέσεις διακίνησης μεταναστών, ναρκωτικών και εμπορίας ανθρώπων.

Στην Αυστρία, οι αρχές εντόπισαν ένα μεγάλο hawala hub που λειτουργούσε μέσα από εστιατόριο κεμπάπ στη Βιέννη και χρησιμοποιούνταν για πληρωμές που σχετίζονταν με διακίνηση ανθρώπων. Σε άλλη επιχείρηση, αυστριακή αστυνομία και Europol εξάρθρωσαν δίκτυο που, σύμφωνα με τις αρχές, είχε μεταφέρει περίπου 100.000 ανθρώπους προς την Ευρώπη μέσα σε 18 μήνες.

Ένας πρώην άνθρωπος του κυκλώματος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι είχε συμμετάσχει σε μεταφορές συνολικής αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Το στοιχείο που εντυπωσίασε περισσότερο τους ερευνητές δεν ήταν μόνο το ύψος των ποσών, αλλά η παράλληλη ύπαρξη ενός ολόκληρου χρηματοπιστωτικού κόσμου έξω από τις συμβατικές τραπεζικές υποδομές.

Ένα σύστημα αιώνων, σχεδιασμένο για να μεταφέρει χρήματα μέσω της εμπιστοσύνης, είχε συναντήσει την τεχνολογία του 21ου αιώνα. Οι hawaladars παρέμεναν οι ίδιοι. Το παλιό δίκτυο εμπιστοσύνης είχε απλώς αποκτήσει WhatsApp.

in.gr