Η κυβέρνηση απέναντι στην ακρίβεια χωρίς ευρωπαϊκό σωσίβιο

Αν και -σύμφωνα με πληροφορίες- το ξερό «όχι» της Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν στο αίτημα της Ελλάδας και της Ιταλίας για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία όσον αφορά στα μέτρα στήριξης των πολιτών μπροστά στο «τσουνάμι» ακρίβειας που προκαλεί η ραγδαία αύξηση των τιμών της ενέργειας δεν ήταν απρόσμενο, η αλήθεια είναι ότι προκάλεσε έντονη απογοήτευση στην Αθήνα.

Υπενθυμίζεται ότι η πρόεδρος της Κομισιόν, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τόνισε ότι «δεν υπάρχει μία και μοναδική λύση για ολόκληρη την Ε.Ε.», όσον αφορά στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, επισημαίνοντας τις διαφορές στο ενεργειακό μείγμα της κάθε χώρας, και τονίζοντας ότι οι Βρυξέλλες έχουν ταχθεί υπέρ της στοχευμένης στήριξης των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες.

Παράλληλα, η Κομισιόν έχει αναφερθεί στο κοντινό παρελθόν στην αποκαλούμενη εθνική ρήτρα διαφυγής, βάσει της οποίας επιτρέπονται επιπλέον δαπάνες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, με αυστηρά καθορισμένο όριο ώς το 0,6% του ΑΕΠ της κάθε χώρας – μέλους για την περίοδο 2026 – 2028. Με απλά λόγια, οι Βρυξέλλες απορρίπτουν τις προτάσεις της Αθήνας για ευρύτερες και «οριζόντιες» λύσεις και πετούν το μπαλάκι στις πρωτεύουσες για επιπλέον μέτρα – πάντα εντός πλαισίου Ε.Ε.

Η Αθήνα, φυσικά, προτίθεται να μην αφήσει το πράγμα να περάσει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να ξαναθέσει το αίτημα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, ωστόσο, δεν αναμένεται κάποια αλλαγή ρότας, καθώς σημαντικός αριθμός χωρών – μελών της Ε.Ε. διαφωνεί με επιπλέον επιδοτήσεις στα καύσιμα, αλλά και με τη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων μέσω, π.χ. μιας γενικής ρήτρας διαφυγής, παρότι αναγνωρίζεται ότι οι αυξημένες τιμές του πετρελαίου επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο τους προϋπολογισμούς των χωρών – μελών.

Άλλωστε, η Φον Ντερ Λάιεν, στην πρόσφατη ομιλία της επανέλαβε ως μεσοπρόθεσμη λύση τη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και την επιτάχυνση της μετάβασης σε ενέργεια από ΑΠΕ, ενώ υπενθυμίζεται ότι ο Δανός επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν λίγο – πολύ είπε ότι ο βραχυπρόθεσμος στόχος είναι η εξοικονόμηση, στη λογική «σβήστε τα φώτα και μην ανάβετε τα καλοριφέρ», έστω κι αν οι απόψεις του θεωρήθηκαν απλώς ως «ιδέες προς εξέταση» και όχι ως πολιτικές αποφάσεις σε επίπεδο άτυπης συνόδου υπουργών.

Η… ρότα της κυβέρνησης

Εξαιρώντας κάποια απρόοπτη εξέλιξη, λοιπόν, η κυβέρνηση καλείται τους επόμενους μήνες να τα βγάλει πέρα μόνη της, με τις – όποιες – δημοσιονομικές δυνατότητες έχει. Περίπου αυτό είπε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη Γ.Σ. του ΣΕΒ, τονίζοντας ότι «οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες ορίζουν οροφές δαπανών, τις οποίες δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε. Θα επαναλάβω εδώ, για μία ακόμα φορά: δεν θα ξεπεράσουμε. Στηρίζουμε την κοινωνία πάντα μέσα στο πλαίσιο των δυνατοτήτων μιας οικονομίας η οποία αναπτύσσεται, η οποία παράγει πλεονάσματα, χωρίς, όμως, να θέσουμε σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα που με τόσο κόπο κατακτήσαμε».

Λίγο – πολύ το πλαίσιο στο οποίο θα κινηθεί το επόμενο διάστημα η κυβέρνηση είναι δεδομένο: στις 14 Οκτωβρίου αναμένεται να ανακοινωθεί η τιμή λίτρου για το πετρέλαιο θέρμανσης, η οποία αναμένεται να βρίσκεται κάτω (το πόσο δεν είναι ακόμα γνωστό…) από τα 1,75 ευρώ, όσο, δηλαδή, «έκλεισε» τον Απρίλιο, ενώ συνεχίζεται η επιδότηση κατά 20 λεπτά το λίτρο στο ντίζελ κίνησης, με τα μέτρα να αξιολογούνται ανά 15ήμερο και να αποφασίζονται εν κινήσει παρεμβάσεις και διορθώσεις.

Μάλιστα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης σημείωσε (MegaNews) ότι «θα φτάσουμε στα όρια δαπανών, θα δώσουμε δηλαδή όσα παραπάνω μπορούμε και αντέχει η οικονομία».

Ωστόσο, ο προβληματισμός για την επικρατούσα κατάσταση στην αγορά είναι πλέον εμφανής: ο ίδιος ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος δεν έκρυψε (Παραπολιτικά FM) ότι μέσα στον χειμώνα ίσως χρειαστεί να ληφθούν επιπλέον μέτρα στήριξης, λέγοντας ότι «αυτή την περίοδο η κυβέρνηση ανακοίνωσε σειρά μέτρων με στόχο να συγκρατηθούν οι τιμές στα καύσιμα. Είναι σημαντικές παρεμβάσεις, δίνουμε μάχη και στην Ευρώπη ώστε να δοθεί η ελευθερία στον δημοσιονομικό χώρο που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προκειμένου να παρθούν και νέα πρόσθετα γιατί πιστεύω ότι είναι πιθανό εάν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση μέσα στον χειμώνα να χρειαστούν και πρόσθετα μέτρα».

Ο Π. Μαρινάκης, σχολιάζοντας τη δήλωση Θεοδωρικάκου, περιορίστηκε να σημειώσει ότι αν η Ε.Ε. δώσει πράσινο φως για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία – κάτι που προς το παρόν δεν φαίνεται στον ορίζοντα – τότε «θα δούμε σε ποιον φόρο ή πού θα παρέμβουμε, […] τότε ναι, θα ληφθούν ακόμα περισσότερα μέτρα». Ωστόσο, πάλι επί του παρόντος, δεν έδειξε ότι υπάρχει πρόθεση της κυβέρνησης για «διορθωτικές» παρεμβάσεις στους έμμεσους φόρους (ΦΠΑ, ΕΦΚ καυσίμων, κ.λπ.), παραδεχόμενος ότι μέσω των φόρων αυτών αυξάνουν τα δημόσια έσοδα και, ως εκ τούτου, δημιουργείται μεγαλύτερος δημοσιονομικός χώρος για ενδεχόμενα νέα μέτρα ελάφρυνσης, πάντα εντός ορίων της Ε.Ε.

Ο φόβος της «παγίδας του Σημίτη»

Εντούτοις, ο προβληματισμός πλέον είναι διάχυτος στο «γαλάζιο» στρατόπεδο, με βουλευτές και στελέχη να ανησυχούν ότι τα διαρκή κύματα ακρίβειας απειλούν να φθείρουν ανεπανόρθωτα το αφήγημα της κυβέρνησης περί ισχυρής οικονομίας.

Μάλιστα, ορισμένοι εξ αυτών δεν διστάζουν να κάνουν λόγο για τον κίνδυνο αυτού που ονομάζουν χαρακτηριστικά «παγίδα του Σημίτη»: λένε, δηλαδή, ότι και ο Κώστας Σημίτης μιλούσε για ισχυρή οικονομία, αλλά αυτή η εικόνα δεν «περνούσε» στα εισοδήματα των πολιτών, με αποτέλεσμα η δυσαρέσκεια να προκαλέσει τεράστια φθορά στην κυβέρνησή του.

Τα ίδια στελέχη επισημαίνουν ότι το ίδιο φαινόμενο απειλεί σήμερα και τη Ν.Δ., δηλαδή, να ευημερούν οι αριθμοί, αλλά οι πολίτες να δυσκολεύονται να βγάλουν τον μήνα. Μάλιστα, υπογραμμίζουν τα ευρήματα δημοσκοπήσεων, στα οποία η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών δεν δείχνει να πείθεται ότι η κυβέρνηση κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να αντιμετωπίσει το αυξημένο κόστος ζωής και υπογραμμίζουν ότι στις περισσότερες μετρήσεις τα μέτρα που ανακοινώθηκαν από τη ΔΕΘ δεν έκαναν «γκελ» στην πλειοψηφία – εκτιμώντας, μάλιστα, ότι η ενεργειακή κρίση ουσιαστικά «μηδένισε» τη δυνητική επίδρασή τους στα εισοδήματα των νοικοκυριών.

Στο πλαίσιο αυτό, κάποιοι εξ αυτών τονίζουν ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να προχωρήσει σε πιο γενναίες αποφάσεις, επισημαίνοντας ότι, αργά ή γρήγορα, οι πολίτες θα τείνουν ευήκοον ους στις προτάσεις / πιέσεις της αντιπολίτευσης για μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα και του ΦΠΑ σε καταναλωτικά προϊόντα ανελαστικής ζήτησης. Στα παραπάνω, βέβαια, η κυβέρνηση απαντά απαριθμώντας τα μέτρα που έχει λάβει ως σήμερα και κατηγορώντας την αντιπολίτευση για λαϊκισμό και για λαθροχειρίες, αλλά και υπογραμμίζοντας την ανάγκη τήρησης των νέων δημοσιονομικών κανόνων της Ε.Ε.

Όσον αφορά, δε, στους παραλληλισμούς με τον Κώστα Σημίτη, επισημαίνεται αρμοδίως ότι την περίοδο εκείνη επί μακρό διάστημα το ΠΑΣΟΚ βρισκόταν πίσω από τη Ν.Δ. στις δημοσκοπήσεις, ενώ σήμερα οι «γαλάζιοι» συνεχίζουν, παρά τη φθορά, να διατηρούν μεγάλη απόσταση από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία δυσκολεύονται πολύ να εμφανίσουν πειστικό εναλλακτικό αφήγημα και μοιάζουν περισσότερο να μάχονται μεταξύ τους για την πρωτοκαθεδρία στη… δεύτερη θέση, χωρίς σε καμία περίπτωση να απειλούν τη Ν.Δ.

Πάντως, ακόμα κι έτσι, σε Μαξίμου και Πειραιώς επικρατεί προβληματισμός για τη… βελόνα των δημοσκοπήσεων που παραμένει ακίνητη ή ανεβαίνει πολύ λίγο.

Ο… εξωτερικός παράγοντας

Προς το παρόν, το βασικό ενδιαφέρον της κυβέρνησης παραμένει στο… εξωτερικό: εκτός από το «μέτωπο» των Βρυξελλών, η Αθήνα παρακολουθεί με πολύ προσοχή – και αυξημένο προβληματισμό – τις (όχι και τόσο θετικές) εξελίξεις στους δύο πολέμους, στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, οι οποίοι, άλλωστε, ευθύνονται σε τεράστιο βαθμό για την ενεργειακή κρίση.

Η νέα συζήτηση για να «μπει χέρι» στα στρατηγικά αποθέματα, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η τρέχουσα κρίση θεωρείται λύση – «τσιρότο», με πολύ βραχυπρόθεσμη επίδραση στις τιμές, ενώ στελέχη του οικονομικού επιτελείου δεν κρύβουν ότι όσο το Ορμούζ παραμένει κλειστό, τόσο η κρίση θα παρατείνεται και θα επιτείνεται.

Σε ερώτηση του «Ποντικιού» αν επίκεινται νέα μέτρα, τα στελέχη αυτά παρέπεμψαν στα όσα έχουν ανακοινωθεί κεντρικά, τονίζοντας ότι σε μια ρευστή κατάσταση είναι απαραίτητο να υπάρχουν «εφεδρείες», ιδίως αν τα πράγματα χειροτερεύσουν, π.χ. με νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ κατά του Ιράν και πλήγματα της Τεχεράνης στις χώρες του Περσικού Κόλπου, ή με ένθεν κακείθεν ουκρανικά και ρωσικά χτυπήματα σε ενεργειακές υποδομές. Αυτό που υπογραμμίζεται, πάντως, είναι ότι η Ελλάδα δεν μπορεί μόνη της να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της κρίσης.

Και, κάπου εκεί, επανέρχεται η συζήτηση για την ανάγκη ευρωπαϊκής παρέμβασης, για την ελάφρυνση των βαρών που οι πολίτες καλούνται να σηκώσουν. Ωστόσο, με τις Βρυξέλλες να συνεχίζουν να… κλοτσούν το τενεκεδάκι, την κάθε χώρα – μέλος να λειτουργεί αυτόνομα και την αβεβαιότητα να κυριαρχεί, δεν υπάρχει ιδιαίτερη αισιοδοξία ότι η Ε.Ε. προτίθεται – εντός ευλόγου διαστήματος – να πάρει εκείνα τα μέτρα που θα δώσουν στην Αθήνα τη δημοσιονομική ευελιξία για να προβεί σε κινήσεις ακόμα πιο ουσιαστικές.

Ο Μητσοτάκης, από τη Σύνοδο των MED9 στην Κροατία επανέλαβε ότι η Ευρώπη οφείλει να ανταποκριθεί στη σημερινή συγκυρία και να αναζητήσει τρόπους στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων έναντι των αυξημένων τιμών της ενέργειας που αυξάνουν τις πληθωριστικές πιέσεις. Ωστόσο, προς το παρόν, η Ευρώπη δεν… ακούει, με αποτέλεσμα η Αθήνα να υποχρεούται να… ξύσει τον πάτο του βαρελιού, αν θέλει να αποφύγει τα χειρότερα.

topontiki.gr