Η Ελλάδα του 2030, με υποδομές του… 2000

Στο σχολικό συγκρότημα της Γκράβας, ένα από τα μεγαλύτερα της χώρας, οι μαθητές κάνουν ξανά τηλεκπαίδευση, θυμίζοντας τις καταστροφικές μέρες της πανδημίας, γιατί στο σχολικό συγκρότημα υπάρχει έντονη μυρωδιά αερίου και υπάρχει κίνδυνος να υπάρχει πρόβλημα με την εγκατάσταση του φυσικού αερίου, η οποία έχει πολλά χρόνια να επανεξεταστεί, την ώρα που αναζητείται το ποιος ακριβώς έχει ποια ευθύνη και πότε έπρεπε να παρέμβει.

Όχι πολύ μακριά, στην Κυψέλη, ένα από τα μεγαλύτερα έργα σε εξέλιξη, αυτό της επέκτασης του Μετρό, έχει σταματήσει, γιατί πολύ απλά δεν είχαν γίνει οι σωστές προκαταρκτικές μελέτες και δεν είχαν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα, ώστε η διαδικασία κατασκευής των σηράγγων να μη θέσει σε κίνδυνο τα υπερκείμενα κτίρια.

Οι πρώτες μεγάλες νεροποντές και κακοκαιρίες έχουν ξεκινήσει και πάλι βλέπουμε ρέματα να ξεχειλίζουν και δρόμους να καταστρέφονται, παρά τις αλλεπάλληλες εγγραφές κονδυλίων για αντιπλημμυρικά στους σχετικούς προϋπολογισμούς.

Η σχολική χρονιά κλείνει τον πρώτο μήνα της και ήδη έχουμε τις πρώτες ειδήσεις για σοβάδες που πέφτουν, υπενθυμίζοντας το πρόβλημα με τα γερασμένα σχολικά κτίρια.

Στη Λάρισα συνεχίζεται μια δίκη, που γίνεται για τη μεγαλύτερη σιδηροδρομική τραγωδία της χώρας και μία από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη, που συνέβη κατά βάση γιατί η κυβέρνηση δεν είχε φροντίσει να ολοκληρωθούν τα έργα που εάν είχαν γίνει δεν θα είχαν βρεθεί δύο τρένα να κινούνται σε αντίθετη κατεύθυνση στην ίδια γραμμή.

Και όλα αυτά την ώρα που γνωρίζουμε ότι τα καιρικά φαινόμενα θα γίνονται όλο και έντονα, ότι η χρήση υποδομών όπως οι δρόμοι θα αυξάνεται, ότι αρκετές υποδομές πλέον γερνάνε και χρειάζονται συντήρηση, ότι είμαστε μια σεισμογενής χώρα και εξακολουθούμε να μην έχουμε εγγυήσεις για πολλά κτίσματα, συμπεριλαμβανομένων αρκετών με μαζική χρήση, και το πόσο ασφαλή θα είναι σε ένα μεγάλο σεισμό, ότι εξαιτίας του τουρισμού είναι σε εξέλιξη «ανακαινίσεις» σε πλήθος κτισμάτων πάλι χωρίς εγγυήσεις για την ασφάλειά τους.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Σε πολλές χώρες οι υποδομές γερνάνε, έχουν προβλήματα εμφανίζουν φθορές. Αυτό το βλέπουμε και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Το τι πρέπει να γίνει είναι γνωστό, όμως γνωστό είναι και το ύψος του κόστους, που τα κράτη, εθισμένα σε πολιτικές λιτότητας αποφεύγουν συστηματικά να αναλάβουν. Η ιδιωτικοποίηση των υποδομών προβάλλεται ως λύση, μόνο που κανείς δεν θέλει να αναλάβει και το επιπλέον κόστος.

Την ίδια ώρα οι δυνατότητες ευρωπαϊκής χρηματοδότησης που υπάρχουν κυρίως χρησιμοποιούνται με όρους «απορροφησιμότητας» ή ως «αναπτυξιακό εργαλείο», με την έννοια του «ζεστού χρήματος» για την οικονομία, παρά ως προσπάθεια να γίνουν επισκευές ή ακόμη και να ξαναφτιαχτούν υποδομές που δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν πια στις απαιτήσεις χρήσης.

Μάλιστα, πολλές φορές το πιο δύσκολο πεδίο στο να βρεθούν οι απαραίτητες χρηματοδοτήσεις είναι αυτές που αφορούν τη συντήρηση και αναβάθμιση υποδομών, ιδίως σε εγκαταστάσεις μαζικής χρήσης, όπως είναι σχολεία ή πανεπιστημιακά κτίρια. Και βέβαια μπορεί η κυβέρνηση να πανηγυρίζει όταν εξασφαλίζει σημαντικές  ιδιωτικές χορηγίες για τέτοια έργα – και προφανώς κανείς δεν μπορεί να έχει αντίρρηση για τέτοιες πρωτοβουλίες – αλλά οι υποδομές της χώρας δεν μπορούν να εξαρτώνται από την ιδιωτική χορηγία, αλλά να είναι βασική προτεραιότητα της λειτουργίας του κράτους.

Με αποτέλεσμα την ώρα που υποτίθεται ότι η ανθεκτικότητα είναι η λέξη κλειδί της εποχής και αυτό με το οποίο θα έπρεπε πρώτα από όλα να ασχολούμαστε, στην πράξη να βλέπουμε υποδομές να είναι σε όλο και χειρότερη κατάσταση.

Ούτε είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότερο έχουμε μια ρητορική που λέει ότι υπάρχουν όρια σε αυτά που μπορεί να κάνει το κράτος, ότι κάποια στιγμή η ένταση των φαινομένων ξεπερνά τα όρια των όποιων προβλέψεων, και ότι κατά συνέπεια όχι μόνο η ευθύνη του κράτους περιορίζεται στην προσπάθεια να μην υπάρχουν απώλειες ζωών – εξ ου και η έμφαση στο 112 ως βασική υποδομή ασφάλειας – αλλά και οι πολίτες θα πρέπει να αναλαμβάνουν και την ατομική ευθύνη που τους αναλογεί, συμπεριλαμβανομένης της ατομικής υποχρέωσης π.χ. ασφάλισης έναντι κινδύνων για να μπορούν να αποζημιωθούν. Στην πραγματικότητα αυτή η ρητορική είναι μια έμμεση παραδοχή ότι πλέον το κράτος εγγυάται πολύ λιγότερα.

Όμως, θα ήταν λάθος να συμφιλιωθούμε μοιρολατρικά με μια τέτοια συνθήκη. Ούτε μπορεί η ατομική ευθύνη να υποκαταστήσει την κρατική παρέμβαση και ευθύνη. Ούτε μπορεί η απλή εκχώρηση σε ιδιώτες να εγγυηθεί και την ασφάλεια, γιατί πολύ απλά υπάρχει ένα καθαρό κόστος που πρέπει να το αναλάβει το κράτος γιατί κανείς ιδιώτης δεν θα το κάνει. Η αναβάθμιση και θωράκιση των υποδομών απέναντι στους αυξημένους κινδύνους είναι ουσιαστικά στον πυρήνα του κοινωνικού συμβολαίου που υποτίθεται ότι διέπει μια «φιλελεύθερη δημοκρατία» σαν τη δική μας. Εάν οι πολίτες οφείλουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη της συνεισφοράς μέσα από τη φορολογία, το κράτος οφείλει να εγγυηθεί δεν θα δουν ξαφνικά τα σπίτια τους να γέρνουν επειδή ένα δημόσιο έργο δεν μελετήθηκε και υλοποιήθηκε σωστά, ούτε να αγωνιούν εάν θα πέσουν σοβάδες στο κεφάλι του παιδιού τους στο σχολείο.

in.gr