Ισραήλ: Τρία προγράμματα κατασκοπείας και μία κοινή συνταγή

Με αφορμή την αποκάλυψη ότι υπολογιστές δημοσιογράφων του καταριανού τηλεοπτικού δικτύου Al Jazeera μολύνθηκαν με κατασκοπευτικό λογισμικό, το σκάνδαλο στην Πολωνία με το Pegasus και, βέβαια, το αντίστοιχο στην Ελλάδα το 2022 με το Predator, που κανείς δεν έχει ξεχάσει, εντοπίζεται μια κοινή γραμμή που οδηγεί σε μία και μόνο χώρα.

Βασικό είναι αρχικά να αναφερθούν τα τρία ονόματα που πρωταγωνιστούν στην ανάλυση αυτή: Predator, Pegasus, Candiru. Όσοι ξέρουν έχουν ήδη καταλάβει ποια είναι η χώρα, όσοι δεν ξέρουν θα το καταλάβουν στη συνέχεια.

Τρία λογισμικά, χιλιάδες στόχοι, κυβερνήσεις-πελάτες και δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και αντικαθεστωτικοί σταθερά στο «στόχαστρο». Τι είναι όμως αυτά τα τρία; Πώς λειτουργούν; Τι κρύβουν πίσω από τις γραμμές κώδικα και, το κεντρικό ερώτημα, ποιος τα εμπορεύεται; Γιατί στο ποιος τα αγοράζει η απάντηση έχει πλέον δοθεί: κυβερνήσεις ως επί το πλείστον, αν και οι περισσότερες το αρνούνται… μέχρις αποδείξεως του εναντίου.

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά.

Καλοκαίρι του 2021

Μια λίστα με περισσότερους από 50.000 αριθμούς τηλεφώνου φτάνει στα χέρια δημοσιογράφων. Τους αριθμούς αυτούς είχαν επιλέξει ως πιθανούς στόχους πελάτες της εταιρείας NSO Group. Έρευνα 17 μέσων ενημέρωσης, ανάμεσά τους η αμερικανική εφημερίδα The Washington Post, με συντονιστή τον γαλλικό μη κερδοσκοπικό οργανισμό Forbidden Stories, ταυτοποιεί πάνω από 1.000 κατόχους τους σε περισσότερες από 50 χώρες, μεταξύ των οποίων πολιτικούς, δημοσιογράφους και ακτιβιστές. Τι κοινό έχουν αυτοί οι αριθμοί; Επιλέχθηκαν ως στόχοι του Pegasus, του λογισμικού κατασκοπείας που η NSO παρουσιάζει ως προϊόν με «άδεια χρήσης» για κυβερνήσεις.

Αν κάνει κανείς μια γρήγορη αναζήτηση για τους επίσημους λόγους που μπορεί να επικαλεστεί μια κυβέρνηση για να αγοράσει τέτοια προγράμματα, σημειωτέον σε τιμές εκατομμυρίων, θα βρει σχετικά «πειστικούς» λόγους: «αντιμετώπιση της τρομοκρατίας», «πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος» και άλλες παρόμοιες εντυπωσιακές φράσεις. Η αντιπολίτευση, οι δημοσιογράφοι και οι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων που βρέθηκαν στη λίστα φαίνεται πως ανήκαν, για τις κυβερνήσεις αυτές, σε αυτή την «κατηγορία ανθρώπων».

2022 (κάτι παραπάνω από ένα χρόνο μετά)

Στις Βρυξέλλες ετοιμαζόταν νομοθεσία για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, που περιορίζει τη χρήση κατασκοπευτικών προγραμμάτων εναντίον δημοσιογράφων και την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Σεπτέμβριο του 2022. Την ίδια εποχή η Ελλάδα μπήκε στον χορό με το δικό της σκάνδαλο, εκείνο του Predator.

Το Predator το διέθετε η Intellexa, εταιρεία με έδρα την Αθήνα, και προκάλεσε αυτό που διεθνή μέσα ενημέρωσης ονόμασαν «ελληνικό Γουότεργκεϊτ». Σύμφωνα με την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στοχοποιήθηκαν τουλάχιστον 87 άνθρωποι, και πάλι πολιτικοί, δημοσιογράφοι, υπουργοί και αξιωματικοί.

Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 2017, η τότε κυβέρνηση της Πολωνίας, του εθνικοσυντηρητικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), αγόραζε το Pegasus. Το 2021 έγινε γνωστό ότι στόχοι του ήταν, μεταξύ άλλων, μέλη της αντιπολίτευσης. Πριν από λίγες μέρες η πολωνική εισαγγελία ανακοίνωσε επιπλέον ότι η NSO μπορούσε να δει όσα κατέγραφαν οι πολωνικές υπηρεσίες.

Από το 2022 μέχρι σήμερα

Και φτάνουμε στο σήμερα. Αυτή την εβδομάδα το Citizen Lab, ερευνητικό εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Τορόντο, και η Confiant, εταιρεία που ελέγχει την ασφάλεια των διαδικτυακών διαφημίσεων, αποκάλυψαν ότι το Candiru, λογισμικό ομώνυμης εταιρείας, μόλυνε μέσα στο 2024 και το 2025 έως 45 υπολογιστές δημοσιογράφων του Al Jazeera.

Τις διαφημίσεις που μετέφεραν το λογισμικό τις τοποθετούσε, σύμφωνα με τους ερευνητές, η Discover-Tech, εταιρεία ψηφιακής διαφήμισης. Οι διαφημίσεις αυτές εμφανίστηκαν ακόμη και σε δίκτυα του ΝΑΤΟ, του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας και του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Το μοτίβο στο ποιοι στοχοποιούνται έμεινε ίδιο.

Ομοιότητες και διαφορές

Τα σκάνδαλα και οι αποκαλύψεις αυτές έφεραν στην επιφάνεια διάφορα ερωτήματα, μεταξύ αυτών και το πώς ακριβώς λειτουργούν. Γίνεται λόγος για ανθρώπους που, λόγω της φύσης της δουλειάς τους, είναι υποψιασμένοι απέναντι σε προσπάθειες υποκλοπής πληροφοριών, πηγών και ευαίσθητων δεδομένων. Πώς κατάφεραν λοιπόν τρία λογισμικά, από τρεις διαφορετικές εταιρείες, να μολύνουν τόσο πολλές συσκευές;

Όλα ανήκουν στην κατηγορία spyware, δηλαδή στα λογισμικά κατασκοπείας, αν και οι εταιρείες τα παρουσιάζουν ως εργαλεία για κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας.

Pegasus

Τρόπος μόλυνσης

Ξεκινώντας από το Pegasus, πρόκειται για spyware που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συσκευές τόσο iOS όσο και Android. Πώς ακριβώς μολύνει τη συσκευή; Ο παραδοσιακός τρόπος είναι η αποστολή ενός SMS στον στόχο, με έναν σύνδεσμο που, μόλις τον πατήσει, μολύνει ολόκληρη τη συσκευή. Από το 2019 όμως το Pegasus μπορεί να μολύνει και χωρίς κλικ, με μια αναπάντητη κλήση στο WhatsApp ή, το 2021, με ένα μήνυμα στο iMessage της Apple.

Σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου, το λογισμικό εκμεταλλεύεται τις λεγόμενες ευπάθειες μηδενικής ημέρας (zero-day). Πρόκειται για κενά ασφαλείας στον κώδικα ενός συστήματος που είναι άγνωστα ακόμη και στην εταιρεία που το έφτιαξε, και ονομάζονται έτσι επειδή ο κατασκευαστής έχει «μηδέν ημέρες» για να τα διορθώσει.

Όποιος τα ανακαλύψει, χάκερ ή εταιρεία, μπορεί να τα χρησιμοποιήσει σαν κλειδί για να μπει στη συσκευή και να εγκαταστήσει το πρόγραμμα χωρίς να το αντιληφθεί ο χρήστης.

Τι μπορεί να κάνει το Pegasus αφού εισέλθει στο σύστημα;

Άπαξ και μολυνθεί μια συσκευή, το λογισμικό αποκτά πρόσβαση σε οτιδήποτε υπάρχει σε αυτήν, από μηνύματα και email ως ηχογραφήσεις κλήσεων. Μπορεί ακόμη να δει τις επαφές, τις φωτογραφίες και τα αρχεία της συσκευής, να εντοπίσει την τοποθεσία της και να ανοίξει από απόσταση την κάμερα και το μικρόφωνο.

Predator

Τρόπος μόλυνσης

Περνώντας στο Predator, που μας αφορά και ως χώρα, η διαδικασία είναι πάνω κάτω η ίδια. Στην πράξη χρησιμοποιεί ένα μήνυμα ως δόλωμα για να εγκατασταθεί στη συσκευή του χρήστη, πάλι μέσω συνδέσμου. Επειδή ο «στόχος» πρέπει να πειστεί να πατήσει τον σύνδεσμο, τα μηνύματα είναι προσωποποιημένα και δελεαστικά, ώστε να πετύχουν εκείνο το επίμαχο κλικ που ανοίγει την πόρτα της συσκευής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με καταγγελία του τότε κοινοβουλευτικού εκπροσώπου του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννη Ραγκούση στη Βουλή τον Ιανουάριο του 2023, ήταν μια υπενθύμιση εμβολιασμού κατά του κορονοϊού από παραποιημένη διεύθυνση του emvolio.gov.gr που ισχυρίστηκε ότι έλαβε. Αντίστοιχες αναφορές ελληνικών μέσων ενημέρωσης και παραδοχές πολιτικών έκαναν λόγο για μηνύματα με υποτιθέμενα δημοσιεύματα που αφορούσαν τους παραλήπτες, για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον τους.

Και η Intellexa όμως πέρασε στις επιθέσεις χωρίς κλικ. Έρευνα της Διεθνούς Αμνηστίας με την ισραηλινή εφημερίδα Haaretz και τον ελληνικό ιστότοπο Inside Story αποκάλυψε τον Δεκέμβριο του 2025 το σύστημα «Aladdin», που μολύνει το κινητό μέσω μιας κακόβουλης διαφήμισης και αναπτύσσεται τουλάχιστον από το 2022.

Τι μπορεί να κάνει το Predator αφού εισέλθει στο σύστημα;

Αντιστοίχως, μπορεί να υποκλέψει μηνύματα, ακόμη και από κρυπτογραφημένες εφαρμογές όπως το Signal, το WhatsApp και το Telegram, να ηχογραφήσει τηλεφωνικές κλήσεις και κλήσεις μέσω διαδικτύου και να αντλήσει επαφές και ιστορικό κλήσεων. Μπορεί επίσης να κρύβει εφαρμογές στη συσκευή, ενώ η εταιρεία κυβερνοασφάλειας Cisco Talos εκτιμά ότι διαθέτει και δυνατότητα εντοπισμού τοποθεσίας και πρόσβασης στην κάμερα.

Candiru

Κλείνουμε με το Candiru.

Τρόπος μόλυνσης

Μπορεί επίσης να μολύνει συσκευές iOS και Android, αλλά και υπολογιστές με Windows και macOS. Δηλαδή, εκτός από κινητά, επεκτείνεται ΚΑΙ σε υπολογιστές, όπως φάνηκε στην περίπτωση του Al Jazeera, όπου οι μολυσμένες συσκευές ήταν υπολογιστές με Windows.

Η μόλυνση σε αυτή την περίπτωση έγινε με επίθεση μηδενικού κλικ (zero-click). Τι σημαίνει αυτό; Ότι δεν χρειάζεται καν να πατήσεις κάποιον σύνδεσμο, αφού η συσκευή μολύνεται χωρίς καμία ενέργεια του χρήστη. Όπως σημειώνει ο αναλυτής κυβερνοασφάλειας Αλεξέι Ντρόμπισεφ στην πλατφόρμα Beeble (υπηρεσία ασφαλούς επικοινωνίας και αποθήκευσης δεδομένων), οι λεγόμενες «εκμεταλλεύσεις μηδενικού κλικ» (zero-click exploits) στοχεύουν συνήθως σε βιβλιοθήκες κώδικα που χρησιμοποιούν τα προγράμματα περιήγησης και οι εφαρμογές μηνυμάτων.

Εδώ εντοπίζεται το πιο τρομακτικό στοιχείο: ο δρόμος προς τη συσκευή περνά από τις διαφημίσεις που βλέπουμε καθημερινά στο διαδίκτυο, τις οποίες η Discover-Tech προέβαλλε μέσα από τις πλατφόρμες της Google και της ρωσικής Yandex. Σύμφωνα με το Citizen Lab, είναι η πρώτη φορά που ερευνητές συγκεντρώνουν τεχνικά στοιχεία ότι η διαφημιστική αγορά χρησιμοποιείται για κατασκοπεία.

Το μόνο που χρειάζεται είναι να εμφανιστεί στη συσκευή του στόχου μια «μολυσμένη» διαφήμιση. Από εκεί και πέρα το λογισμικό παρακολουθεί τη συσκευή και στέλνει όλα τα διαθέσιμα δεδομένα σε όσους το εγκατέστησαν.

Τι μπορεί να κάνει το Candiru αφού εισέλθει στο σύστημα;

Οποία έκπληξις: και σε αυτή την περίπτωση, άπαξ και εισέλθει στο σύστημα, το λογισμικό έχει για ακόμη μία φορά πρόσβαση στα πάντα. Φτάνει από αρχεία, έγγραφα, cookies, σελιδοδείκτες και αποθηκευμένους κωδικούς μέχρι πληκτρολογήσεις, στιγμιότυπα οθόνης, μηνύματα και email, ενώ μπορεί να καταγράφει εικόνα από την κάμερα και ήχο από το μικρόφωνο.

Και πάμε στο βασικό στοιχείο της ανάλυσης.

Τα τρία προγράμματα, αν και διαφορετικά, μολύνουν και λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Ξεκίνησαν από τον σύνδεσμο-δόλωμα και κατέληξαν στις επιθέσεις χωρίς κλικ, τα δύο μάλιστα μέσα από διαφημίσεις. Πάνω κάτω, όλα κάνουν το ίδιο πράγμα. Και όλα, ουδενός εξαιρουμένου, έχουν ισραηλινή υπογραφή.

Η NSO και η Candiru έχουν έδρα στο Ισραήλ. Το Predator το ανέπτυξε η Cytrox, ισραηλινή εταιρεία με έδρα τη Βόρεια Μακεδονία, και το διέθετε η Intellexa του Ισραηλινού πρώην αξιωματικού των υπηρεσιών πληροφοριών Ταλ Ντίλιαν. Τις εξαγωγές του Pegasus τις εγκρίνει το υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ. Οι ΗΠΑ έβαλαν τη NSO και την Candiru στη μαύρη λίστα του υπουργείου Εμπορίου το 2021 και την Intellexa με την Cytrox το 2023. Το 2025 τη NSO και την Candiru τις αγόρασαν Αμερικανοί επενδυτές.

Στο σημείο αυτό αξίζει να θυμηθούμε τη δήλωση του ιδρυτή της Intellexa. Τον Μάρτιο, ένα μήνα μετά την καταδίκη του σε πρώτο βαθμό για πλημμελήματα, είπε ότι πουλά το Predator μόνο σε κυβερνήσεις και ότι «οι εθνικές υπηρεσίες ορίζουν τους στόχους και εκτελούν την επιχείρηση χωρίς να το γνωρίζουμε».

Εν ολίγοις, υπεύθυνοι για την κατασκοπεία είναι μόνο οι αγοραστές, και καμία ευθύνη δεν βαραίνει τους ώμους του δημιουργού. Για να γίνει πιο συγκεκριμένο: ο δημιουργός ενός κατασκοπευτικού λογισμικού, φτιαγμένου για να παραπλανά και να αποσπά πληροφορίες, αρνείται κάθε ευθύνη για το πώς χρησιμοποιήθηκε. Δηλαδή για να παραπλανήσει και να αποσπάσει πληροφορίες…

Η έρευνα της Διεθνούς Αμνηστίας πάντως δείχνει ότι η Intellexa διατηρούσε τη δυνατότητα να μπαίνει από απόσταση στα συστήματα ορισμένων πελατών της και να βλέπει ποιους στόχευαν, όπως η NSO στην Πολωνία.

Κλείνοντας, ας θυμηθούμε τι έγραφε τον Μάιο του 2025 ο Κώστας Βαξεβάνης σε άρθρο του στο Documento:

«Το Ισραήλ έχει δηµιουργήσει ένα δίκτυο µυστικών υπηρεσιών ιδιωτικού χαρακτήρα σε όλο τον κόσµο το οποίο φέρεται να νοικιάζει σε κυβερνήσεις. Ταυτόχρονα όµως µέσω αυτού του δικτύου κατέχει ευαίσθητες πληροφορίες που µπορούν να καταστήσουν ολόκληρα κράτη και κυβερνήσεις υποχείριά του. Το τραγικό είναι ότι οι ίδιες οι χώρες πληρώνουν για την παρακολούθησή τους. Πρωθυπουργοί παραδίδουν τη χώρα τους σε ξένα συµφέροντα θεωρώντας ότι θα εξυπηρετηθούν προσωπικά µέσω των παρακολουθήσεων.

Η Ελλάδα ήταν στα νύχια του Predator επί χρόνια. Η ισραηλινή εταιρεία που το χρησιµοποιούσε τεκµαίρεται ότι κατέχει πληροφορίες υψίστης ασφάλειας (αφού παρακολουθούσε υπουργούς, εισαγγελείς ακόµη και στρατηγούς) αλλά και προσωπικές πληροφορίες που θα µπορούσαν να οδηγήσουν σε εκβιασµούς. Την ίδια ώρα ο πρωθυπουργός της χώρας εµφανίζεται ταυτισµένος µε τις θέσεις του Νετανιάχου, όταν Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά και η ίδια η αδελφή του Ντόρα Μπακογιάννη µε το κύρος της πρώην υπουργού Εξωτερικών, παίρνουν αποστάσεις από το έγκληµα στη Γάζα.

Ο απλός πολίτης έχει δικαίωµα να αναρωτηθεί αν τελικώς η χώρα βρίσκεται υπό έναν ισχυρό εκβιασµό, αφού πρώτα παραδόθηκε στα ισραηλινά λογισµικά «ιδιωτικής» κατασκοπείας. Υπάρχουν γνωστοί άγνωστοι που γνωρίζουν προσωπικές συνοµιλίες του ίδιου του πρωθυπουργού, που κατέχουν βίντεο υπουργών σε προσωπικές ανοµολόγητες στιγµές και µπορούν να αποδείξουν ποιος στρατηγός του Ελληνικού Στρατού παίρνει µίζες. Ποιος άλλος (και πάλι αφελής) πιστεύει ότι αυτά τα πολύτιµα στοιχεία ρίχτηκαν σε κάποια υψικάµινο ή σε πηγάδι;»

Πηγή