Λιβύη: Κατακραυγή για τις δημόσιες εκτελέσεις – Οι πρώτες μετά την πτώση του Καντάφι

Στα 15 χρόνια που μεσολάβησαν από το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη Λιβύη και την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι, δεν είχε πραγματοποιηθεί ούτε μία εκτέλεση.

Ωστόσο, σε μια δραματική αλλαγή πορείας, οι Λιβυκές Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις (LAAF) έχουν εκτελέσει 31 ανθρώπους από τον Αύγουστο, τερματίζοντας ένα ντε φάκτο μορατόριουμ 15 ετών. Πρόκειται για τις πρώτες γνωστές εκτελέσεις από το 2010. Τουλάχιστον ακόμη 50 άνθρωποι διατρέχουν άμεσο κίνδυνο εκτέλεσης, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι εκτελέσεις άρχισαν τον Αύγουστο, μετά τον θάνατο του υποστράτηγου Φάουζι αλ Μανσούρι, ενός από τους επικεφαλής των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών των LAAF, σε βομβιστική επίθεση με παγιδευμένο αυτοκίνητο στη Βεγγάζη. Δύο εβδομάδες μετά την επίθεση ξεκίνησαν οι εκτελέσεις.

Στις 23 Αυγούστου, η στρατιωτική εισαγγελία ανακοίνωσε την εκτέλεση δέκα ανθρώπων που είχαν καταδικαστεί για αδικήματα συνδεόμενα με την τρομοκρατία. Στις κατηγορίες περιλαμβάνονταν η συμμετοχή σε απαγορευμένες οργανώσεις και σε απόπειρες δολοφονίας με στόχο Λίβυους στρατιωτικούς.

Ωστόσο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τις δίκες και ζητούν από τον στρατό να σταματήσει όλες τις εκτελέσεις. Η Διεθνής Αμνηστία αναφέρει ότι στρατιωτικά δικαστήρια έχουν καταδικάσει εκατοντάδες αμάχους στην ανατολική Λιβύη, σε «κατάφωρα άδικες» δίκες, με στόχο «την τιμωρία αντιπάλων και επικριτών των LAAF και των συμμάχων τους».

Έρευνα της οργάνωσης διαπίστωσε ότι η Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας, η οποία συνδέεται με τις LAAF, αποσπούσε ομολογίες με βασανιστήρια. Οι καταδικαστικές αποφάσεις συχνά βασίζονταν σε αυτές τις ομολογίες.

Σύμφωνα με την οργάνωση, κρατούμενοι υπέστησαν εξαναγκαστική εξαφάνιση και παρέμειναν έως και δύο χρόνια σε πλήρη απομόνωση από τον έξω κόσμο, χωρίς επικοινωνία με συγγενείς ή δικηγόρους. Για να ομολογήσουν, υποβάλλονταν σε ηλεκτροσόκ, τους προκαλούσαν εγκαύματα και τους χτυπούσαν με πλαστικούς σωλήνες.

Σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις, οι θανατικές ποινές των εκτελεσθέντων είχαν μετατραπεί σε ισόβια κάθειρξη κατόπιν έφεσης. Επομένως, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, η εκτέλεσή τους δεν είχε κανένα νομικό έρεισμα.

Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRW) αναφέρει ότι οι δίκες διεξάγονταν χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, ενώ απαγορευόταν η παρουσία συγγενών και δημοσιογράφων. Οι κατηγορούμενοι στερούνταν το δικαίωμα εκπροσώπησης από δικηγόρο της επιλογής τους.

«Όπως φαίνεται, δεν τους επιτρεπόταν να αναπτύξουν τις θέσεις τους στο δικαστήριο ή να εξετάσουν τα εις βάρος τους αποδεικτικά στοιχεία. Οι αποφάσεις εκδίδονταν χωρίς να παραδίδεται στους κατηγορουμένους ή στους δικηγόρους τους γραπτό και αιτιολογημένο κείμενο».

Ο Μπασάμ Χαουάτζα, αναπληρωτής διευθυντής του HRW για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, χαρακτήρισε κάθε εκτέλεση «μη αναστρέψιμη αδικία». Κάλεσε όλες τις κυβερνήσεις που διατηρούν δεσμούς με τις LAAF να «ασκήσουν ισχυρή πίεση για να αποτραπεί η επόμενη».

Σύμφωνα με το HRW, πολλοί από τους 31 ανθρώπους που φέρονται να έχουν εκτελεστεί μέχρι σήμερα είχαν συλληφθεί στις πόλεις Ντέρνα και Βεγγάζη, στην ανατολική Λιβύη, κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων μεταξύ των LAAF και των αντιπάλων τους την περίοδο 2014–2018. Καταδικάστηκαν τα επόμενα τρία χρόνια, έως το 2021.

Η Λιβύη παραμένει βαθιά διαιρεμένη. Στα δυτικά βρίσκεται η υποστηριζόμενη από τον ΟΗΕ Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNU), με έδρα την πρωτεύουσα Τρίπολη. Στα ανατολικά εδρεύει η αντίπαλη Κυβέρνηση Εθνικής Σταθερότητας (GNS), η οποία ευθυγραμμίζεται με τις LAAF και έχει λάβει στήριξη από τη Ρωσία, την Αίγυπτο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η χώρα βυθίστηκε στο χάος όταν η εξέγερση που υποστηρίχθηκε από το ΝΑΤΟ ανέτρεψε τον Καντάφι το 2011. Έκτοτε παραμένει βαθιά διχασμένη, με τις δύο πλευρές να στηρίζονται από ένοπλες ομάδες και ξένες κυβερνήσεις.

Ο Σαλάμπι προειδοποίησε ότι «αυτές οι εκτελέσεις δεν αφήνουν να φανεί καμία πρόθεση των LAAF να αλλάξουν πορεία».

Τα αιτήματα των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι σαφή.