Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Ψυχρολουσία για την Αθήνα και προσπάθεια διαχείρισης της – νέας – κρίσης

Παρά τις προσπάθειες της Αθήνας να βρει μια ισορροπία μεταξύ Τρίπολης (έδρας της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης) και Βεγγάζης («αρχηγείου» του Χαλίφα Χαφτάρ και του γιου του, Σαντάμ), φαίνεται ότι ο κύβος είχε ριφθεί προ καιρού και έτσι η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επικύρωσε το διαβόητο τουρκολιβυκό μνημόνιο, με το οποίο καθορίζεται η ΑΟΖ της χώρας με την Τουρκία.

Για την ελληνική κυβέρνηση, η απόφαση αυτή, η οποία, μάλιστα, σύμφωνα με διεθνή ΜΜΕ, ήταν ομόφωνη, αποτέλεσε μια πραγματική ψυχρολουσία, δεδομένου ότι μόλις τον περασμένο Ιούνιο ο Σαντάμ Χαφτάρ είχε επισκεφθεί την Αθήνα και είχε συναντηθεί διαδοχικά με τον ΥΠΕΞ, Γιώργο Γεραπετρίτη, και τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη. Από τις συναντήσεις είχε διαφανεί ότι η Βεγγάζη ήθελε να μπει κι αυτή στο «παιχνίδι» της διαπραγμάτευσης Αθήνας και Τρίπολης για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών των δύο χωρών και ότι, εν πάση περιπτώσει, είχαν διαμορφωθεί δίαυλοι επικοινωνίας και συνεννόησης, καθώς ο Γ. Γεραπετρίτης είχε επισκεφθεί και τα δύο «τμήματα» της Λιβύης τον περασμένο Μάρτιο.

Ωστόσο, φαίνεται ότι η επιρροή της Τουρκίας τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη ήταν πανίσχυρη, καίτοι η Άγκυρα είχε συμβάλει τα μέγιστα στην απόκρουση της επίθεσης των δυνάμεων του Χαφτάρ στην Τρίπολη το 2019. Από το 2024 και εντεύθεν, Άγκυρα και Βεγγάζη άρχισαν να συσφίγγουν τις σχέσεις τους και Τούρκοι αξιωματούχοι επισκέπτονταν τον Χαφτάρ και άλλους αξιωματούχους της αποκαλούμενης «κυβέρνησης του Τομπρούκ», ζητώντας την επικύρωση του μνημονίου – το οποίο η λιβυκή Βουλή είχε αρχικά κηρύξει άκυρο – κάτι που συνέβη χθες, αφού πρώτα ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αγκίλα Σαλέχ, ένας από τους βασικούς πολέμιους του μνημονίου, είχε απομακρυνθεί από τη θέση του.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η Αθήνα πιάστηκε απροετοίμαστη, παρότι είχε από καιρό διαφανεί ότι η Τρίπολη ήταν αποφασισμένη να αξιοποιήσει στο έπακρο το μνημόνιο αυτό: τον περασμένο Αύγουστο, η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης είχε στείλει ρηματική διακοίνωση στην Αθήνα, διαμαρτυρόμενη για τις υποθαλάσσιες έρευνες για υδρογονάνθρακες στα νότια της Κρήτης, με διπλωματικούς κύκλους τότε να επιχειρούν να υποβαθμίσουν το γεγονός, να σημειώνουν ότι η κίνηση της Τρίπολης είχε απαντηθεί καταλλήλως και ότι, ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης, η Αθήνα εφαρμόζει τη μέση γραμμή, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βεγγάζη προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων από την αντιπολίτευση στην Ελλάδα, με το ΠΑΣΟΚ να κάνει λόγο για «μια πολύ αρνητική εξέλιξη με προφανείς δυσμενείς επιπτώσεις στη γεωπολιτική θέση της χώρας και στα εθνικά μας συμφέροντα», την Ελληνική Λύση να διερωτάται αν «αυτή είναι η πρόοδος που έλεγε ο κ. Γεραπετρίτης ότι έχει διαπιστωθεί στις συζητήσεις Ελλάδας – Λιβύης για την οριοθέτηση ΑΟΖ; Αυτές είναι οι “ικανοποιητικές σχέσεις” με την ανατολική Λιβύη για τις οποίες μιλούσε η κυβέρνηση;», τη Ρένα Δούρου από τον ΣΥΡΙΖΑ να υπογραμμίζει ότι «η κυβέρνηση απέτυχε να αναλάβει ουσιαστικές πρωτοβουλίες για τη μόνη διέξοδο που στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο: την παραπομπή της διαφοράς στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, με συνυποσχετικό Ελλάδας και Λιβύης» και τον Αντώνη Σαμαρά να «ξεσπαθώνει», γράφοντας ότι «τα δραματικά γεγονότα της Λιβύης εκθέτουν ανεπανόρθωτα τον κ. Γεραπετρίτη που πρόσφατα μας διαβεβαίωνε για τα ακριβώς αντίθετα. Εκθέτουν και τον πρωθυπουργό που συμφωνεί σε όλα μαζί του, αντί να τον έχει ήδη αποπέμψει».

Από την πλευρά του, το ΥΠΕΞ αρκέστηκε να σημειώσει τα αυτονόητα, ότι, δηλαδή, «η Ελλάδα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής. Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις». Ωστόσο, όπως σημειώνεται από διπλωματικούς κύκλους, πλέον το μνημόνιο είναι μια διεθνής συμφωνία, την οποία μπορούν να επικαλεστούν Άγκυρα και Τρίπολη για τις όποιες διεκδικήσεις τους.

Η αμηχανία για τις εξελίξεις αποτυπώθηκε εύγλωττα και στα όσα είπε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης (Action 24), ο οποίος και σημείωσε ότι «δεν μπορώ να πω ότι είναι μια ευχάριστη είδηση», συμπληρώνοντας ότι «ένα ερώτημα που θέτω είναι πόσο αξιόπιστοι είναι κάποιοι συνομιλητές που, ενώ κουβεντιάζουν για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδος και Λιβύης, την ίδια στιγμή αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει. Τι κουβεντιάζαμε τότε;». Οι πληροφορίες, δε, αναφέρουν ότι έντονος προβληματισμός επικρατεί και στη «γαλάζια» Κ.Ο., με ορισμένους βουλευτές να είναι επικριτικοί έναντι των χειρισμών του ΥΠΕΞ και να θεωρούν ότι, όπως το 2019, οπότε και συνομολογήθηκε το επίμαχο μνημόνιο, έτσι και τώρα η κυβέρνηση πιάνεται απροετοίμαστη.

Παρότι κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι οι έρευνες για υδρογονάνθρακες στα νότια της Κρήτης προχωρούν βάσει του χρονοδιαγράμματος, πλέον υπάρχει μια ανησυχία για πιθανές αντιδράσεις Λιβύης και Τουρκίας, έστω κι αν η Ελλάδα υποστηρίζει ότι όλα γίνονται με βάση τη μέση γραμμή. Πάντως, η κυβέρνηση αναμένεται να βρεθεί σε δύσκολη θέση, καθώς ήδη το ΠΑΣΟΚ ζήτησε άμεση ενημέρωση της Βουλής για τις εξελίξεις. Μόνη ακτίνα φωτός οι Βρυξέλλες, καθώς ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισαν ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και παραμένει άκυρο και ανίσχυρο, με ορισμένους παρατηρητές, πάντως, να επισημαίνουν με νόημα ότι η Τουρκία δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)

topontiki.gr