Το «επιτελικό κράτος» κάνει ζημιά

Ο πρωθυπουργός στην Ελλάδα εμφανίζεται ως ο κεντρικός σχεδιαστής, συντονιστής και εγγυητής σχεδόν κάθε κυβερνητικής απόφασης. Είναι λογικό, λοιπόν, να γίνεται και ο τελικός αποδέκτης της δυσαρέσκειας για τις αποτυχίες της κυβέρνησης. Οσο περισσότερο η επιτυχία πιστώνεται σε ένα πρόσωπο, τόσο δυσκολότερα μπορεί το ίδιο πρόσωπο να αποποιηθεί την ευθύνη για την αποτυχία.

Αυτό, όμως, δεν είναι αναπόφευκτο χαρακτηριστικό του ελληνικού πολιτικού συστήματος· είναι ένα μοντέλο εξουσίας που μπορεί να μεταβληθεί, εφόσον αλλάξουν οι θεσμικές ισορροπίες, ο τρόπος λειτουργίας της κυβέρνησης και οι προσδοκίες των πολιτών.

Δεν αρκεί ένας ανασχηματισμός ή μια αλλαγή επικοινωνιακής στρατηγικής· χρειάζεται διαφορετική αρχιτεκτονική διακυβέρνησης. Δεν χρειάζεται να περάσουμε από έναν υπερσυγκεντρωτικό πρωθυπουργό σε μια κυβέρνηση κατακερματισμένη σε ανεξάρτητα υπουργικά κέντρα· ούτε η διάχυση της ευθύνης, ούτε η επιστροφή σε υπουργικά «φέουδα» αποτελούν λύση.

Το ζητούμενο είναι η μετάβαση από την προσωποκεντρική εξουσία στη θεσμικά οργανωμένη εκτελεστική εξουσία. Ο πρωθυπουργός εξακολουθεί να καθορίζει τη στρατηγική, να συντονίζει την κυβέρνηση και να αναλαμβάνει την τελική πολιτική ευθύνη. Οι υπουργοί, όμως, διαθέτουν πραγματική αρμοδιότητα, ενώ το κοινοβούλιο και η διοίκηση λειτουργούν ως ανεξάρτητοι μηχανισμοί ελέγχου και συνέχειας. Μια τέτοια μεταβολή δεν σημαίνει ότι ο πρωθυπουργός θα πάψει να δέχεται τη δυσαρέσκεια. Σημαίνει ότι η δυσαρέσκεια θα μπορεί να κατευθύνεται και προς εκείνους που έχουν συγκεκριμένη αρμοδιότητα και ευθύνη.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι ο πρωθυπουργός έχει συγκεντρώσει μεγάλη εξουσία. Είναι ότι, όταν η πολιτική νομιμοποίηση οργανώνεται γύρω από ένα πρόσωπο, η επιτυχία γίνεται προσωπική υπόθεση του ηγέτη και η αποτυχία προσωπική του ευθύνη. Επιτυγχάνεται όταν η εξουσία κατανέμεται πραγματικά, οι αρμοδιότητες είναι σαφείς και η λογοδοσία λειτουργεί ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται στο Μέγαρο Μαξίμου.

Το βαθύτερο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν μπορεί να αποσυνδεθεί η δυσαρέσκεια από τον πρωθυπουργό. Είναι αν μπορεί να αποσυνδεθεί η λειτουργία του κράτους από το πρόσωπο του πρωθυπουργού.

Ανδρέας Ανδριανόπουλος

in.gr