Το παρασκήνιο πίσω από τις δύο ανακοινώσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Στα διπλωματικά κείμενα οι λέξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία. Και κυρίως όταν σε ανακοινώσεις που επανεκδίδονται γιατί το θέμα επανέρχεται λόγω εξελίξεων κάποιες λέξεις παραλείπονται, ενώ υπήρχαν στον παρελθόν, αυτό συνιστά υποχώρηση, η οποία σημειώνεται.

Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, μετά την επικύρωση του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να αντιδρά με μία χλιαρή ανακοίνωση, που επί της ουσίας έλεγε σε Ελλάδα και Τουρκία «βρείτε τα», προκαλώντας σαφώς αντιδράσεις και δυσαρέσκεια.

Η πρώτη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Στην ανακοίνωση της 21ης Οκτωβρίου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το τουρκολιβυκό μνημόνιο αναφερόταν:

«Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων, οι οποίες θα διεξαχθούν με καλή πίστη.

Η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των πλευρών και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και δραστηριότητες εξερεύνησης, οι οποίες θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου.

Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να προχωρήσουν σε διμερείς επαφές, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τυχόν ζητήματα διαφωνίας».

Η διόρθωση

Το ερώτημα επαναλήφθηκε και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ άλλαξε τη διατύπωση αναφέροντας στις 25 Οκτωβρίου:

«Η ανακοίνωση της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου κατανόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών έχει αυξήσει τις εντάσεις στην περιοχή και αποτελεί μια μη εποικοδομητική και προκλητική εξέλιξη – και η θέση μας επί του ζητήματος αυτού δεν έχει αλλάξει.

Ενθαρρύνουμε όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων των εταίρων μας στην Ανατολική Μεσόγειο, να επιλύουν τις διαφορές τους σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη και να αποφεύγουν οποιαδήποτε προκλητική συμπεριφορά.

Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να διεξάγουν διμερή διάλογο για την αντιμετώπιση οποιωνδήποτε σημείων διαφωνίας μεταξύ τους.

Η ειρηνική επίλυση τέτοιων διαφορών ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή».

Το «βρείτε τα» παραμένει

Το «βρείτε τα» παρέμεινε και δεν εξέπληξε κανένα, γιατί είναι πάγια θέση των ΗΠΑ, όταν αναφέρονται στα ελληνοτουρκικά, έχοντας ξεκαθαρίσει κατά καιρούς πως η Τουρκία είναι στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ και η Ελλάδα πολύτιμος σύμμαχος των ΗΠΑ.

Ωστόσο η αναφορά στην ανακοίνωση της 25ης Οκτωβρίου πως «η ανακοίνωση της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου κατανόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών έχει αυξήσει τις εντάσεις στην περιοχή και αποτελεί μια μη εποικοδομητική και προκλητική εξέλιξη – και η θέση μας επί του ζητήματος αυτού δεν έχει αλλάξει», για τους διπλωμάτες ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς παρέπεμπε στο λεκτικό του 2019 και διόρθωνε την σημαντική υποχώρηση που καταγράφηκε στην πρώτη ανακοίνωση.

Οι πρεσβείες σε Ουάσιγκτον και Αθήνα

Μία διόρθωση η οποία δεν ήταν αυτόματη. Προέκυψε ως αποτέλεσμα της δουλειάς της ελληνικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον και του πρεσβευτή, Αντώνη Αλεξανδρίδη, σε συνεργασία με την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα και την ταυτόχρονη προσπάθεια του επιτετραμμένου που έχει αναλάβει ως επικεφαλής της διπλωματικής αποστολής των ΗΠΑ στην Αθήνα, Τζος Χακ, που ανέλαβε καθήκοντα μετά την απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Με τον αμερικανό διπλωμάτη να συνεργάζεται με τον έλληνα συνάδελφο του και να περνά τις «εξετάσεις» της πρώτης αυτής κρίσης επιτυχώς.

Οι υπομνήσεις στην Ουάσιγκτον όπως λένε οι πληροφορίες του in για το ποια συμφέροντα των ΗΠΑ θίγει το τουρκολιβυκό μνημόνιο στην περιοχή, πέραν των ελληνικών ήταν περισσότερο από σαφείς και υποδείκνυαν τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ που περνούν από ελληνικό έδαφος, καθώς και τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – ΗΠΑ που προκύπτει από αυτά.

Και με δεδομένη την παρουσία της Chevron και της ExxonMobil, σε οικόπεδα νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, το ρόλο της Σούδας στις αμερικανικές «διευκολύνσεις», οι κίνδυνοι που δημιουργούσε μία ανακοίνωση ίσως αποστάσεων που δεν αναφερόταν καν στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αφορούσαν και την Ουάσιγκτον πέρα από την Αθήνα.

Το δικό της ρόλο έπαιξε και η κινητοποίηση του Ελληνοαμερικανικού Συμβουλίου Ηγεσίας (HALC) με επιστολή του προς τον αμερικανό ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο. Ο οποίος ας μην ξεχνάμε πως πρόσφατα βρέθηκε στην Αθήνα για το στρατηγικό διάλογο και μία ομιλία στην Πνύκα.

Οι κινήσεις Γεραπετρίτη

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, κάτι που δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, η ελληνική διπλωματία δέχθηκε σφοδρότατη επίθεση από την αντιπολίτευση και κινήθηκε προς κάθε κατεύθυνση εξασφαλίζοντας ηχηρές δηλώσεις από την πλευρά της ΕΕ, έβαλε το θέμα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, προχώρησε σε αποστολή επιστολής στον ΟΗΕ, προκειμένου να υπάρχει καταγεγραμμένη η αντίδραση της, ενώ ως τελευταία εξέλιξη είχαμε την κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων του Μπαχρέιν αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταδίκης του τουρκολιβυκού μνημονίου, την οποία ανακοίνωσε ο Γιώργος Γεραπετρίτης στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.

Στην δήλωση υπογραμμίζεται μεταξύ άλλων ότι «η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο ‘Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο’ του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών».

Τονίζεται δε ότι το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο «αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών».

Και σημειώνεται πως το «ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα».

Στο ίδιο πλαίσιο Ελλάδα και Αίγυπτος ανακοίνωσαν μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, πως ξεκινούν διαπραγματεύσεις για επέκταση της μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που είχαν υπογράψει οι δύο χώρες το 2020.

in.gr