Πολιτική κρίση στην Πολωνία: Παρέμβαση της Κομισιόν υπέρ του διορισμού οκτώ δικαστών, σκληρή απάντηση Τουσκ στον Ναβρότσκι

Νέα διάσταση αποκτά η πολιτική και θεσμική κρίση στην Πολωνία, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρενέβη το Σάββατο (31/10), καλώντας τον πρόεδρο της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, να επιτρέψει την ανάληψη καθηκόντων από οκτώ δικαστές που έχουν εκλεγεί από το κοινοβούλιο.

Η παρέμβαση των Βρυξελλών ήρθε λίγες ώρες μετά τα πρωτοφανή επεισόδια στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Βαρσοβίας, την ανάπτυξη αστυνομικών δυνάμεων και την εσπευσμένη επιστροφή του Πολωνού προέδρου από ταξίδι στο εξωτερικό, με τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ να καταγγέλλει επιθέσεις εναντίον νόμιμα εκλεγμένων δικαστών και να ξεκαθαρίζει ότι η κυβέρνησή του δεν πρόκειται να υποχωρήσει.

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην κεντρώα κυβέρνηση του Τουσκ και τον εθνικιστικό πολιτικό χώρο που στηρίζει τον Ναβρότσκι έχει οδηγήσει σε μια ανοιχτή σύγκρουση για τον έλεγχο του ανώτατου συνταγματικού θεσμού της χώρας. Οι δύο πλευρές αμφισβητούν η μία τη νομιμότητα των ενεργειών της άλλης, ενώ οι προσπάθειες εξεύρεσης συμβιβαστικής λύσης δεν έχουν μέχρι στιγμής αποδώσει.

Η παρέμβαση της Κομισιόν και το μήνυμα στον Ναβρότσκι

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετήθηκε για την κρίση λίγο μετά τις διαβουλεύσεις που πραγματοποίησε ο Κάρολ Ναβρότσκι με εκπροσώπους των κομμάτων της κυβερνητικής πλειοψηφίας και της εθνικιστικής αντιπολίτευσης.

«Εναπόκειται στις πολωνικές αρχές να διασφαλίσουν ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί να λειτουργεί σύμφωνα με το πολωνικό Σύνταγμα και με σεβασμό στη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο εκπρόσωπος της Κομισιόν.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επισήμαναν ότι η εκλογή οκτώ νέων μελών του Συνταγματικού Δικαστηρίου εμπίπτει στις συνταγματικές αρμοδιότητες της Δίαιτας (Sejm), δηλαδή της κάτω βουλής του πολωνικού κοινοβουλίου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθύμισε επίσης ότι στις 5 Μαΐου 2026 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων είχε διατάξει προσωρινά μέτρα, ζητώντας από τις αρμόδιες πολωνικές αρχές να απέχουν από κάθε ενέργεια που θα εμπόδιζε την ανάληψη και άσκηση καθηκόντων από τους δικαστές που είχαν εκλεγεί τον Μάρτιο.

Η παρέμβαση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο πρόεδρος της Πολωνίας εξακολουθεί να αμφισβητεί τη διαδικασία ορκωμοσίας ορισμένων νεοεκλεγέντων δικαστών, εμποδίζοντας την πλήρη ανάληψη των καθηκόντων τους.

Τουσκ: «Οι νόμιμα εκλεγμένοι δικαστές δέχθηκαν επίθεση»

Σε τηλεοπτικό διάγγελμά του προς τους Πολωνούς πολίτες, ο Ντόναλντ Τουσκ υπερασπίστηκε τις ενέργειες της κυβέρνησής του και των αστυνομικών δυνάμεων που αναπτύχθηκαν στο Συνταγματικό Δικαστήριο, απορρίπτοντας τις κατηγορίες της αντιπολίτευσης περί αυθαίρετης επέμβασης στη λειτουργία της Δικαιοσύνης.

Ο Πολωνός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι οι αστυνομικοί είχαν αναλάβει να προστατεύσουν το Δικαστήριο και τους δικαστές από όσους επιχείρησαν να παρεμποδίσουν τη λειτουργία του.

«Οι νόμιμα εκλεγμένοι δικαστές δέχθηκαν επίθεση και η αστυνομία που βρισκόταν στο σημείο προστάτευε το Δικαστήριο από τους επιτιθέμενους», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με το πολωνικό μέσο Interia, ο Τουσκ χαρακτήρισε «ντροπιαστικά» τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Βαρσοβία, εκφράζοντας την ελπίδα να μην επαναληφθούν παρόμοιες σκηνές.

«Θα ήθελα πάρα πολύ να μη χρειαστεί ποτέ ξανά να παρακολουθήσουμε παρόμοιες σκηνές στην Πολωνία», τόνισε.

Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι η αποκατάσταση της ηρεμίας δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω υποχωρήσεων απέναντι στην παρανομία και τη βία.

«Ένα δημοκρατικό κράτος πρέπει να είναι ισχυρό και ικανό να επιβάλλει τη δικαιοσύνη», υπογράμμισε.

Ο Τουσκ κατηγόρησε πολιτικούς και ακτιβιστές που συνδέονται με την εθνικιστική αντιπολίτευση ότι συνέβαλαν στην κλιμάκωση της έντασης, αναφερόμενος σε προπηλακισμούς και σπρωξίματα που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια των επεισοδίων.

Στο πλαίσιο αυτό, κατονόμασε τον Γκζέγκοζ Μπράουν και τον Ρόμπερτ Μπονκιέβιτς, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία τους και η δράση των πολιτικών ομάδων που εκπροσωπούν επιδείνωσαν την κατάσταση.

«Σε ορισμένα ζητήματα δεν μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Πολωνός πρωθυπουργός και στην αναφορά του στην έννοια του συμβιβασμού, χρησιμοποιώντας ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για να περιγράψει τη στάση των πολιτικών του αντιπάλων.

Παρομοίασε την κατάσταση με έναν κλέφτη που αρπάζει την τσάντα μιας ηλικιωμένης γυναίκας και, όταν συλλαμβάνεται, καταγγέλλει ως βία την προσπάθεια να του αφαιρεθούν τα κλοπιμαία.

Με αυτόν τον τρόπο επιχείρησε να καταδείξει ότι, κατά την άποψή του, δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία η οποία θα νομιμοποιεί ενέργειες που θεωρεί παράνομες.

«Σε ορισμένα ζητήματα δεν μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός. Οι κραυγές, τα ψέματα και οι συμπλοκές δεν μπορούν και δεν πρόκειται να αποτελέσουν πηγή δικαίου στην Πολωνία», υπογράμμισε.

Ο Τουσκ επέμεινε ότι η κοινοβουλευτική πλειοψηφία είχε ολοκληρώσει νόμιμα τη διαδικασία εκλογής των νέων δικαστών, ωστόσο ο πρόεδρος της Δημοκρατίας αρνήθηκε να αποδεχθεί την ορκωμοσία ορισμένων από αυτούς.

Παράλληλα, κατηγόρησε τον πρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σφιεντσκόφσκι, ότι εξακολούθησε να εμποδίζει τους δικαστές να αναλάβουν τα καθήκοντά τους.

Αστυνομική επέμβαση, αναστολή καθηκόντων και καταγγελίες για «πραξικόπημα»

Η κρίση κορυφώθηκε την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, όταν αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Βαρσοβίας, προκειμένου να ελέγξουν την πρόσβαση στο κτίριο και να αποτρέψουν την περαιτέρω κλιμάκωση των επεισοδίων.

Την ίδια ημέρα, η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ανακοίνωσε την προσωρινή αναστολή των καθηκόντων του προέδρου του Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σφιεντσκόφσκι, καθώς και του αντιπροέδρου του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι, για έναν μήνα, δηλώνοντας ότι αναλαμβάνει προσωρινά τη διοίκηση του θεσμού.

Η απόφαση αυτή αμφισβητήθηκε αμέσως από την πλευρά της προηγούμενης ηγεσίας, η οποία τη χαρακτήρισε παράνομη και υποστήριξε ότι δεν υπάρχει θεσμική βάση για την απομάκρυνση του προέδρου με τη συγκεκριμένη διαδικασία.

Την ίδια ώρα, ο υπουργός Δικαιοσύνης και γενικός εισαγγελέας της Πολωνίας, Βάλντεμαρ Ζούρεκ, ζήτησε την άρση της ασυλίας του Σφιεντσκόφσκι, ο οποίος είχε διοριστεί επί της προηγούμενης πολιτικής περιόδου.

Οι εξελίξεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση, με στελέχη του PiS και υποστηρικτές του Ναβρότσκι να καταγγέλλουν απόπειρα βίαιης κατάληψης του Συνταγματικού Δικαστηρίου και να κάνουν λόγο ακόμη και για «πραξικόπημα».

Ο Ναβρότσκι γύρισε πίσω το αεροπλάνο και πήγε στο Δικαστήριο

Οι δραματικές εξελίξεις εκτυλίχθηκαν ενώ ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, βρισκόταν σε αεροσκάφος με προορισμό τη Σενεγάλη, όπου επρόκειτο να παραστεί στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων Νέων.

Μόλις ενημερώθηκε για την κατάσταση στη Βαρσοβία, ακύρωσε το ταξίδι του και διέταξε την επιστροφή του αεροσκάφους στην Πολωνία.

Αργά το βράδυ της Παρασκευής επέστρεψε στη χώρα και στη συνέχεια κατευθύνθηκε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, όπου η παρουσία του προκάλεσε νέα ένταση.

Σε βίντεο που κυκλοφόρησαν από το περιστατικό καταγράφονται σπρωξίματα και αντιπαραθέσεις κατά την προσπάθειά του να εισέλθει στο κτίριο. Οι δύο πλευρές διατύπωσαν αντικρουόμενες καταγγελίες για το ποιος ευθύνεται για τη σωματική αντιπαράθεση.

Ο Πολωνός πρόεδρος, πρώην πυγμάχος, κατάφερε τελικά να μπει στο Δικαστήριο και αποχώρησε τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου.

Στη συνέχεια συγκάλεσε έκτακτες διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτων, επικαλούμενος την ανάγκη αποκατάστασης της συνταγματικής τάξης και αντιμετώπισης της κρίσης.

Μια θεσμική σύγκρουση που διαρκεί από το 2015

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας βρίσκεται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις Βρυξέλλες και το εθνικιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), το οποίο κυβέρνησε τη χώρα από το 2015 έως το 2023.

Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, η κυβέρνηση του PiS προχώρησε σε διορισμούς δικαστών με εμφανείς πολιτικές διασυνδέσεις με το κόμμα, γεγονός που προκάλεσε σοβαρές ενστάσεις από ευρωπαϊκούς θεσμούς σχετικά με την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αμφισβήτησε τη νομιμότητα συγκεκριμένων διορισμών και επέκρινε τον βαθμό πολιτικής επιρροής στη λειτουργία του Δικαστηρίου.

Μετά την επιστροφή του στην πρωθυπουργία το 2023, ο Ντόναλντ Τουσκ, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δεσμεύτηκε να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου και να ανατρέψει τις αμφιλεγόμενες αλλαγές που είχαν πραγματοποιηθεί επί διακυβέρνησης PiS.

Ωστόσο, οι προσπάθειες της κυβέρνησής του προσέκρουσαν σε θεσμικά εμπόδια, κυρίως λόγω της άρνησης του προέδρου της Δημοκρατίας να αποδεχθεί την ορκωμοσία ορισμένων δικαστών που εξέλεξε η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η διαφωνία αυτή εξελίχθηκε σταδιακά σε σύγκρουση για τη νομιμότητα της σύνθεσης και της διοίκησης του Συνταγματικού Δικαστηρίου, με αποτέλεσμα να αμφισβητείται πλέον ακόμη και ποιος έχει την εξουσία να διευθύνει τον θεσμό.

«Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου αποτελεί καθήκον μας», δήλωσε ο Τουσκ, προσθέτοντας ότι πρόκειται για μια δύσκολη και ορισμένες φορές επώδυνη διαδικασία, η οποία απαιτεί αποφασιστικές ενέργειες.

«Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», κατέληξε ο Πολωνός πρωθυπουργός, την ώρα που η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντείνει την πίεση προς την προεδρία για την εξεύρεση λύσης στο παρατεταμένο θεσμικό αδιέξοδο.