Αχλάδα Φλώρινας: Ένα χωριό στο έλεος του ομίλου Μυτιληναίου

Μία ανάσα από τα σύνορα με τη Βόρεια Μακεδονία, η ακριτική Αχλάδα της Φλώρινας διεκδικεί παγκόσμια πρωτοτυπία: Δεν πρόκειται απλώς για ένα χωριό δίπλα σε ένα ορυχείο, αλλά για ένα χωριό μέσα σε ένα ορυχείο.

Ο βαρύς ουρανός του Νοεμβρίου κρεμόταν πάνω απ’ τα κεφάλια μας, έτοιμος να ξεσπάσει ανά πάσα στιγμή σε λυγμούς, καθώς διασχίζαμε την Εγνατία μέσα από πυκνή ομίχλη. Παρακάμπτοντας στ’ αριστερά μας τη Φλώρινα, κατευθυνθήκαμε προς την Αχλάδα. Στη διασταύρωση, λίγο πριν φτάσουμε, είχαμε ραντεβού με τον κ. Πέτρο Μπασδάρη, τοπικό σύμβουλο Αχλάδας. Μας περίμενε με το αυτοκίνητο να μας οδηγήσει.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Ένας περαστικός που θέλει να επισκεφθεί την Αχλάδα θα δυσκολευτεί υπέρμετρα. Θα ακολουθήσει δρόμους με πλημμελή σήμανση που συχνά καταλήγουν να χάσκουν κομμένοι μπροστά σε τρύπες του λιγνιτωρυχείου. Τρύπες ανοιχτές, μαύρες και ιλιγγιώδεις, που περικυκλώνουν τον τόπο και απειλούν να τον καταπιούν. «Όποιον δρόμο και να πάρεις από το χωριό, σε πάει σε αδιέξοδο. Δυτικά πας σε γκρεμό, βόρεια πας σε γκρεμό», λέει ο κάτοικος κ. Σάκης Μάινος.

Η ζοφερή πραγματικότητα του τοπίου της Αχλάδας δεν γίνεται αντιληπτή αν δεν πατήσει κανείς το πόδι του εκεί. Το άλλοτε καταπράσινο χωριό που ανέπνεε ομορφιά ανάμεσα σε δάση, τρεχούμενα νερά και εύφορες καλλιεργήσιμες εκτάσεις εδώ και δεκαετίες αναπνέει λιγνίτη και σκόνη. Κι ακούει μόνο τους σπαστήρες να δουλεύουν μέρα νύχτα, τα φορτηγά να μεταφέρουν ασταμάτητα κάρβουνο, αφού στη γειτονική πλαγιά του όρους Βόρας τα πουλιά δεν κελαηδούν πια, παρότι η περιοχή είναι ενταγμένη στο δίκτυο Natura και χαρακτηρισμένη ως Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (ΣΠΠ).

«Ήμασταν ένας παράδεισος το χωριό», λέει ο κ. Τάσος Μπάλιος, ενώ βόσκει τα πρόβατά του. Είναι συνταξιούχος εργάτης ορυχείων. «Υπήρχε το ποτάμι εδώ γεμάτο με δέντρα και γεμάτο ζωή. Από πουλιά θέλεις, απ’ ό,τι θέλεις. Και τώρα τα καταστρέψαμε όλα». «Δεξιά κι αριστερά από το ποτάμι μπορούσες να καλλιεργήσεις τα πάντα», συμπληρώνει ο Αχλαδιώτης κ. Σάκης Μάινος. Μάλιστα, το κράτος είχε επενδύσει σε αυτή τη γη υψηλής παραγωγικότητας, με υπόγεια ποτιστικά δίκτυα του Τοπικού Οργανισμού Εγγείων Βελτιώσεων. «Τώρα αυτά εξαφανίστηκαν, έχουν μείνει οι τρύπες και τα μπάζα». Ακόμα κι η κοίτη του Γεροπόταμου έχει μετατοπιστεί για τις ανάγκες της εξόρυξης.

Τα εξαντλημένα ορυχεία χάσκουν ολόγυρά τους, η εξόρυξη πλέον γλείφει τα σπίτια τους, ενώ ταυτόχρονα στερούνται το δικαίωμά τους σε μετεγκατάσταση.

Οι κάτοικοι δεν τρέφουν ψευδαισθήσεις: το χωριό τους είναι ένα λιγνιτωρυχείο. Αυτό που κυρίως δεν αντέχουν είναι που νιώθουν αόρατοι για το ελληνικό κράτος και για μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές εταιρείες: Από το 2023, κυριαρχικό ρόλο στις αποφάσεις της εταιρείας Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ (στην οποία το ελληνικό Δημόσιο έχει μισθώσει τα ορυχεία) παίζει ο όμιλος Metlen (πρώην όμιλος Μυτιληναίου).

Η πράσινη μετάβαση πάει περίπατο

Τα δημόσια λιγνιτωρυχεία Αχλάδας εκμεταλλευόταν από το 1936 η οικογένεια Ρόζα, μέσω της εταιρείας Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ. Η εξόρυξη εντάθηκε τη δεκαετία του ’70 για την τροφοδοσία των Ατμοηλεκτρικών Σταθμών (ΑΗΣ) Πτολεμαΐδας και εκτοξεύτηκε μετά το 2000, με την κατασκευή του ΑΗΣ Μελίτης.

Στις 11 Ιουλίου 2022, το υπουργείο Ενέργειας κήρυξε την εταιρεία έκπτωτη λόγω αθέτησης σοβαρών συμβατικών υποχρεώσεων, μεταξύ άλλων για μη καταβολή μισθωμάτων στο Δημόσιο και αδυναμία παράδοσης ποσοτήτων λιγνίτη στον ΑΗΣ Μελίτης.

Αλλά στις 13 Σεπτεμβρίου 2022 συνέβη κάτι αναπάντεχο: Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας Μητσοτάκης και Κοβατσέφσκι συμφώνησαν η Ελλάδα να τροφοδοτήσει με λιγνίτη τη γείτονα χώρα – κυρίως για τις ανάγκες της Μπίτολα.

Κι έτσι ένα μήνα αργότερα, στις 16 Νοεμβρίου 2022, η κυβέρνηση (με υπογραφή του υπουργού Ενέργειας Κώστα Σκρέκα) αποφάσισε να αναστείλει το κλείσιμο των λιγνιτωρυχείων της Αχλάδας. Μόνο που αντί να αναφερθεί στη συμφωνία με τη Βόρεια Μακεδονία, η κυβέρνηση επικαλέστηκε «επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος», με αιχμή την «ενεργειακή επάρκεια της χώρας» και την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης.

Στις 24 Νοεμβρίου 2022, οκτώ μέρες μετά την απόφαση Σκρέκα, ξεκίνησε τη λειτουργία της η εταιρεία ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΛΙΓΝΙΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΕ (ΕΛΙΦ), θυγατρική 100% της Metlen. Η Metlen αποπλήρωσε τα χρέη εκατομμυρίων τής Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας, και η εξόρυξη ξεκίνησε ξανά.

Παρά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις περί «πράσινης μετάβασης», το υπουργείο Ενέργειας ενέκρινε τον Δεκέμβριο του 2023 παράταση της μίσθωσης του λιγνιτωρυχείου έως το τέλος του 2028 «για λόγους ενίσχυσης της οικονομίας», με υποχρέωση ελάχιστης ετήσιας παραγωγής 750.000 τόνων, αναδρομικά από το 2022.

Σε αλλεπάλληλες κυβερνητικές αποφάσεις, η λειτουργία του ορυχείου συνδεόταν ρητά με την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης – ενδεικτικά, στην αναστολή της απόφασης κήρυξης της εταιρείας ως έκπτωτης, στη διατήρηση των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων και στην ισχύουσα Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων του έργου.

Ωστόσο, στις 31 Μαρτίου 2025 ο ΑΗΣ Μελίτης έκλεισε οριστικά, επομένως οι λόγοι που επικαλούνταν οι προαναφερθείσες αποφάσεις έχουν οριστικά εκλείψει.Ο λιγνίτης που παράγει εξάγεται πλέον στη Βόρεια Μακεδονία.

Απαλλοτριώσεις που δεν εκτελούνται

Παρότι κι οι τρεις οικισμοί του χωριού έχουν κηρυχθεί σε αναγκαστική απαλλοτρίωση, αυτή έχει υλοποιηθεί μόνο για τον μικρότερο, το Γιουρούκι των 11 σπιτιών, κατόπιν εξωδικαστικού συμβιβασμού.

Το τίμημα που πλήρωσαν, πάντως, ήταν βαρύ. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση της απαλλοτρίωσης, παρακολούθησαν βουβοί, σαν σε πένθιμο προσκύνημα, τις μπουλντόζες του ορυχείου να ισοπεδώνουν για πάντα την εκκλησία τους, τον Άη Γιώργη. Κι αναγκάστηκαν να ξεθάψουν τα λείψανα των δικών τους και να τα κουβαλήσουν σε άλλο νεκροταφείο.

Οι υπόλοιποι κάτοικοι, των οικισμών Αχλάδας (85 σπίτια) και Άνω Αχλάδας (32 σπίτια), παραμένουν παγιδευμένοι. Μέλη της Επιτροπής Αγώνα Αχλάδας εκφράζουν φόβους ότι θα εξορυχθεί όλος ο λιγνίτης γύρω από τους οικισμούς με τους ίδιους παρόντες, αφήνοντάς τους κυριολεκτικά δίπλα στις τρύπες.

Σημαία των Αχλαδιωτών, που έχουν ξεσηκωθεί μην αντέχοντας να ζουν μέσα σε ορυχείο, είναι το γεγονός ότι οι διαδοχικές αποφάσεις (το 2009, το 2011, το 2013 και το 2016) αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των οικισμών τους δεν έχουν εκτελεστεί.

Το υπουργείο επιβεβαίωσε εκ νέου τον Φεβρουάριο του 2024 τη διατήρηση των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων Αχλάδας και Άνω Αχλάδας – επικαλούμενο πια όχι μόνο λόγους δημοσίου συμφέροντος, αλλά και «ασφάλειας και υγείας των κατοίκων του οικισμού και των εργαζομένων». Ωστόσο, αυτές δεν έχουν εκτελεστεί.

Τον Αύγουστο του 2025, το υπουργείο απέδωσε ρητά την ευθύνη γι’ αυτό στην εκμεταλλεύτρια εταιρεία, «η οποία υποχρεούται να καταβάλει την αποζημίωση». Η εκτέλεσή τους προβλέπεται ρητά και στην ισχύουσα ΑΕΠΟ του έργου (παρ. δ.1.18), η οποία θέτει ως προϋπόθεση την ολοκλήρωσή τους για την προσέγγιση των εξορυκτικών εργασιών στους οικισμούς.

Στις απαντήσεις της προς το Reporters United, η Metlen επιχειρεί να αντιστρέψει την απόδοση της ευθύνης: «Η διαδικασία απαλλοτρίωσης αποτελεί διοικητική και δικαστική διαδικασία της Πολιτείας και υλοποιείται σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο από τα αρμόδια όργανα». Πάντως, σε άλλο σημείο αναγνωρίζει ευθέως ότι υπόλογη για την καταβολή αποζημιώσεων για τις όποιες απαλλοτριώσεις δεν είναι η Πολιτεία, αλλά η Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ: «Οι απαλλοτριώσεις που έχουν κηρυχθεί κατά καιρούς από την Ελληνική Πολιτεία για τις περιοχές Αχλάδα – Άνω Αχλάδα – Γιουρούκι είναι υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και υλοποιούνται με δαπάνες της Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο».

Ωστόσο, μέχρι στιγμής «οι κάτοικοι δεν έχουν λάβει απολύτως τίποτα» από τα 45 εκατ. ευρώ που τους επιδίκασε το Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας, όπως μας είπε ο δικηγόρος της Επιτροπής Αγώνα Αχλάδας κ. Τάσος Γκανάτσιος. Ακόμα και για παλαιότερες απαλλοτριώσεις αγροτεμαχίων, «περίπου το 80% δεν έχει αποζημιωθεί».

«Πρέπει να μας πει το κράτος σε ποιον ανήκουμε», λέει ο πρώην πρόεδρος του χωριού κ. Πέτρος Αντωνιάδης. «Δηλαδή, οι κάτοικοι Αχλάδος είναι του ορυχειάρχη; Είναι του κράτους;»

Τι γυρεύει η Metlen στην Αχλάδα; 

Η (εν μία νυκτί) μεταστροφή της εταιρείας σε σχέση με τις ευθύνες της

Στα δημοσιεύματα του Τύπου (ειδικού και τοπικού), η Metlen εμφανίζεται να έχει κυριαρχικό ρόλο σε σχέση με τα λιγνιτωρυχεία της Αχλάδας, χωρίς ποτέ η ίδια να έχει προχωρήσει σε διάψευση. Για την ακρίβεια, σε πολλά δημοσιεύματα εμφανίζεται στον ρόλο του διαχειριστή του ορυχείου. Την ίδια πεποίθηση άλλωστε έχουν κι οι κάτοικοι του χωριού αλλά και θεσμικοί παράγοντες της περιοχής (περιφερειάρχης, δήμαρχος Φλώρινας, δήμαρχος Αχλάδας), παρόντες και στην επίσκεψη του ίδιου του κ. Μυτιληναίου στην Αχλάδα το 2025.

Αντιλαμβανόμενοι ότι η Metlen ορίζει πλέον τα πράγματα στην υπόθεση, απευθυνθήκαμε σ’ αυτήν προκειμένου να απαντήσει σε ερωτήματά μας (πρώτη επαφή στις 27 Ιανουαριου 2026). Μέχρι που, λίγο πριν τη δημοσίευση, το βράδυ της 17ης Φεβρουαρίου, μας περίμενε μια έκπληξη. Στις γραπτές απαντήσεις της – κι ενώ την προηγούμενη μέρα, σε συνάντηση των ρεπόρτερ μας με εκπροσώπους της εταιρείας στα γραφεία της δεν ειπώθηκε τίποτα τέτοιο – η Metlen απεκδύθηκε σχεδόν από κάθε ευθύνη σε σχέση με τα ορυχεία και τον ενεργητικό της ρόλο σε όλο το πλέγμα των διαδικασιών που αφορούν την Αχλάδα.

«Σε ό,τι αφορά τη Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ, η METLEN διατηρεί ακραιφνώς εμπορικές σχέσεις», υποστηρίζει. «Δεν έχει αναλάβει, ούτε άμεσα ούτε έμμεσα, τη διασφάλιση της βιωσιμότητας ή τη “διάσωση” της συγκεκριμένης εταιρείας. Η σχέση τους περιορίζεται στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών, όπως συμβαίνει σε κάθε οργανωμένη αγορά ενέργειας και πρώτων υλών». Και σε άλλο σημείο της απάντησής της τονίζει: «Η METLEN δεν είναι διαχειρίστρια επενδύτρια της Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ». Κι ακόμα: «Η METLEN δεν έχει καμία εμπλοκή ούτε αρμοδιότητα στις διαδικασίες κήρυξης, οριοθέτησης ή υλοποίησης αναγκαστικών απαλλοτριώσεων».