Αποκάλυψη από TIME: Ο Νετανιάχου… άφησε το Κατάρ να δώσει 2 δισ. δολάρια στη Χαμάς

Αποκαλυπτικά έγγραφα που εξασφάλισε το TIME καταγράφουν τον άμεσο ρόλο των ισραηλινών κυβερνήσεων στη διοχέτευση δισεκατομμυρίων από το Κατάρ στη Γάζα.

Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο Νετανιάχου υποστήριζε έναν μηχανισμό οικονομικής βοήθειας που σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης για τις συνθήκες που προηγήθηκαν της επίθεσης της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν περιορίστηκε απλώς να ανεχθεί τη χρηματοδότηση της Γάζας από το Κατάρ. Σύμφωνα με αποκαλυπτικά έγγραφα που εξασφάλισε το περιοδικό TIME, διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση, την εποπτεία και τη διατήρηση ενός μηχανισμού οικονομικής βοήθειας που διοχέτευσε σχεδόν 2 δισ. δολάρια στον παλαιστινιακό θύλακα επί περισσότερο από μία δεκαετία.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος επιχειρεί να υπερασπιστεί την πολιτική αυτή, αποστασιοποιούμενος παράλληλα από τις ευθύνες για τις συνέπειές της. Τα έγγραφα που επικαλείται το TIME, μεταξύ των οποίων επιστολές ανώτατων Ισραηλινών αξιωματούχων προς την ηγεσία του Κατάρ, αποτυπώνουν μια στενή συνεργασία που έρχεται σε αντίθεση με τη δημόσια ρητορική του Ισραήλ απέναντι στην Ντόχα.

Ωστόσο, η κίνηση αυτή του Νετανιάχου, κρύβει κάτι άλλο: την προσπάθειά του να παραμείνει δυνατή η Χαμάς και να διαιρέσει τον λαό της Παλαιστίνης, ελπίζοντας στην διάλυσή του. Η 7η Οκτώβρη όμως άλλαξε τα πάντα…

Ουσιαστικά, αυτό που αφήνει να εννοηθεί το δημοσίευμα, είναι πως αυτή η «κρυφή» κίνηση του ισραηλινού πρωθυπουργού «χρηματοδότησε» όχι μόνο την παραμονή της Χαμάς στην εξουσία, αλλά και την ίδια την επίθεση του 2023…

Πώς ξεκίνησε

Η χρηματοδότηση της Γάζας από το Κατάρ ξεκίνησε το 2007, μετά την ανάληψη του ελέγχου του θύλακα από τη Χαμάς. Αρχικά, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν συμμετείχε άμεσα στις μεταφορές χρημάτων. Η κατάσταση άλλαξε υπό τον Νετανιάχου, όταν, από το 2012, το Ισραήλ άρχισε να διευκολύνει συστηματικά τη διοχέτευση της βοήθειας.

Σύμφωνα με τα έγγραφα και τις μαρτυρίες που παρουσιάζει το TIME, ο ισραηλινός μηχανισμός περιλάμβανε την έγκριση προμηθειών τροφίμων και ιατρικού υλικού, την επιλογή παλαιστινιακών οικογενειών που δικαιούνταν οικονομική ενίσχυση, καθώς και τη διανομή χρημάτων. Παράλληλα, η χρηματοδότηση κάλυπτε καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια και άλλες βασικές ανάγκες της καθημερινότητας.

Έως το 2018, το Κατάρ είχε διοχετεύσει περίπου 1,1 δισ. δολάρια στη Γάζα, σύμφωνα με ανάλυση που παρουσιάστηκε σε Ισραηλινούς υπουργούς και την οποία είχε αναφέρει η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz.

Το παράδοξο ήταν ότι, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι κατηγορούσαν δημόσια την Ντόχα ότι χρηματοδοτούσε τη Χαμάς, ιδιωτικά ζητούσαν τη συνέχιση των πληρωμών. Η αντίφαση προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια της καταριανής πλευράς, η οποία απαιτούσε πλέον επίσημη τεκμηρίωση της συμφωνίας.

Το 2018, η διαδικασία απέκτησε πιο επίσημη μορφή, με τη συμμετοχή του Κατάρ, του Ισραήλ και του ΟΗΕ. Στις 2 Οκτωβρίου εκείνης της χρονιάς υπογράφηκε συμφωνία για τη χρηματοδότηση παραδόσεων καυσίμων στη Γάζα.

Τον Αύγουστο του 2021, το Κατάρ δεσμεύτηκε να διαθέσει επιπλέον 40 εκατ. δολάρια για πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης, μέσω του οποίου σχεδόν 100.000 νοικοκυριά θα λάμβαναν 100 δολάρια τον μήνα για τέσσερις μήνες. Οι πληρωμές παρατάθηκαν στη συνέχεια.

Η ισραηλινή πλευρά είχε ενεργό ρόλο στην επιλογή των δικαιούχων και στην εποπτεία της διανομής. Τα χρήματα περνούσαν μέσω του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος, ενώ οι δικαιούχοι ενημερώνονταν με γραπτά μηνύματα για την παραλαβή της βοήθειας.

Χαρακτηριστική είναι επιστολή του 2020, στην οποία ο τότε επικεφαλής της Μοσάντ, Γιόσι Κοέν, ευχαριστούσε τον εμίρη του Κατάρ, Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, για την ανθρωπιστική συνδρομή, αναγνωρίζοντας τη συμβολή της στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στη Γάζα και στη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.

Οι βαλίτσες με τα μετρητά και οι προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν

Η πολιτική αυτή δεν έμεινε χωρίς αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ. Το 2018, όταν ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς, περιέκοψε τις πληρωμές προς εργαζομένους της Γάζας, Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας φέρονται να μετέφεραν καταριανά μετρητά στον θύλακα μέσα σε βαλίτσες, σύμφωνα με δημοσιεύματα αμερικανικών και ισραηλινών μέσων ενημέρωσης.

Ο Ναφτάλι Μπένετ, τότε υπουργός Παιδείας στην κυβέρνηση Νετανιάχου, είχε καταδικάσει δημόσια τις μεταφορές, χαρακτηρίζοντάς τες «χρήματα προστασίας». Τον Ιανουάριο του 2019, ο Νετανιάχου ανέστειλε προσωρινά τις πληρωμές, επιχειρώντας να πιέσει τη Χαμάς να σταματήσει τις εκτοξεύσεις ρουκετών. Ωστόσο, η αναστολή δεν οδήγησε στην εγκατάλειψη του προγράμματος.

Αντίθετα, η αλληλογραφία που εξασφάλισε το TIME δείχνει ότι η κυβέρνηση επιδίωκε τη διατήρησή του. Τον Ιούλιο του 2019, το Κατάρ ενημέρωσε την ισραηλινή κυβέρνηση ότι θα μετέφερε 6 εκατ. δολάρια σε 20.000 δικαιούχους, με τον καθένα να λαμβάνει 300 δολάρια. Παραμένει άγνωστο πόσοι από τους δικαιούχους είχαν δεσμούς με τη Χαμάς ή συγγενείς που ανήκαν στην οργάνωση.

Το πρόγραμμα συνεχίστηκε και μετά την αποχώρηση του Νετανιάχου από την εξουσία το 2021. Ο Μπένετ, παρά τις προηγούμενες αντιρρήσεις του, σταμάτησε τη μεταφορά μετρητών σε βαλίτσες, όχι όμως τη συνολική ροή της καταριανής βοήθειας.

Σύμφωνα με αξιωματούχους που μίλησαν στο TIME, υπήρχε μια θεμελιώδης αδυναμία στον μηχανισμό: τόσο η ισραηλινή κυβέρνηση όσο και η Χαμάς μπορούσαν να επηρεάζουν τη διανομή της βοήθειας. Η τελευταία μπορούσε να χρησιμοποιεί τον έλεγχο στο εσωτερικό της Γάζας ως μέσο πίεσης, ενώ το Ισραήλ διατηρούσε τη δυνατότητα να περιορίζει τις ροές χρημάτων.

Δύο εβδομάδες πριν από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου, ο τότε επικεφαλής της Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, ταξίδεψε στην Ντόχα ζητώντας την ανανέωση της χρηματοδότησης. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times το 2023, το Κατάρ συμφώνησε, προειδοποιώντας ωστόσο ότι επρόκειτο για την τελευταία ανανέωση. Η ισραηλινή πλευρά ζήτησε παράταση δύο μηνών, με το σκεπτικό ότι η συνέχιση της βοήθειας έδινε στη Χαμάς κάτι να χάσει και μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης.

Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου ανέτρεψε οριστικά αυτόν τον σχεδιασμό.

Η πολιτική ευθύνη, οι καταγγελίες και το ερώτημα που παραμένει

Μετά την επίθεση, ο Νετανιάχου βρέθηκε αντιμέτωπος με κατηγορίες ότι η πολιτική του συνέβαλε στη διατήρηση και ενίσχυση της Χαμάς, με στόχο να παραμείνουν πολιτικά και γεωγραφικά διαιρεμένοι οι Παλαιστίνιοι: η Χαμάς στη Γάζα και η Φατάχ, υπό τον Αμπάς, στη Δυτική Όχθη.

Οι επικριτές του επικαλούνται δήλωση που του αποδόθηκε σε συνεδρίαση του Λικούντ το 2019, σύμφωνα με την οποία όποιος επιθυμούσε να αποτρέψει τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους έπρεπε να υποστηρίζει την ενίσχυση της Χαμάς και τη μεταφορά χρημάτων προς αυτήν. Ο ίδιος αρνήθηκε ότι έκανε τη συγκεκριμένη δήλωση, σε συνέντευξή του στο TIME το 2024.

Το Κατάρ υποστηρίζει ότι όλη η ανθρωπιστική βοήθεια διοχετευόταν μέσω μηχανισμών που συντονίζονταν με τις ισραηλινές αρχές και διεθνείς εταίρους. Εκπρόσωπός του δήλωσε στο TIME ότι η διανομή πραγματοποιούνταν μέσω οργανισμών του ΟΗΕ και ότι οποιαδήποτε εκτροπή χρημάτων προς τη Χαμάς θα αποτελούσε ευθύνη του Ισραήλ, το οποίο επέβλεπε τη διαδικασία.

Παράλληλα, οι σχέσεις του Νετανιάχου με το Κατάρ βρίσκονται στο επίκεντρο και του λεγόμενου σκανδάλου Qatargate, σχετικά με καταγγελίες ότι πρώην και εν ενεργεία συνεργάτες του πρωθυπουργού έλαβαν πληρωμές για να προωθήσουν θετική εικόνα του εμιράτου μετά την επίθεση. Οι καταγγελίες αυτές αποτελούν ξεχωριστή υπόθεση και δεν συνιστούν από μόνες τους απόδειξη για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε η ανθρωπιστική βοήθεια.

topontiki.gr