Ετσι η Ελλάδα θα «βλέπει» βαθιά στην Τουρκία

Η μεγαλύτερη αλλαγή στην ελληνική αεράμυνα εδώ και δεκαετίες έχει ήδη αρχίσει. Η Ελλάδα και το Ισραήλ υπέγραψαν στις 31 Αυγούστου 2026 τη διακρατική συμφωνία για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», ενός πολυστρωματικού αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού και anti-drone συστήματος που δεν περιορίζεται στην αγορά νέων πυραύλων.

Πρόκειται ουσιαστικά για τη δημιουργία ενός τεράστιου ψηφιακού δικτύου αισθητήρων, ραντάρ, συστημάτων αναχαίτισης και κέντρων διοίκησης, το οποίο θα επιχειρεί ως ένα ενιαίο σύνολο πάνω από την ελληνική επικράτεια. Το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας επιβεβαίωσε ότι με την υπογραφή της συμφωνίας ξεκίνησε άμεσα η υλοποίηση του προγράμματος.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο. Το νέο σύστημα δεν θα περιμένει μια απειλή να πλησιάσει στην Ελλάδα για να αντιδράσει. Η αρχιτεκτονική του βασίζεται στην έγκαιρη αποκάλυψη, συνεχή παρακολούθηση, αναγνώριση και ταξινόμηση στόχων, δημιουργώντας εικόνα του εναέριου χώρου σε πολύ μεγαλύτερο γεωγραφικό βάθος.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η νέα διάταξη αισθητήρων και ραντάρ υπολογίζεται ότι θα μπορεί να δημιουργεί εικόνα που φθάνει έως και στο 65% της τουρκικής επικράτειας. Πρόκειται για εκτίμηση της επιχειρησιακής γεωγραφικής κάλυψης που παρουσιάζει το συγκεκριμένο δημοσίευμα· η επίσημη ελληνική συμφωνία έχει γνωστοποιήσει τη δομή και τις δυνατότητες του δικτύου, όχι αντίστοιχο επίσημο ποσοστό κάλυψης της Τουρκίας.

Τα «μάτια» που θα βλέπουν πολύ μακριά
Κεντρικό ρόλο θα έχουν τα πολυλειτουργικά ραντάρ MMR, με τεχνολογία AESA.Η οικογένεια ELM-2084 της ELTA/IAI χρησιμοποιεί ενεργή ηλεκτρονική σάρωση και μπορεί να δημιουργεί τρισδιάστατη εικόνα της εναέριας κατάστασης με πολύ υψηλό ρυθμό ανανέωσης. Η ίδια η IAI αναφέρει δυνατότητα παρακολούθησης απειλών που εκτείνονται από UAV έως τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, μαζί με προηγμένες δυνατότητες αντιμετώπισης ηλεκτρονικών παρεμβολών και δικτυακής λειτουργίας.

Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό «όπλο» της Ασπίδας του Αχιλλέα δεν είναι ένας συγκεκριμένος πύραυλος. Είναι η πληροφορία.

Ένα αεροσκάφος, ένα drone ή ένας πύραυλος που αποκαλύπτεται από έναν αισθητήρα μπορεί να μεταφερθεί αμέσως ως ίχνος στο κεντρικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Εκεί γίνεται αξιολόγηση της απειλής και επιλέγεται το κατάλληλο μέσο αντιμετώπισης.

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας έχει περιγράψει τη νέα φιλοσοφία με τον όρο C5ISRT: Command, Control, Compute, Communicate, Cyber, Intelligence, Surveillance, Reconnaissance και Targeting.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσίασε το ΥΠΕΘΑ, το σύστημα θα μπορεί να συγκεντρώνει πληροφορίες από το σύνολο των διαθέσιμων αισθητήρων των Ενόπλων Δυνάμεων, να τις επεξεργάζεται και να τις ιεραρχεί πριν προτείνει την κατάλληλη αντίδραση απέναντι σε κάθε απειλή.

Τρεις διαφορετικές «ομπρέλες» πάνω από την Ελλάδα
Η Ασπίδα του Αχιλλέα θα στηριχθεί σε διαφορετικά επίπεδα αναχαίτισης. Στη μικρότερη ζώνη βρίσκεται το SPYDER All-in-One της Rafael, ένα ιδιαίτερα κινητό σύστημα για την αντιμετώπιση αεροσκαφών, ελικοπτέρων, UAV και άλλων εναέριων απειλών.

Ανάλογα με τον πύραυλο που χρησιμοποιεί, το SPYDER προσφέρει μέγιστο βεληνεκές 15, 20 ή 40 χιλιομέτρων, ενώ μπορεί να μεταβεί από κατάσταση κίνησης σε επιχειρησιακή ετοιμότητα σε περίπου τρία λεπτά.

Ακολουθεί το BARAK MX της Israel Aerospace Industries, το οποίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επίπεδα της νέας αρχιτεκτονικής.

Η οικογένεια διαθέτει διαφορετικούς αναχαιτιστές: BARAK SR στα 15 χλμ., MR στα 35 χλμ., LR στα 70 χλμ. και ER έως 150 χιλιόμετρα. Το σύστημα έχει σχεδιαστεί για αεροσκάφη, UAV, πυραύλους cruise αλλά και τακτικές βαλλιστικές απειλές και μπορεί να συνεργάζεται με διαφορετικούς αισθητήρες και ραντάρ μέσα σε μία ενιαία δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική.

Στην ανώτερη βαθμίδα βρίσκεται το David’s Sling, το σύστημα της Rafael που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τις ΗΠΑ.

Έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων cruise, αεροσκαφών, UAV και άλλων σύνθετων απειλών και αποτελεί ήδη βασικό επίπεδο της ισραηλινής πολυστρωματικής αεράμυνας. Μέσα στο 2026 ολοκληρώθηκε νέα σειρά δοκιμών αναβάθμισης, βασισμένη και στην επιχειρησιακή εμπειρία των πρόσφατων συγκρούσεων.

Το αποτέλεσμα για την Ελλάδα θα είναι επάλληλες ζώνες άμυνας: ένας στόχος που περνά το ένα επίπεδο θα εισέρχεται στην περιοχή εμπλοκής του επόμενου.

Τι σημαίνει για το Αιγαίο

Η μεγάλη αλλαγή δεν περιορίζεται στην ικανότητα κατάρριψης ενός στόχου. Η συνεχής επιτήρηση επιτρέπει στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις να δημιουργούν πολύ νωρίτερα ολοκληρωμένη εικόνα της εναέριας δραστηριότητας στην ευρύτερη περιοχή.

Μαζικές απογειώσεις αεροσκαφών, πτήσεις UAV, κινήσεις πυραυλικών συστημάτων ή άλλες εναέριες δραστηριότητες μπορούν, ανάλογα με τη θέση, το ύψος, τη μορφολογία του εδάφους και τις δυνατότητες των αισθητήρων, να εντοπίζονται σε μεγαλύτερο βάθος και να εντάσσονται σε κοινή επιχειρησιακή εικόνα.

Αυτό ακριβώς βρίσκεται πίσω από την αναφορά για κάλυψη έως 65% της Τουρκίας: όχι ότι ένας πύραυλος θα μπορεί να πλήξει αυτή την περιοχή, αλλά ότι το δίκτυο αισθητήρων μπορεί να προσφέρει πολύ βαθύτερη επιτήρηση και έγκαιρη προειδοποίηση.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς το τελευταίο διάστημα η Άγκυρα έχει επαναφέρει τη συζήτηση για τη στρατιωτική παρουσία στα νησιά του Αιγαίου. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε τη στρατιωτικοποίηση νησιών που η τουρκική πλευρά θεωρεί αποστρατιωτικοποιημένα «απειλή για την Τουρκία», θέση την οποία η Αθήνα απορρίπτει ως νομικά αβάσιμη.

Η ελληνική πλευρά, από την άλλη, παρουσιάζει την Ασπίδα του Αχιλλέα ως αμυντικό σύστημα αποτροπής και προστασίας της επικράτειας από τη νέα γενιά απειλών.

Το ελληνικό κομμάτι των 700 εκατ. ευρώ
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη, ιδιαίτερα σημαντική διάσταση.

Η ελληνική αμυντική βιομηχανία προβλέπεται να συμμετάσχει στο πρόγραμμα με ποσοστό άνω του 25%, το οποίο σύμφωνα με το ΥΠΕΘΑ αντιστοιχεί σε περισσότερα από 700 εκατ. ευρώ.

Το πρόγραμμα, δηλαδή, δεν προβλέπει απλώς την εισαγωγή έτοιμων ισραηλινών συστημάτων.

Μέρος της ανάπτυξης, της ολοκλήρωσης και της τεχνολογικής υποστήριξης θα πραγματοποιηθεί με ελληνική συμμετοχή. Το συνολικό ύψος του αντιαεροπορικού προγράμματος υπερβαίνει ελαφρά τα 3 δισ. ευρώ.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το ενιαίο Command and Control.

Μετά τη δημόσια συζήτηση που προκλήθηκε για τον πηγαίο κώδικα, η ισραηλινή πλευρά διευκρίνισε ότι θα μεταφερθεί τεχνογνωσία σε ελληνικές εταιρείες ώστε να αναπτυχθεί ελληνικό λογισμικό για το κεντρικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Ο ελληνικός κώδικας και οι μελλοντικές τροποποιήσεις του θα βρίσκονται υπό ελληνικό έλεγχο. Αυτό αφορά το λογισμικό που θα διασυνδέει τα SPYDER, BARAK MX, David’s Sling και τα υπόλοιπα μέσα και δεν ταυτίζεται με παράδοση του ιδιόκτητου πηγαίου κώδικα κάθε ισραηλινού επιμέρους οπλικού συστήματος.

Από τους S-300 στη νέα εποχή

Η μετάβαση σημαίνει σταδιακά και το τέλος ενός μέρους της σημερινής δομής αεράμυνας.

Ο Νίκος Δένδιας έχει χαρακτηρίσει τους S-300 «απερχόμενο τμήμα» του ελληνικού οπλοστασίου. Στόχος είναι τα παλαιότερα και διαφορετικής προέλευσης συστήματα να αντικατασταθούν από μία περισσότερο ομοιογενή και κυρίως πλήρως διασυνδεδεμένη αρχιτεκτονική.

Η φιλοσοφία είναι ουσιαστικά αντίθετη από αυτή του παρελθόντος.

Αντί για ανεξάρτητες συστοιχίες που η καθεμία διαθέτει το δικό της ραντάρ και επιχειρεί σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα, η Ελλάδα περνά σε ένα «system of systems», όπου ραντάρ, πλοία, αεροσκάφη, επίγεια συστήματα και κέντρα διοίκησης ανταλλάσσουν συνεχώς δεδομένα.

Η ευρύτερη αμυντική συνεργασία με το Ισραήλ και η χρήση αντίστοιχης ισραηλινής τεχνολογίας από την Κύπρο δημιουργούν επιπλέον δυνατότητες συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συμφωνία της 31ης Αυγούστου για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», πάντως, είναι συγκεκριμένα διακρατική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ και το ελληνικό δίκτυο διοίκησης παραμένει εθνικό.

Πότε θα είναι έτοιμη η Ασπίδα του Αχιλλέα
Το χρονοδιάγραμμα είναι πλέον συγκεκριμένο.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας έχει ανακοινώσει ότι ολόκληρο το σύστημα θα είναι πλήρως επιχειρησιακό 35 μήνες μετά την έγκριση του Ιουλίου 2026, με τις παραδόσεις όμως να πραγματοποιούνται σταδιακά.

Με βάση αυτό το χρονοδιάγραμμα, η ολοκλήρωση τοποθετείται περίπου στο καλοκαίρι του 2029.

Μέχρι τότε η Ελλάδα θα ενσωματώνει σταδιακά νέους αισθητήρες, ραντάρ, εκτοξευτές και λογισμικό στο ενιαίο σύστημα.

Και αυτό είναι ίσως το στοιχείο που κάνει την «Ασπίδα του Αχιλλέα» πολύ σημαντικότερη από ακόμη μία μεγάλη εξοπλιστική αγορά.

Η Ελλάδα δεν αγοράζει απλώς τρεις νέους τύπους αντιαεροπορικών πυραύλων.

Χτίζει για πρώτη φορά ένα ενιαίο ψηφιακό δίκτυο αεράμυνας, στο οποίο αυτός που θα εντοπίζει την απειλή δεν θα είναι απαραίτητα αυτός που θα την αναχαιτίζει.

Και όταν το σύστημα φτάσει στην πλήρη επιχειρησιακή του μορφή, το Αιγαίο και μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου θα παρακολουθούνται με εντελώς διαφορετικό τρόπο από ό,τι σήμερα.

newsauto.gr