F-35: Ο λογαριασμός δεν θα είναι 3,5 δισ. – Μαζί με τα ακριβά drones CAA των νέων μαχητικών μπορεί να ξεπεράσει και τα 15 δισ. μέχρι το 2036

Από τα 20 μαχητικά, στην δεύτερη παραγγελία, και την «αναγκαστική» προμήθεια των εκατοντάδων μη επανδρωμένων «συνοδών» που πρέπει να αγοράσουμε: η επόμενη μεγάλη απόφαση της Αθήνας δεν είναι απλώς αν θα αγοράσει άλλα 20 F-35, αλλά πόσο θα κοστίσει η συνολικά η Αεροπορία της. Μέχρι τότε ξεχάστε αυξήσεις συντάξεων και 13^ο μισθό…

Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη αποφασίσει να μπει στην εποχή της πέμπτης γενιάς της Αεροπορίας. Αυτό που δεν έχει ακόμη αποφασίσει είναι πόσο βαθιά θα μπει. Και κυρίως πόσο βαθειά θα βάλουν το χέρι στην τσέπη οι πολίτες της, για την ακριβή άμυνα που η ίδια έχει επιλέξει.

Το 2024 η Αθήνα υπέγραψε την προμήθεια 20 F-35A έναντι περίπου $3,5 δισ., με δικαίωμα για άλλα 20. Η αμερικανική έγκριση του συνολικού δυνητικού προγράμματος των 40 αεροσκαφών είχε ανέλθει στα $8,6 δισ., συμπεριλαμβάνοντας ένα πολύ ευρύτερο πακέτο εξοπλισμού, εκπαίδευσης, υποστήριξης και υποδομών. Με άλλα λόγια, τα 3,5 δισ. δεν είναι ο «λογαριασμός των F-35».

Σε αυτό, οι Έλληνες πολίτες θα πρέπει να συνεκτιμήσουν ότι από τον μήνα που «τρέχει» το βασικό κόστος fly-away του F-35A για τις τελευταίες παρτίδες αυξάνεται πλέον από $82,5 εκατ. στα $92 εκατ. ανεβάζοντας το κόστος της option κατά 200 εκατ. χωρίς τα πακέτα των όπλων και της υποστήριξης.

Επομένως τα 3,5 δις. είναι μόνο η πρώτη δόση μιας πολύ μεγαλύτερης επένδυσης που διαρκώς θα ακριβαίνει. Όμως, η πραγματική έκρηξη του κόστους μπορεί να έρθει από εκεί που μέχρι σήμερα συζητούσαμε πολύ λιγότερο: τα μη επανδρωμένα μαχητικά CCA.

Το F-35 φέρνει μαζί του έναν νέο τρόπο πολέμου και κόστους

Οι αμερικανοί που το κατασκεύασαν και πωλούν, το εξηγούν αλλιώς. Το F-35 δεν σχεδιάστηκε για να επιχειρεί μόνο του απέναντι σε έναν σύγχρονο αντίπαλο. Η αξία του βρίσκεται στο stealth, στους αισθητήρες, στη σύντηξη δεδομένων και κυρίως στην ικανότητά του να λειτουργεί ως κόμβος ενός δικτύου μάχης. Και το επόμενο βήμα αυτού του δικτύου είναι τα Collaborative Combat Aircraft. Για να το πούμε απλά, τα drones CCA προορίζονται να πετούν μαζί με τα F-35 και να αναλαμβάνουν αποστολές που σήμερα απαιτούν είτε επιπλέον επανδρωμένα αεροσκάφη είτε εκθέτουν πολύτιμα μαχητικά σε κίνδυνο.

Η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ έχει πλέον περάσει από τη θεωρία στην πράξη: τα FQ-42 Vengeance και FQ-44 Fury έχουν επιλεγεί για το πρώτο πρόγραμμα παραγωγής CCA. Άρα η Ελλάδα δεν κοιτάζει πλέον ένα πείραμα. Κοιτάζει το επόμενο στάδιο της αεροπορικής ισχύος. Με το ανάλογο κόστος. Και αυτό δείχνει υπέρογκο.

Η σημερινή οικονομική εκτίμηση: 20 F-35 + 100–120 CCA διαμορφώνουν ένα πρόγραμμα που μπορεί να πλησιάσει τα €7 δισ.

Αν χρησιμοποιηθεί ως θεωρητικό επιχειρησιακό μοντέλο η αναλογία πέντε έως έξι CCA ανά F-35, τότε τα 20 ελληνικά F-35 αντιστοιχούν σε: 100 CCA στο σενάριο 5:1 ή 120 CCA στο σενάριο 6:1. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα αγοράσει υποχρεωτικά αυτούς τους αριθμούς. Σημαίνει όμως ότι η τάξη μεγέθους του προβλήματος αλλάζει δραματικά. Και αυτό στην περίπτωση του προγράμματος των F-35 ήταν ένας μυστικός κωδικός. Δηλαδή ότι τα συνοδευτικά drones που αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητες του αεροσκάφους κοστίζουν όσο το ίδιο το αεροσκάφος.

Και πλέον υπάρχει ένα σημαντικό σημείο αναφοράς. Για τα αμερικανικά CCA, ο στόχος κόστους που αναφέρεται σήμερα είναι περίπου $30 εκατ. ανά αεροσκάφος.

Αν χρησιμοποιήσουμε αυτή την τιμή ως συντηρητική βάση: 100 CCA × $30 εκατ. φτάνουνμε σε ένα επιπλέον κόστος $3 δισ. Αν πάμε στο σενάριο των 120 CCA × $30 εκατ. βρισκόμαστε στα $3,6 δισ. Δηλαδ΄γ όσο το κόστος των αρχικής παραγγελία των 20 F-35, ή η «ασπίδα του Αχιλλέα».

Και αυτό είναι μόνο το αεροσκάφος. Δεν περιλαμβάνονται σε αυτόν τον απλό πολλαπλασιασμό η πλήρης υποδομή, η εκπαίδευση, τα αποθέματα ανταλλακτικών, τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου, η ολοκλήρωση με τα F-35 και κυρίως τα όπλα. Επομένως, μια ελληνική δύναμη 100–120 πραγματικά επιχειρησιακών CCA θα μπορούσε να απαιτήσει περίπου €3–4,5 δισ. ως συνολικό πακέτο, ανάλογα με τον τύπο, τον εξοπλισμό και το επίπεδο υποστήριξης.

Αν προστεθούν στα περίπου €3,5 δισ. των πρώτων 20 F-35, η εικόνα διαμορφώνεται ως εξής: 20 F-35 + CCA: περίπου €6,5–8 δισ. Δηλαδή διπλά απ’ ότι υπολογίζαμε…

Ο υπολογισμός με την άσκηση της option για επιπλέον 20 F-35 με πλήρες πακέτο CCA

Η Αθήνα έχει τη δυνατότητα να διπλασιάσει τον στόλο των F-35 και οποιαδήποτε σοβαρή Αεροπορία του κόμπου γνωρίζει ότι δεν έχει επιχειρησιακή βάση με μόνο μία Μοίρα μαχητικών. Άρα και η απόκτηση των επιπλέον F—35είναι πρακτικά ένας μονόδρομος. Όμως τα 40 F-35 δεν σημαίνουν απλώς «άλλα 20 αεροσκάφη». Εάν διπλασιαστούν τα F-35, δεν είναι λογικό να παραμείνει σταθερή η υπόλοιπη αρχιτεκτονική. Με 40 F-35 και την ίδια θεωρητική αναλογία για τα CCA θα έχουμε ένα επιπλέον κόστος 6-7,2 δις  Αν προστεθούν όπλα, υποδομές, διοίκηση, επικοινωνίες, εκπαίδευση, ανταλλακτικά και υποστήριξη, η συνολική επένδυση για μια τέτοια δύναμη CCA μπορεί εύλογα να κινηθεί στην περιοχή των €6–8 δισ.

Ο «λογαριασμός» της πέμπτης γενιάς

* Η εκτίμηση για τα 40 F-35 βασίζεται στο εγκεκριμένο αμερικανικό δυνητικό πρόγραμμα των $8,6 δισ. και όχι σε ήδη υπογεγραμμένη ελληνική σύμβαση για 40 αεροσκάφη.

Το εύρος €13–17 δισ. δεν αποτελεί επίσημο ελληνικό προϋπολογισμό. Είναι σενάριο μεγέθους για μια πλήρη δύναμη 40 F-35 με μεγάλη δύναμη CCA. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι χρήσιμο. Δείχνει πού μπορεί να πάει ο λογαριασμός, εάν η Ελλάδα αποφασίσει να ακολουθήσει μέχρι τέλους τη λογική της πέμπτης γενιάς.

Η παγίδα της λογικής των «φθηνών drones» και η τεράστια αγορά που έρχεται…

Στη δημόσια συζήτηση, σήμερα, διαμορφώνεται ένας πειρασμός να παρουσιαστούν τα CCA ως φθηνά dronesλ σαν και αυτά που χρησιμοποιούν οι Ρώσοι ή οι Ουκρανοί για εξ αποστάσεως βομβαρδισμούς. Το CCA δεν είναι κάτι τέτοιο  Ένα CCA που πρέπει να: επιβιώνει σε περιβάλλον αντιαεροπορικής άμυνας, να συνεργάζεται με F-35, να διαθέτει προηγμένους αισθητήρες, ναχρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη, να λειτουργεί αυτόνομα, να επικοινωνεί με ασφαλή data links, να μεταφέρει όπλα, και να εκτελεί ηλεκτρονικό πόλεμο. Είναι κάτι πολύ διαφορετικό, και η διαφορά βρίσκεται ακριβώς στην τιμή.

Στην ίδια δημόσια συζήτηση τις τελευταίες ώρες μπήκε και το ζήτημα ότι η κυβέρνηση «παρήγγειλε F-35, και ξέχασε να παραγγείλει τα drones». Καθόλου παράλογο μια και, η κυβέρνηση ήθελε να μην εκτεθεί στο «δημοσιονομικό χώρο», με μια μεγάλη παραγγελία. Αλλά στην πράξη να την αφήνει να εξελλιχθεί εκ των πραγμάτων στη συνέχεια σε μία αναγκαστική τεράστια παραγελία. Όπως και θα συμβεί και με την «Ασπίδα».

Η επιλογή F-35 έγινε πριν ωριμάσει η αγορά CCA. Αυτό ήταν αναπόφευκτο σε μεγάλο βαθμό. Όμως η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει νωρίτερα τον σχεδιασμό της αρχιτεκτονικής F-35 + CCA. Και αυτό είναι που σήμερα προσπαθεί να καλύψει.

Η δυναμική του παγόβουνου

Η Ελλάδα έχει μπροστά της ένα αμυντικό πρόγραμμα πολλών δισεκατομμυρίων μέχρι το 2036. Μόλις τον Αύγουστο του 2026 υπέγραψε με το Ισραήλ συμφωνία περίπου €3 δισ. για το πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, στο οποίο περιλαμβάνονται συστήματα όπως David’s Sling, SPYDER, BARAK MX, ραντάρ και νέο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.

Άρα τα F-35 δεν βρίσκονται σε κενό. Θα πρέπει όμως να συνδεθούν με τα Rafale, τα F-16 Viper, τα CCA, τα όπλα μεγάλης εμβέλειας, τιςν δορυφορικές και δικτυακές υποδομές, συνθέτοντας τη νέα ελληνική αρχιτεκτονική αεροπορικής και αεράμυνας.

Το ερώτημα είναι αν μπορεί η Ελλάδα να διαθέσει τα περίπου €15 δισ. για μια τέτοια δύναμη της επόμενη οκταετία; Πιθανότατα μπορεί, εφόσον το πρόγραμμα απλωθεί σε αρκετά χρόνια και παραμείνουν υψηλές οι αμυντικές δαπάνες. Το δεύτερο ερώτημα είναι τι άλλο θα «κοπεί». Και αυτό δεν αφορά μόνο συντάξεις, παροχές και εξυγίανση ενός κράτους που δείχνει να μην μπορεί να ανταποκριθεί προς τους πολίτες του με επαρκή τρόπο.

Γιατί €15 δισ. δεν είναι ένας αφηρημένος αριθμός. Είναι ένας αριθμός που εφόσον συμβολαιοποιηθεί θα αφήσει και ένα σημαντικό χρέος στις επόμενες γενιές. Και όχι μόνο για την κοινωνία, αλλά και την ίδια την άμυνα της χώρας. Δηλαδή θα αφαιρεθούν από νέες φρεγάτες, πυραύλους, αντιαεροπορικά συστήματα, υποδομές, ανθυποβρυχιακά μέσα, δορυφορικές δυνατότητες, ανθρώπινο δυναμικό, και κυρίως πολυετή λειτουργία και συντήρηση.

Η ακριβή άμυνα για τις επόμενες γενιές

Τα πρώτα 20 F-35 κοστίζουν περίπου €3,5 δισ. Η προσπάθεια να αξιοποιηθούν πραγματικά ως δύναμη πέμπτης γενιάς με την εμπλοκή των CCA drones μπορεί να ανεβάσει τον λογαριασμό στα €7–8 δισ., ενώ ένα πλήρες σχήμα 40 F-35 με εκατοντάδες CCA μπορεί να οδηγήσει την επένδυση στην περιοχή των €15 δισ. και άνω. Το μεγάλο ερώτημα της επόμενης δεκαετίας, συνεπώς, δεν θα είναι εάν η Ελλάδα θα αποκτήσει F-35. Αυτό έχει ήδη αποφασιστεί.

Το ερώτημα θα είναι εάν η Αθήνα θα έχει την οικονομική, τεχνολογική και επιχειρησιακή αντοχή να αγοράσει όλα όσα χρειάζονται ώστε τα F-35 να γίνουν αυτό για το οποίο σχεδιάστηκαν. Γιατί στην πέμπτη γενιά, το ακριβότερο λάθος δεν είναι να αγοράσεις ένα ακριβό αεροσκάφος. Είναι να αγοράσεις το αεροσκάφος και μετά να μην έχεις τα χρήματα για να αγοράσεις το σύστημα που το κάνει πραγματικά ισχυρό. Και αυτό κατά πως φαίνεται είναι ένα ζητούμενο το οποίο η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αφού πάρει (η ίδια) τις αποφάσεις θα το αφήσει για πληρωμή στις επόμενες γενιές. Μαζί με τους λογαριασμούς των παιδιών για τα 160 ευρώ…

topontiki.gr