Γαλλικό «κλειδί» για το καλώδιο: Ελιγμός, τρικ ή πραγματική διέξοδος η εμπλοκή Μακρόν; – Αγωνία για τη στάση της Τουρκίας

Το πολύπαθο σχέδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά με έντονη γαλλική σφραγίδα και με την προσδοκία ότι η εμπλοκή του Εμανουέλ Μακρόν μπορεί να ξεκλειδώσει ένα έργο που βρέθηκε επανειλημμένα αντιμέτωπο με οικονομικά αδιέξοδα, τεχνικές δυσκολίες και κυρίως την τουρκική αμφισβήτηση.

Η είσοδος της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία Great Sea Interconnector αλλάζει τη μετοχική και γεωπολιτική σύνθεση του εγχειρήματος. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να σημάνει ότι το καλώδιο μπαίνει σε τροχιά κατασκευής. Η πραγματική δοκιμασία δεν θα γίνει στα γραφεία ούτε στις τελετές υπογραφής, αλλά στη θαλάσσια περιοχή νοτίως της Κάσου και της Καρπάθου, όταν τα ερευνητικά πλοία επιχειρήσουν να ολοκληρώσουν τις βυθομετρήσεις.

Η συμφωνία στο Μαξίμου και το «Team France»

Στις 5 Αυγούστου, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, υπεγράφη στο Μέγαρο Μαξίμου η συμφωνία με την οποία η Meridiam απέκτησε το 66% της εταιρείας Great Sea Interconnector, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το 34%, την τεχνική ηγεσία και τον κεντρικό ρόλο στη μελλοντική λειτουργία της διασύνδεσης.

Παράλληλα, ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans υπέγραψαν τριμερή συμφωνία για την επιτάχυνση των εργασιών, με πρώτη προτεραιότητα την ολοκλήρωση των ερευνών του θαλάσσιου πυθμένα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την είσοδο της Meridiam «ισχυρή ψήφο εμπιστοσύνης», υπογραμμίζοντας την ευρωπαϊκή και στρατηγική σημασία του έργου.

Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, η Meridiam κατέβαλε περίπου 3,05 εκατ. ευρώ για την απόκτηση του 66% και αναλαμβάνει να διαθέσει περίπου 17 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανειακής χρηματοδότησης για τις πρώτες κρίσιμες εργασίες, κυρίως τις νέες θαλάσσιες έρευνες. Το πραγματικό βάρος της συμφωνίας, επομένως, δεν βρίσκεται τόσο στο τίμημα της εξαγοράς όσο στο επιχειρηματικό, χρηματοδοτικό και γεωπολιτικό ρίσκο που αναλαμβάνει ο γαλλικός όμιλος.

Η Nexans, επίσης γαλλική, διαθέτει ήδη το συμβόλαιο ύψους περίπου 1,4 δισ. ευρώ για την κατασκευή και την πόντιση του καλωδίου. Εξετάζεται, μάλιστα, το ενδεχόμενο οι τελικές βυθομετρήσεις να ανατεθούν επίσης σε γαλλική εταιρεία ή κοινοπραξία, αντί της ιταλικής NextGeo και του πλοίου «Ievoli Relume». Έτσι, γύρω από το έργο διαμορφώνεται ένα ιδιότυπο «Team France»: Meridiam στη μετοχική και χρηματοδοτική ηγεσία, Nexans στην κατασκευή, πιθανώς γαλλικά ερευνητικά πλοία στη θάλασσα και το Ελιζέ στην πολιτική και διπλωματική υποστήριξη.

Ενδεικτική ήταν η δημόσια αναφορά του επικεφαλής της Meridiam Τιερί Ντεό, ο οποίος δήλωσε ότι ο Γάλλος πρόεδρος υποστηρίζει θερμά το έργο και του τηλεφωνεί «καθημερινά» γι’ αυτό.

Η επικοινωνία Μητσοτάκη, Μακρόν και Χριστοδουλίδη

Μετά τις υπογραφές ακολούθησαν, σύμφωνα με πληροφορίες του κυπριακού «Φιλελεύθερου», τηλεφωνικές διαβουλεύσεις μεταξύ του Κυριάκου Μητσοτάκη, του Εμανουέλ Μακρόν και του Νίκου Χριστοδουλίδη. Δεν έχει εκδοθεί επίσημο κοινό ανακοινωθέν, ωστόσο οι τρεις ηγέτες φέρονται να συμφώνησαν ότι η πραγματική επανεκκίνηση του έργου περνά υποχρεωτικά από την επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στη θάλασσα.

Προηγουμένως, η Meridiam και η Nexans θα πρέπει να αποφασίσουν ποια εταιρεία, με ποια πλοία και βάσει ποιου χρονοδιαγράμματος θα πραγματοποιήσει τις έρευνες. Μόλις ολοκληρωθεί η επιχειρησιακή προετοιμασία, οι ελληνικές Αρχές αναμένεται να εκδώσουν NAVTEX, ενδεχομένως μέσα στο φθινόπωρο.

Μέχρι σήμερα έχει πραγματοποιηθεί περίπου το 60% των βυθομετρήσεων. Το υπόλοιπο 40%, όμως, είναι το δυσκολότερο και πολιτικά πιο επικίνδυνο, καθώς αφορά την περιοχή από την Κάρπαθο και την Κάσο προς την Κύπρο, τμήματα της οποίας η Άγκυρα θεωρεί ότι ανήκουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Το προηγούμενο του καλοκαιριού του 2024 παραμένει βαρύ. Τότε, κατά τη διάρκεια ερευνών του «Ievoli Relume» νοτίως της Κάσου, η Τουρκία εξέδωσε αντι-NAVTEX και απέστειλε πολεμικά πλοία, υποστηρίζοντας ότι οι εργασίες πραγματοποιούνταν σε περιοχή δικής της δικαιοδοσίας. Η Αθήνα απάντησε με ελληνικά πολεμικά πλοία και το επεισόδιο αποκλιμακώθηκε έπειτα από διπλωματικές επαφές, χωρίς όμως να προχωρήσει στη συνέχεια το σύνολο των απαιτούμενων ερευνών.

Στην πράξη, η Άγκυρα απέκτησε τότε ρόλο και λόγο σε ένα έργο για το οποίο, σύμφωνα με την ελληνική θέση και το Διεθνές Δίκαιο, δεν θα έπρεπε να μπορεί να επιβάλει βέτο.

Θα ζητήσει η Meridiam τουρκική άδεια;

Αυτό είναι το κρισιμότερο και πολιτικά πιο ευαίσθητο ερώτημα. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία επίσημη πληροφορία ή δημοσιοποιημένος όρος της συμφωνίας που να προβλέπει ότι η Meridiam θα ζητήσει άδεια από την Τουρκία.

Αντίθετα, ο σχεδιασμός που έχει γίνει γνωστός προβλέπει έκδοση ελληνικής NAVTEX. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι η άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας «δεν συναρτάται με την αντίδραση κανενός» και ότι η Αθήνα δεν αποδέχεται απειλές ή εκβιαστικές πρακτικές.

Η NAVTEX, άλλωστε, δεν αποτελεί τίτλο κυριαρχίας ούτε άδεια για τις εργασίες. Είναι αναγγελία προς τη ναυσιπλοΐα για τη δέσμευση συγκεκριμένης περιοχής. Η Τουρκία μπορεί να απαντήσει με δική της αντι-NAVTEX, επαναλαμβάνοντας τις αξιώσεις της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκτά αυτομάτως νόμιμη δικαιοδοσία.

Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα κράτη έχουν δικαίωμα να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα και ότι το παράκτιο κράτος δεν μπορεί γενικά να παρεμποδίζει την πόντιση ή τη συντήρησή τους. Σε αντίθεση με τους αγωγούς, δεν προβλέπεται με τον ίδιο τρόπο συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της διαδρομής ενός καλωδίου. Η Τουρκία, η οποία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS, ακολουθεί διαφορετική ερμηνεία και απαιτεί συντονισμό με τις δικές της Αρχές.

Ελιγμός ή συγκαλυμμένο τρικ;

Η γαλλική εμπλοκή μπορεί να λειτουργήσει ως έξυπνος πολιτικός ελιγμός. Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν μπορούν να ζητήσουν επισήμως τουρκική άδεια χωρίς να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι αναγνωρίζουν δικαιοδοσία της Άγκυρας νοτίως της Κάσου. Η Meridiam, όμως, ως ιδιωτικός γαλλικός όμιλος, μπορεί να αναλάβει διεθνείς επαφές και να επιδιώξει επιχειρησιακές διαβεβαιώσεις ότι τα ερευνητικά πλοία δεν θα παρεμποδιστούν.

Το πιθανότερο σενάριο μιας ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης θα μπορούσε να περιλαμβάνει ελληνική NAVTEX, τουρκική αντι-NAVTEX για την καταγραφή των θέσεων της Άγκυρας και παρασκηνιακή συνεννόηση Παρισιού–Άγκυρας ώστε να μην εμφανιστούν τουρκικά πολεμικά πλοία. Οι έρευνες θα προχωρούσαν και κάθε πλευρά θα διατηρούσε δημοσίως τις νομικές της θέσεις.

Αυτό θα αποτελούσε άτυπη πρακτική συναίνεση και όχι επίσημη τουρκική άδεια. Υπό αυτή την έννοια, η είσοδος της Meridiam προσφέρει στις κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου έναν ενδιάμεσο μηχανισμό διαχείρισης της κρίσης. Εάν, όμως, η γαλλική εταιρεία υποβάλει επίσημο αίτημα αδειοδότησης προς τουρκική υπηρεσία, τότε θα δημιουργηθεί επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο η Άγκυρα θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει ως έμπρακτη αναγνώριση των διεκδικήσεών της. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ένδειξη για μια τέτοια επίσημη διαδικασία.

Οι οικονομικές αμφιβολίες παραμένουν

Ακόμη και αν αντιμετωπιστεί ο τουρκικός παράγοντας, το έργο εξακολουθεί να έχει σοβαρές οικονομικές και τεχνικές εκκρεμότητες. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων επανεξετάζει το τελικό κόστος, τη βιωσιμότητα και την πιθανή χρηματοδότηση, η οποία μπορεί να φτάσει περίπου το 1 δισ. ευρώ.

Η κυπριακή κυβέρνηση, από την πλευρά της, διατηρεί τις επιφυλάξεις της. Συνδέει την έναρξη των πληρωμών των 25 εκατ. ευρώ ετησίως, συνολικά 125 εκατ. σε μία πενταετία, με την έκδοση της ελληνικής NAVTEX και την πραγματική επανέναρξη των ερευνών. Παράλληλα, δεν έχει αποφασίσει εάν θα συμμετάσχει μετοχικά στην εταιρεία πριν ολοκληρωθεί η αξιολόγηση της ΕΤΕπ.

Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός έχει προειδοποιήσει ότι η κατασκευή του καλωδίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα και ότι, ανάλογα με τους όρους χρηματοδότησης και ανάκτησης του κόστους, η τιμή μπορεί ακόμη και να αυξηθεί.

Στο βάθος παραμένει και η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για ενδεχόμενα αδικήματα σχετικά με τη διαχείριση του έργου και των ευρωπαϊκών κονδυλίων, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί το αποτέλεσμά της.

Η Meridiam, συνεπώς, αποτελεί πράγματι ένα ισχυρό γαλλικό «κλειδί», όχι όμως ένα μαγικό κλειδί που ανοίγει αυτομάτως όλες τις πόρτες. Η αποφασιστική στιγμή θα έρθει όταν εκδοθεί η νέα ελληνική NAVTEX και τα ερευνητικά πλοία φτάσουν ξανά στην περιοχή της Κάσου. Τότε θα φανεί εάν η Άγκυρα θα αρκεστεί σε μία φραστική και διπλωματική αντίδραση ή αν θα επιχειρήσει πάλι να επιβάλλει τις αξιώσεις της στο πεδίο.

Και μαζί θα κριθεί εάν η εμπλοκή Μακρόν αποτελεί πραγματική γεωπολιτική διέξοδο ή έναν περίτεχνο ελιγμό που απλώς μεταθέτει για λίγο την επόμενη κρίση.

topontiki.gr