Γερμανία – BBC για τη νίκη του AfD: Το μήνυμα των ψηφοφόρων στο κατεστημένο και οι τριγμοί εντός και εκτός

«Σεισμός», «κοινωνικοπολιτικός σεισμός», «σημείο καμπής για τη Γερμανία». Με αυτές τις εκφράσεις πολιτικοί αναλυτές και διεθνή Μέσα περιγράφουν τη σαρωτική νίκη της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία» (AfD) στις τοπικές εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ.

Μπορεί να πρόκειται για ένα από τα μικρότερα από τα 16 κρατίδια της Γερμανίας, με μόλις 1,7 εκατομμύρια ψηφοφόρους σε σύνολο 59 εκατομμυρίων σε εθνικό επίπεδο, ωστόσο το αποτέλεσμα της κάλπης αποκτά πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από τα γεωγραφικά όρια της περιοχής. Η AfD δεν κατάφερε οριακά να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία, όμως η εκλογική της επίδοση θεωρείται εξαιρετικά σημαντική τόσο για το εσωτερικό της Γερμανίας όσο και για την υπόλοιπη Ευρώπη.

Σε ανάλυσή του, το BBC επιχειρεί να εξηγήσει γιατί το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση και γιατί συνιστά προειδοποίηση προς τα παραδοσιακά κόμματα και το ευρωπαϊκό πολιτικό κατεστημένο. Η πρώτη μεγάλη συνέπεια αφορά την ίδια τη Γερμανία. Η σαρωτική επικράτηση της AfD αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στην ήδη δοκιμαζόμενη κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στο Βερολίνο και προσωπικά στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Βαρύ πλήγμα στον Μερτς

Ο Μερτς είχε δεσμευτεί ότι θα περιόριζε τη δημοτικότητα της AfD. Το αποτέλεσμα, όμως, κινείται προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, με το BBC να επισημαίνει ότι η νέα εκλογική ήττα θα μπορούσε να αποδειχθεί ένα ακόμη καθοριστικό πλήγμα για έναν ήδη βαθιά αντιδημοφιλή καγκελάριο. Η πολιτική αδυναμία της γερμανικής κυβέρνησης έχει, παράλληλα, ευρωπαϊκές προεκτάσεις. Η Γερμανία παραμένει η ισχυρότερη δύναμη της ΕΕ σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλές πιέσεις: τη ρωσική επιθετικότητα, την εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ και την οικονομική απειλή από την Κίνα.

Ένα αποδυναμωμένο και εσωστρεφές Βερολίνο, συνεπώς, δημιουργεί μεγαλύτερο πρόβλημα και για ολόκληρη την ΕΕ. Το αποτέλεσμα προκαλεί ταυτόχρονα βαθύτερο προβληματισμό μέσα στη Γερμανία, όπου η ναζιστική περίοδος εξακολουθεί να βαραίνει έντονα την πολιτική ζωή. Πρόκειται για την πρώτη τόσο μεγάλη εκλογική επιτυχία ενός σκληρού δεξιού εθνικιστικού κόμματος μετά την πτώση του Τρίτου Ράιχ το 1945.

Οι γερμανικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει την AfD εν μέρει αντιδημοκρατική, ενώ αρκετές περιφερειακές οργανώσεις της, μεταξύ των οποίων και εκείνη της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιές εξτρεμιστικές. Η AfD ήταν ήδη ιδιαίτερα ισχυρή στην ανατολική Γερμανία. Πλέον, όμως, οι δημοσκοπήσεις τη φέρνουν ως το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα σε πανεθνικό επίπεδο. Και εδώ βρίσκεται το βαθύτερο ερώτημα. Εάν το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα της Γερμανίας έχει αποτύχει να εκφράσει ένα μεγάλο τμήμα των ψηφοφόρων, πώς μπορεί να αντιδράσει τώρα η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης;

Πανηγύρια από τον Τραμπ

Οι πολιτικές… δονήσεις από τη Σαξονία-Άνχαλτ ξέφυγαν σαν αστραπή από τα γερμανικά σύνορα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε σχεδόν αμέσως στο Truth Social τα αποτελέσματα των exit polls. Η αντιμεταναστευτική και αντι-woke ατζέντα της AfD, όπως και το σύνθημα «η Γερμανία για τους Γερμανούς», έχει κοινά σημεία με τη ρητορική του MAGA. Η AfD, όπως και άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, χρησιμοποιεί στοιχεία από το πολιτικό μοντέλο του Τραμπ, την αμφισβήτηση των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης, κριτική στην ουδετερότητα των δικαστών και υποσχέσεις για μια «Γερμανία που θα γίνει ξανά ισχυρή» – Μake Germany Great Again.

Παράλληλα, πάντως, ο ίδιος ο Τραμπ σπάνια εμφανίζεται ως κεντρικό πρόσωπο στις ευρωπαϊκές προεκλογικές εκστρατείες, καθώς οι πολιτικοί γνωρίζουν πόσο αντιδημοφιλής παραμένει σε σημαντικό τμήμα του ευρωπαϊκού εκλογικού σώματος. Λίγο μετά την ανάρτηση του Αμερικανού προέδρου ήρθε και η αντίδραση του Κίριλ Ντμίτριεφ, διευθύνοντος συμβούλου του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων. Χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «ιστορικό», τη γερμανική κυβέρνηση «απαξιωμένη» και τον Φρίντριχ Μερτς «ταπεινωμένο».

Θετική η Μόσχα

Η ρωσική αντίδραση δεν είναι τυχαία. Η Γερμανία αποτελεί τον μεγαλύτερο μεμονωμένο δωρητή της Ουκρανίας, ενώ η AfD υποστηρίζει μια εντελώς διαφορετική γραμμή απέναντι στη Μόσχα. Το κόμμα ζητά να σταματήσει η αποστολή στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, να αρθούν οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας και να επανεκκινήσουν οι εισαγωγές φθηνότερης ρωσικής ενέργειας. Η ενεργοβόρος γερμανική βιομηχανία υπέστη μεγάλο οικονομικό πλήγμα μετά τη διακοπή των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών που ακολούθησε την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η συγκεκριμένη πολιτική της AfD απέναντι στη Ρωσία βρίσκει μεγαλύτερη ανταπόκριση στην ανατολική Γερμανία, η οποία παραμένει αισθητά φτωχότερη από τη δυτική. Και αυτό παρά τα τεράστια ποσά – από 2,3 έως 3 τρισ. ευρώ, ανάλογα με τους υπολογισμούς – που έχουν δαπανηθεί για την ενσωμάτωση του πρώην κομμουνιστικού τμήματος της χώρας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989. Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η φτωχότερη περιοχή της Γερμανίας. Εκεί, όπως και σε άλλα σημεία της ανατολικής χώρας, συναντάται συχνά αυτό που περιγράφεται ως «Ostalgie» – ένας συνδυασμός των λέξεων «Ανατολή» και «νοσταλγία».

Πρόκειται ουσιαστικά για μια νοσταλγία ορισμένων ψηφοφόρων για εποχές που θεωρούν ότι χαρακτηρίζονταν από μεγαλύτερη σταθερότητα κατά την περίοδο του κομμουνισμού. Το οικονομικό αυτό υπόβαθρο, σε συνδυασμό με τη δυσαρέσκεια για το πολιτικό σύστημα, αποτελεί μέρος της εξήγησης για την ενίσχυση της AfD.

Ταραχή στην Ευρώπη

Τα χθεσινά αποτελέσματα παρακολουθούνται πολύ προσεκτικά και στην Ευρώπη. Οι επόμενοι 12 μήνες περιλαμβάνουν σειρά σημαντικών εκλογικών αναμετρήσεων στην ΕΕ, μεταξύ άλλων στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία. Ο φόβος στις Βρυξέλλες είναι ότι κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακραία», ιδιαίτερα στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, ενδέχεται να ενισχυθούν και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο ηγέτης του ισπανικού εθνικιστικού Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, χαρακτήρισε τη νίκη της AfD «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».

Στον αντίποδα, ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μπενζαμέν Αντάντ, σύμμαχος του Εμανουέλ Μακρόν, έκανε λόγο για «σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη», μετά τη νίκη της ακροδεξιάς σε περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία. Ούτε η AfD ούτε άλλα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακροδεξιά» ή «σκληρή δεξιά» αποδέχονται αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Ταυτόχρονα, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, τόσο στον τόνο όσο και στα πολιτικά τους προγράμματα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν απέβαλε την AfD από την ομάδα του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν από δύο χρόνια, θεωρώντας την υπερβολικά «ριζοσπαστική». Παρά τις διαφορές, ωστόσο, κοινός παρονομαστής πολλών από αυτά τα κόμματα είναι η σκληρή αντιμεταναστευτική πολιτική και η έντονα εθνικιστική ρητορική. Συνθήματα όπως «Πρώτα η Γερμανία», «Πρώτα η Ιταλία» ή «η Γαλλία για τους Γάλλους» θεωρείται ότι μπορούν να δοκιμάσουν τη συνοχή της Ευρώπης σε μια περίοδο κατά την οποία, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, απαιτείται μεγαλύτερη ενότητα απέναντι στις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.

Το σκληρό μήνυμα των ψηφοφόρων

Το σημαντικότερο σημείο της ανάλυσης του BBC βρίσκεται, ωστόσο, στην ερμηνεία της ίδιας της συμπεριφοράς των ψηφοφόρων. Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν τις εξωτερικές απειλές και ταυτόχρονα αισθάνονται όλο και πιο έντονα τις συνέπειές τους στην καθημερινότητά τους. Ανησυχούν για τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, για τις πιέσεις στα συστήματα υγείας, για τη μειωμένη οικονομική ασφάλεια των ίδιων και των οικογενειών τους. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και το ζήτημα της ασφάλειας στους δρόμους αποτελούν επίσης σημαντικές ανησυχίες.

Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η πραγματική σημασία της ψήφου στη Σαξονία-Άνχαλτ. Το αποτέλεσμα λειτουργεί ως κόκκινος συναγερμός όχι μόνο για τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αλλά και για θεσμούς όπως η Δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες ασφαλείας, τους οποίους η AfD εντάσσει σε αυτό που αποκαλεί αυτοεξυπηρετούμενο «Κατεστημένο». Ένα μεγάλο κομμάτι του ευρωπαϊκού εκλογικού σώματος αισθάνεται ότι έχει εγκαταλειφθεί από τα κόμματα που στήριζε επί δεκαετίες.

Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, το γεγονός ότι οι ψηφοφόροι στρέφονται πλέον προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά δεν σημαίνει ότι ξαφνικά έγιναν όλοι εξτρεμιστές. Μπορεί, αντίθετα, να σημαίνει ότι αναζητούν μια διαφορετική επιλογή και στέλνουν ένα ισχυρό μήνυμα προς το πολιτικό σύστημα που γνώριζαν μέχρι σήμερα. Το σύνθημα της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν αισιόδοξο και απλό: «Όλα είναι δυνατά». Μαζί του ήρθε και η υπόσχεση ότι οι Γερμανοί θα μπορέσουν να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για τη χώρα τους. Η AfD παραμένει μέχρι σήμερα ένα κόμμα ουσιαστικά αδοκίμαστο στην εξουσία. Όμως το αποτέλεσμα της Κυριακής δείχνει ότι όλο και περισσότεροι ψηφοφόροι είναι διατεθειμένοι να της δώσουν αυτή την ευκαιρία.

topontiki.gr