Ισραήλ: To Απαρτχάιντ της διπλανής πόρτας

Το καθεστώς του Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική συγκροτήθηκε για δεκαετίες ως σύστημα θεσμοθετημένης καταπίεσης, μέσα από το οποίο το κράτος των λευκών οργάνωνε, νομιμοποιούσε και επέβαλε τη φυλετική κυριαρχία με κάθε νομικό μέσο.

Η τεράστια μαύρη πλειοψηφία υποβλήθηκε σε ένα καθεστώς μόνιμου περιορισμού, αποκλεισμού και ελέγχου, με τη βία να ενσωματώνεται στον ίδιο τον νόμο. Ο Νόμος Καταγραφής Πληθυσμού του 1950 κατέτασσε τους ανθρώπους σε φυλετικές κατηγορίες. Ο Νόμος Διαχωρισμού Περιοχών επέβαλε μαζικούς εκτοπισμούς και κατέστρεψε κοινότητες για να διαμορφώσει έναν γεωγραφικό διαχωρισμό που εξυπηρετούσε τη λευκή κυριαρχία.

Οι «νόμοι περάσματος» υπέβαλαν τις καθημερινές μετακινήσεις των μαύρων σε συνεχείς αστυνομικούς ελέγχους, με τη σύλληψη να αποτελεί μόνιμη απειλή. Το δίκαιο λειτουργούσε σταθερά ως εργαλείο καταστολής, διαχωρισμού και εξαναγκασμού καθιστώντας την ανισότητα επίσημη κρατική πολιτική.

Από τη Νότια Αφρική στη Δυτική Οχθη

Στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, αναπτύσσεται εδώ και δεκαετίες ένα σύγχρονο σύστημα φυλετικού διαχωρισμού με διαφορετικά νομικά καθεστώτα για διαφορετικούς πληθυσμούς.

Στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, οι Ισραηλινοί έποικοι υπάγονται στο αστικό δίκαιο και απολαμβάνουν πλήρεις θεσμικές εγγυήσεις, ενώ οι Παλαιστίνιοι κάτοικοι υπόκεινται σε στρατιωτικό δίκαιο, με περιορισμένες δυνατότητες υπεράσπισης και αυξημένες εξουσίες καταστολής.

Τα αμέτρητα σημεία ελέγχου, οι ειδικές άδειες μετακίνησης και οι περιορισμοί πρόσβασης συγκροτούν ένα καθεστώς διαρκούς επιτήρησης που διαπερνά κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής.

Το νομικό σύστημα επιτρέπει την αποστέρηση γης από Παλαιστινίους και τη μεταφορά της σε Ισραηλινούς εποίκους, μέσα από ένα πλέγμα απαλλοτριώσεων, στρατιωτικών διαταγμάτων και περιορισμών ιδιοκτησίας. Η ιδιοκτησία δεν προστατεύεται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Για έναν πληθυσμό αποτελεί δικαίωμα, για τον άλλον διαρκώς ανακλητή συνθήκη. Η φυλή καθορίζει ποιος κρατά τη γη και ποιος εκτοπίζεται από αυτήν.

Θανατική ποινή: Η λογική του Απαρχαιντ στα άκρα

Η πρόσφατη ψήφιση νόμου από την Κνεσέτ οδηγεί αυτή τη λογική στα άκρα της. Η θανατική ποινή καθιερώνεται ως προεπιλεγμένη κύρωση για Παλαιστινίους που καταδικάζονται για θανατηφόρες επιθέσεις από στρατιωτικά δικαστήρια στη Δυτική Όχθη. Για τους Ισραηλινούς εποίκους, που υπάγονται στο αστικό δίκαιο, η ίδια κατηγορία πράξεων δεν συνεπάγεται το ίδιο ποινικό καθεστώς.

Η επιβολή της θανατικής ποινής για τους Παλαιστίνιους «τρομοκράτες» μπορεί να αποφασίζεται με απλή πλειοψηφία, χωρίς την απαίτηση ομοφωνίας, και χωρίς καν να απαιτείται εισαγγελική πρόταση.

Ο δρόμος για το ικρίωμα δεν έχει παρακάμψεις. Μέσα σε διάστημα 90 ημερών, οι καταδικασμένοι κλείνονται στην απομόνωση, χωρίς επισκέψεις και με περιορισμένη νομική επικοινωνία. Οι δυνατότητες έφεσης περιορίζονται δραστικά. Η ποινική διαδικασία λειτουργεί ουσιαστικά ως μηχανισμός εξόντωσης με συνοπτικές διαδικασίες.

Η ρατσιστική αυτή δικαιοσύνη δύο ταχυτήτων εντάσσεται στο ήδη υπάρχον σύστημα αυστηρού διαχωρισμού. Για τους Παλαιστινίους που ζουν κάτω από την ισραηλινή κατοχή, οι δίοδοι νομικής προστασίας στενεύουν ως εξαφανίζονται ενώ σε άλλες περιπτώσεις εντός του ισραηλινού νομικού πλαισίου παραμένει δυνατή η μετατροπή της ποινής σε ισόβια κάθειρξη. Η ίδια πράξη υπάγεται σε διαφορετική μεταχείριση ανάλογα με το ποιος την διαπράττει και σε ποιο νομικό σύστημα εντάσσεται. Η ποινή, το δικαστήριο και οι εγγυήσεις διαφοροποιούνται με βάση τη φυλετική ταυτότητα.

Η τελευταία εκτέλεση στο Ισραήλ πραγματοποιήθηκε το 1962 στην περίπτωση του ναζιστή εγκληματία πολέμου Άντολφ Άιχμαν, γεγονός που παρουσιαζόταν επί δεκαετίες ως εξαιρετική περίπτωση. Η επαναφορά επομένως της θανατικής ποινής μεταφέρει τον φυλετικό διαχωρισμό στο πιο ακραίο του επίπεδο: από τον περιορισμό των δικαιωμάτων περνάμε στην ίδια την αφαίρεση της ζωής.

Όταν η κρεμάλα γίνεται έμβλημα κυριαρχίας

Το πολιτικό πλαίσιο της νομοθεσίας είναι εξίσου καθοριστικό. Ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, υπουργός εθνικής ασφάλειας και βασικός υποστηρικτής του νόμου, προέρχεται από το ακροδεξιό κόμμα «Εβραϊκή Δύναμη» και έχει διαμορφωθεί ιδεολογικά υπό την επιρροή του ρατσιστή πολιτικού Μεΐρ Καχάνε το κόμμα του οποίου είχε απαγορευτεί από τις ισραηλινές αρχές για τρομοκρατικές επιθέσεις εναντίον Αράβων.

Η πολιτική του διαδρομή περιλαμβάνει καταδίκη για υποκίνηση ρατσισμού και υποστήριξη τρομοκρατικής οργάνωσης, καθώς και θέσεις υπέρ της προσάρτησης της Δυτικής Οχθης, της άρνησης δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους και της παροχής αμνηστίας σε στρατιώτες που πυροβολούν Παλαιστινίους.

Η θανατική ποινή συμπυκνώνει τον ρατσισμό του Μπεν Γκβιρ και αποτελεί το έμβλημα του. Δεν είναι τυχαίο ότι εμφανίζεται συχνά με καρφίτσα σε σχήμα θηλείας για να εκφράσει την αγάπη του για τους απαγχονισμούς. Η ψήφιση του νόμου ήταν από αυτή την άποψη προσωπικός του θρίαμβος και αποτελεί ένδειξη περαιτέρω σκλήρυνσης της πολιτικής μιας ήδη ακραία από κάθε άποψη κυβέρνησης.

Η διεθνής κριτική απέναντι στην απόφαση της Κνεσέτ δεν περιορίζεται αυτή τη φορά σε χλιαρές αποδοκιμασίες. Ο Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένα Έθνη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ, προειδοποιεί ότι η εφαρμογή του νόμου θα ισοδυναμούσε με έγκλημα πολέμου.

Η ίδια η δομή του μέτρου, σημειώνει, αφαιρεί από τα ισραηλινά δικαστήρια κάθε ουσιαστική κρίση και μετατρέπει την ποινική διαδικασία σε μηχανισμό προδιαγεγραμμένου αποτελέσματος. Η πολιτική διάσταση της εξέλιξης αποτυπώνεται και στις αντιδράσεις κρατών. Ο πρωθυπουργός της Ισπανία, Πέδρο Σάντσεθ, χαρακτήρισε τον νόμο «ένα ακόμη βήμα προς το απαρτχάιντ», επισημαίνοντας τον πυρήνα της διαφοροποίησης: ίδιο έγκλημα, διαφορετική τιμωρία.

Δύο Απαρτχάιντ, δύο αντιδράσεις

Η γενικότερη στάση της διεθνούς κοινότητας δεν παύει βέβαια να αποκαλύπτει μια βαθιά και διαρκή υποκρισία. Στην περίπτωση της Νότιας Αφρικής, το καθεστώς του Απαρτχάιντ αντιμετωπίστηκε με συστηματική απομόνωση, εκτεταμένες οικονομικές κυρώσεις και διεθνές εμπάργκο. Κράτη, οργανισμοί και κοινωνικά κινήματα επέβαλαν ένα πλέγμα πιέσεων που έπληξαν άμεσα την οικονομική βιωσιμότητα και τη διεθνή θέση του καθεστώτος. Η απομόνωση πήρε συγκεκριμένη μορφή και απέδωσε αποτελέσματα.

Στην περίπτωση του Ισραήλ, η εικόνα είναι αντίστροφη. Οι καταγγελίες για διαχωρισμό, για πολλαπλά νομικά καθεστώτα και για διαφοροποιημένη ποινική μεταχείριση συνυπάρχουν με σταθερή στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική συνεργασία.

Οι ΗΠΑ και άλλες χώρες της Δύσης συνεχίζουν να παρέχουν στήριξη που ενισχύει την υφιστάμενη κατάσταση. Οι ίδιες κυβερνήσεις που στο παρελθόν προώθησαν κυρώσεις και εμπάργκο επικαλούμενες την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιλέγουν σήμερα τη συνεργασία, περιορίζοντας την πίεση σε επίπεδο δηλώσεων.

Η ανοχή κατανέμεται επιλεκτικά. Με αποτέλεσμα ένα διεθνές σύστημα στο οποίο η εφαρμογή κανόνων εξαρτάται από τη θέση και ισχύ κάθε κράτους και από τη σημασία του ως συμμάχου. Και η ανοχή παύει να αποτελεί απλώς ουδέτερη στάση. Γίνεται συνενοχή.

neostrategy.gr