Οι πέντε εστίες ακρίβειας που πιέζουν τον οικογενειακό προϋπολογισμό

Η ακρίβεια αποτελεί η μεγαλύτερη πηγή πίεσης για τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, καθώς οι τιμές σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες κινούνται σε υψηλά πενταετίας. Το αυξημένο κόστος έχει πλέον επεκταθεί σε μεγάλο μέρος της καθημερινής κατανάλωσης, από το σουπερμάρκετ και τους λογαριασμούς ενέργειας έως τη στέγαση, τις μετακινήσεις, την εστίαση και τις διακοπές.

Πέντε είναι τα βασικά μέτωπα της ακρίβειας που ασκούν τη μεγαλύτερη πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα: τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση, μεταφορές και υπηρεσίες. Πρόκειται, μάλιστα, για μέτωπα που δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά αλληλοτροφοδοτούνται, καθώς η αύξηση του κόστους σε έναν τομέα μεταφέρεται συχνά στην παραγωγή και, στη συνέχεια, στις τελικές τιμές άλλων προϊόντων και υπηρεσιών.

Στα τρόφιμα, η επιβάρυνση είναι από τις πλέον άμεσα αισθητές για τους καταναλωτές. Από το 2020 μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τον επίσημο δείκτη τιμών, οι τιμές έχουν αυξηθεί συνολικά κατά περίπου 35%. Πίσω από την τιμή που βλέπει ο καταναλωτής στο ράφι βρίσκεται μια ολόκληρη αλυσίδα κόστους: αγροτικές πρώτες ύλες, ζωοτροφές, λιπάσματα, ενέργεια, συσκευασία, μισθοί και μεταφορικά. Στην εξίσωση προστίθενται οι διεθνείς τιμές των πρώτων υλών και οι εξελίξεις στην αγορά των σιτηρών, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετες πιέσεις στο κόστος παραγωγής.

Το δεύτερο μέτωπο είναι η ενέργεια, η επίδραση της οποίας εκτείνεται πολύ πέρα από τους λογαριασμούς ρεύματος και φυσικού αερίου. Στην τελευταία εξαετία, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 123% και του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 51%. Το ενεργειακό κόστος επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των επιχειρήσεων, τη βιομηχανική και αγροτική παραγωγή, αλλά και τις μεταφορές. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διακυμάνσεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές αποτελούν σταθερή πηγή αβεβαιότητας για την πορεία του κόστους.

Εξίσου έντονη είναι η πίεση στη στέγαση, η οποία απορροφά πλέον σημαντικό μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού. Μέσα σε μία πενταετία τα ενοίκια έχουν αυξηθεί κατά περίπου 35%, ενώ παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι υπάρχει έλλειμμα περίπου 212.000 κατοικιών. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μεταβολή στις τιμές αγοράς. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν σωρευτικά περισσότερο από 60% την περίοδο 2021-2025. Η περιορισμένη προσφορά κατοικιών, σε συνδυασμό με την αυξημένη ζήτηση και το υψηλό κατασκευαστικό κόστος, εξακολουθεί να επιβαρύνει το κόστος στέγασης.

Οι τιμές των καυσίμων και οι υπηρεσίες

Το τέταρτο μέτωπο είναι οι μεταφορές, με τις τιμές των καυσίμων να αποτυπώνουν το μέγεθος των αυξήσεων σε βάθος εξαετίας. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026, η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων διαμορφώθηκε στα 2,199 ευρώ το λίτρο, έναντι 1,424 ευρώ την αντίστοιχη ημερομηνία του 2020, καταγράφοντας αύξηση 54,4%. Η αμόλυβδη 100 οκτανίων αυξήθηκε από 1,634 σε 2,441 ευρώ το λίτρο, δηλαδή κατά 49,4%.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά στο diesel κίνησης, η τιμή του οποίου σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα στην εξαετία. Από 1,135 ευρώ το λίτρο τον Σεπτέμβριο του 2020 έφθασε στα 2,224 ευρώ το 2026, σημειώνοντας αύξηση 95,9%. Στο υγραέριο κίνησης, η μέση τιμή αυξήθηκε από 0,705 σε 1,011 ευρώ το λίτρο, με τη συνολική μεταβολή να φθάνει το 43,4%. Οι αυξήσεις αυτές δεν επιβαρύνουν μόνο τις καθημερινές μετακινήσεις, αλλά επηρεάζουν και το κόστος μεταφοράς των εμπορευμάτων, το οποίο μπορεί να ενσωματωθεί στις τελικές τιμές.

Το πέμπτο μέτωπο αφορά τις υπηρεσίες, όπου οι αυξήσεις έχουν επίσης αποκτήσει σημαντικό βάρος για τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Εστίαση, ξενοδοχεία και άλλες υπηρεσίες επηρεάζονται ταυτόχρονα από το κόστος εργασίας, ενέργειας, ενοικίων, μεταφορών και πρώτων υλών. Είναι ενδεικτικό ότι οι τιμές σε ξενοδοχεία, εστιατόρια και καφέ έχουν αυξηθεί κατά περίπου 36% την τελευταία εξαετία.
Τα πέντε αυτά μέτωπα λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό ως συγκοινωνούντα δοχεία. Η ενέργεια αυξάνει το κόστος παραγωγής και μεταφοράς, τα ακριβότερα καύσιμα επιβαρύνουν την εφοδιαστική αλυσίδα, ενώ τα υψηλότερα ενοίκια και οι λειτουργικές δαπάνες περνούν στο κόστος των υπηρεσιών. Έτσι, οι πιέσεις μεταφέρονται από τον έναν τομέα στον άλλο και καταλήγουν, άμεσα ή έμμεσα, στον τελικό καταναλωτή, διατηρώντας το κόστος ζωής σε υψηλά επίπεδα.

Θανάσης Κουκάκης

dnews.gr