Παιχνίδια εντυπώσεων εις βάρος των αστέγων χρηστών από υπουργείο Υγείας και ΕΟΠΑΕ

Χωρίς απάντηση και χωρίς να διευθετηθεί ποτέ οριστικά το ερώτημα ποιος φέρει την ευθύνη, συνεχίζει να πλανάται το ερώτημα για το κλείσιμο του Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων Χρηστών στο κέντρο της Αθήνας, στο Μεταξουργείο.

Αφού μάλιστα οι εμπλεκόμενες πλευρές ερίζουν επί εβδομάδες για την ευθύνη, απροειδοποίητα εμφανίστηκε σήμερα μία τροπολογία του υπουργείου Υγείας σε άσχετο νομοσχέδιο, η οποία δίνει στον ΕΟΠΑΕ (Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων) τη δυνατότητα να ιδρύει ξενώνες σαν αυτόν που έκλεισε, χωρίς όμως καμία εγγύηση για κάποιο απτό αποτέλεσμα.

Ο ξενώνας αποτελούσε ένα πρωτοποριακό εγχείρημα που ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2020, απαντώντας στις ιδιαίτερες ανάγκες των χρηστών ναρκωτικών που τελούσαν σε αυξημένες συνθήκες ευαλωτότητας. Διότι εκτός από την έκθεση στις άμεσες επιπτώσεις της πανδημίας, οι άστεγοι χρήστες ήταν εκτεθειμένοι και σε ενδεχομένως πιο απειλητικές έμμεσες συνέπειες, καθώς ο περιορισμός της κίνησης των πολιτών και το lockdown τους είχαν στερήσει την πρόσβαση στις κοινότητες, τα μέρη και τους πληθυσμούς, μέσω των οποίων φρόντιζαν για βασικές ανάγκες όπως η σίτιση και το νερό.

Ακόμα όμως και μετά το πέρας της πανδημίας, ο ξενώνας, εγκατεστημένος στο ξενοδοχείο My Athens, συνέχισε να προσφέρει 70 κλίνες για τις ανάγκες μιας εξαιρετικά ευάλωτης κοινωνικής ομάδας.

Μάλιστα, το μεγάλο πλεονέκτημα του ξενώνα ήταν ότι πρόσφερε παρατεταμένη φιλοξενία, ενώ οι υπόλοιπες αντίστοιχες δομές ήταν υπνωτήρια βραχυχρόνιας παραμονής, συνήθως μιας νύχτας. Το μεγαλύτερο όφελος που προέκυπτε από τον παραπάνω χρόνο που περνούσαν οι χρήστες εκεί, ήταν ότι υπήρχαν καλύτερες συνθήκες, ώστε να ενθαρυνθούν για την παραπομπή τους σε προγράμματα απεξάρτησης, αλλά και σε πιθανές λύσεις για την πρόσθετη συνθήκη ευαλωτότητάς τους, την αστεγία.

Η δομή υλοποιήθηκε με κοινή πρωτοβουλία του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ, ενώ τη χρηματοδότησή της ανέλαβε ο Δήμος Αθηναίων. Έξι χρόνια μετά, ωστόσο, τον περασμένο Ιούνιο, ανακοινώθηκε η οριστική παύση λειτουργίας της και οι φιλοξενούμενοί της διαμοιράστηκαν σε άλλες δομές.

Το θέμα ξεσήκωσε πλήθος αντιδράσεων, με τον ΕΟΠΑΕ – που από τον Φεβρουάριο του 2025, μέσα από μία αμφιλεγόμενη μεταρρύθμιση, σκέπασε υπό μία κοινή ομπρέλα τις διαφορετικές θεραπευτικές δομές, όπως ο ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ – να ισχυρίζεται ότι την ευθύνη του αιφνίδιου θανάτου του ξενώνα φέρει ο Δήμος Αθηναίων που έπαυσε τη χρηματοδότηση.

Προς τη δημοτική αρχή του Χάρη Δούκα έστρεψε τα βέλη και ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων, Κώστας Μπακογιάννης, επί των ημερών του οποίου δημιουργήθηκε η δομή. Σε σχετική ανακοίνωση σχολίαζε μεταξύ άλλων ότι «τον Μάιο η Δημοτική Αρχή διαβεβαίωνε ότι ο μοναδικός Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας για άστεγους χρήστες ‘δεν κλείνει, αναβαθμίζεται’. Δύο μήνες μετά, τον έκλεισε»

Πράγματι, στις 21 Μαΐου 2026, ο Δήμος Αθηναίων δια στόματος της Αντιδημάρχου Ισότητας, Δημοτικών Ιατρείων και Παιδικής Προστασίας Μαρίας Στρατηγάκη, υποστήριζε ότι «η αλήθεια είναι ότι ο Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας δεν κλείνει. Αυτό που αλλάζει είναι ότι ο ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων), εκτός από την επιστημονική αναλαμβάνει και την πλήρη οικονομική ευθύνη της λειτουργίας του, ως ο πλέον εθνικός αρμόδιος φορέας».

Η εξήγηση του Δήμου ήταν ότι ο ίδιος επιφορτίστηκε το κόστος λειτουργίας από τον δικό του προϋπολογισμό – περίπου 1 εκ. ευρώ τον χρόνο – χωρίς να υπάρχει κάποια εξωτερική χρηματοδότηση. Από τη στιγμή όμως που ιδρύθηκε ο ΕΟΠΑΕ, η δημοτική αρχή θεώρησε ότι ο ξενώνας περνάει υπό την πλήρη ευθύνη του, άρα και την οικονομική.

Ποιος φταίει

Εκεί ήταν που ξεκίνησε να πετιέται το μπαλάκι των ευθυνών, το οποίο δεν έχει καταλήξει οριστικά στα χέρια κανενός μέχρι σήμερα.

Χαρακτηριστική είναι η απόκλιση στις ανακοινώσεις των δύο συλλόγων των εργαζομένων του ΕΟΠΑΕ – τον Σύλλογο Εργαζομένων ΕΟΠΑΕ (πρώην Σύλλογο Εργαζομένων ΚΕΘΕΑ) και τον Πανελλήνιο Σύλλογο Εργαζομένων ΕΟΠΑΕ (πρώην Σύλλογο Εργαζομένων ΟΚΑΝΑ).

Ο πρώτος θεωρεί ότι «η άκρως προβληματική λειτουργία του ΕΟΠΑΕ συνέπεσε με την απόσυρση της δημοτικής αρχής» και προσθέτει ότι «η δομή αυτή κλείνει μετά την ίδρυση του ΕΟΠΑΕ που ήρθε να φέρει συνεργασία, ‘ομογενοποίηση’ και ‘διαλειτουργικότητα’».

Ο δεύτερος θεωρεί ότι «ο Δήμος Αθηναίων που είχε την ευθύνη της λειτουργίας και χρηματοδότησης του ξενώνα επέλεξε να τον αφήσει» και αξιολογεί θετικά «τη δημόσια δήλωση της Διοίκησης του Ε.Ο.Π.Α.Ε. για την ανάπτυξη, μέσω της αναγκαίας διυπουργικής συνεργασίας, ενός ολοκληρωμένου δικτύου υπηρεσιών για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα εξάρτηση, αστεγία και κοινωνικό αποκλεισμό».

Η διχογνωμία των δύο συλλόγων των εργαζομένων των πάλαι ποτέ διακριτών οργανισμών που συνενώθηκαν κάτω από τη σκέπη του ΕΟΠΑΕ, περισσότερο δείχνει να ανοίγει διάφορα μέτωπα της συζήτησης, παρά να τα κλείνει.

Φωτογραφία: Αλεξία Τσαγκάρη / ΤΑ ΝΕΑ

Ο ίδιος ο ΕΟΠΑΕ, τόσο σε τοποθετήσεις του προέδρου του σε μέσα ενημέρωσης, όσο και στις απαντήσεις του στα ερωτήματα του in φαίνεται να συμμερίζεται την άποψη των εργαζομένων του πρώην ΟΚΑΝΑ, αλλά και του πρώην δημάρχου Κώστα Μπακογιάννη, που βλέπουν τη σημερινή δημοτική αρχή της Αθήνας να φέρει όλο το βάρος της ευθύνης για το άδοξο τέλος του εγχειρήματος του ξενώνα.

Και πράγματι, οι ανακοινώσεις του Δήμου Αθηναίων και της Αντιδημάρχου για το ζήτημα δείχνουν να ακροβατούν σε κάποια σημεία.

Καταρχάς, στη μεν πρώτη στις 21 Μαΐου ο Δήμος δηλώνει ότι ο ξενώνας «αναβαθμίζεται» με τη μεταφορά του συνόλου των αρμοδιοτήτων στον ΕΟΠΑΕ, χωρίς να επεξηγεί τι ακριβώς σημαίνει αυτό ή πώς τεκμηριώνεται ο ισχυρισμός ότι «δεν κλείνει». Αντ’ αυτού, η ανακοίνωση αρχίζει και μιλάει για την αύξηση προσωπικού και αρμοδιοτήτων στο πρόγραμμα Street Work του Δήμου – μέτρο εξαιρετικά σημαντικό για την υποστήριξη των χρηστών, αλλά διαφορετικό από το ζήτημα που έχει τεθεί.

Στη συνέχεια, στη νέα ανακοίνωση της κ. Στρατηγάκη στις 10 Ιουλίου, ο Δήμος δηλώνει ότι «δεν είχε τότε [τη στιγμή της δημιουργίας του Ξενώνα], ούτε έχει σήμερα, αρμοδιότητα στο πεδίο της απεξάρτησης και, κατά συνέπεια, δεν διαθέτει το εξειδικευμένο προσωπικό για την παροχή των συγκεκριμένων υπηρεσιών».

Από τον νόμο 2161/1993 και όλες τις αναθεωρήσεις του που ακολούθησαν ανά τα χρόνια, οι Δήμοι έχουν τη δυνατότητα να τρέχουν προγράμματα πρόληψης της τοξικοεξάρτησης. Και όλα τα προγράμματα που έχει παραθέσει στις δύο ανακοινώσεις ο Δήμος Αθηναίων, ως αντίβαρα στην απόσυρσή του από τον Ξενώνα, φαίνονται να εμπίπτουν στην πρόληψη: το Street Work, η επιμόρφωση επαγγελματιών στη χρήση ναλοξόνης, η ενημέρωση των εργαζομένων στις κοινωνικές υπηρεσίες για τη μείωση βλάβης, τα κέντρα Πρόληψης «Αθηνά Υγεία».

Από την άλλη, ο Δήμος προτάσσει στις ανακοινώσεις το γεγονός ότι δεν έχει εξειδικευμένο προσωπικό για να λειτουργήσει μια δομή σαν τον Ξενώνα, ενώ ουδέποτε φαίνεται να του ζητήθηκε κάτι τέτοιο. Η συνεισφορά του στη δομή ήταν καθαρά χρηματοδοτική. «Θα θέλαμε η Τοπική Αυτοδιοίκηση να βοηθάει παρέχοντας τις εγκαταστάσεις», λέει στο in ο Πανελλήνιος Σύλλογος Εργαζομένων του ΕΟΠΑΕ (πρώην ΟΚΑΝΑ). «Ελπίζουμε να βρεθεί η φόρμουλα να δουλεύουν κάποιοι τέτοιοι χώροι στο μέλλον».

Διυπουργικό σχέδιο χωρίς αρμοδιότητα

Ενώ η ανακοίνωση του Πανελληνίου Συλλόγου στρέφει τα βέλη αποκλειστικά κατά του Δήμου Αθηναίων, η αναφορά που περιέχει στη «διυπουργική συνεργασία» αντικειμενικά εισάγει κι έναν τρίτο παίκτη στο κάδρο των ευθυνών, ο οποίος μέχρι στιγμής φαίνεται να έχει μείνει εκτός της σχετικής συζήτησης.

Τον Ιούνιο του 2025, το υπουργείο Υγείας φιλοξένησε Συνέντευξη Τύπου στην οποία ανακοινώθηκε το Διυπουργικό Σχέδιο Παρέμβασης για την Αντιμετώπιση της Αστεγίας, της Ευαλωτότητας και της Εξάρτησης στο Κέντρο των Αθηνών.

Η συνέντευξη Τύπου πραγματοποιήθηκε «στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων δράσεων της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση μιας σύνθετης και πολύπλευρης κοινωνικής πραγματικότητας: της αυξανόμενης συγκέντρωσης ευάλωτων πληθυσμών στο ιστορικό και εμπορικό κέντρο της Αθήνας, πολλοί εκ των οποίων βρίσκονται σε κατάσταση αστεγίας, βιώνουν πολλαπλές ψυχοκοινωνικές δυσκολίες ή εμπλέκονται με τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών».

Συνέντευξη Τύπου στις 25 Ιουνίου 2025 για το Διυπουργικό Σχέδιο Παρέμβασης για την Αντιμετώπιση της Αστεγίας, της Ευαλωτότητας και της Εξάρτησης στο Κέντρο των Αθηνών (Πηγή: Υπουργείο Υγείας)

Οι λεπτομέρειες του σχεδίου δεν αποσαφηνίζονταν. Μάλιστα θα έλεγε κανείς ότι πολλές από τις σχετικές τοποθετήσεις των επιμέρους υπουργείων ήταν κάπως αντιφατικές. Χαρακτηριστικά, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος δήλωνε ότι «δεν είναι ένα θέμα που λύνεται με καταστολή, δεν είναι ένα αστυνομικό πρόβλημα, είναι πρωτίστως ένα κοινωνικό ζήτημα, ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας».

Ακολούθως, βέβαια, ο μεν Γενικός Γραμματέας Δημόσιας Τάξης δήλωνε ότι ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης «έχει θέσει το ζήτημα της καταπολέμησης του εμπορίου των ναρκωτικών σε απόλυτη προτεραιότητα, καθόσον ως μορφή εγκλήματος συνιστά ένα από τα σκληρότερα, απεχθέστερα και απάνθρωπα που κυριαρχούν στην ανθρωπότητα»· και ύστερα, ο γενικός γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής ότι για τους αλλοδαπούς άστεγους και χρήστες «μέρος της κοινωνικής επανένταξης μπορεί να θεωρηθεί και η δυνατότητα της οικειοθελούς επιστροφής τους στις χώρες τους».

Ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον για όσα ακολούθησαν με το ζήτημα του Ξενώνα έκτοτε ήταν η καταληκτική τοποθέτηση του υφυπουργού Υγείας, Δημήτρη Βαρτζόπουλου, ο οποίος ανακοίνωσε ότι «η κυβέρνηση θα προχωρήσει στη δημιουργία νέων δομών ελάχιστων προϋποθέσεων εισόδου για τους άστεγους και τους άστεγους χρήστες ναρκωτικών».

Ας σημειωθεί ότι φορείς του Διυπουργικού Σχεδίου που αφορούσε τους άστεγους χρήστες στο κέντρο της Αθήνας ήταν τα υπουργεία Υγείας, Προστασίας του Πολίτη και Μεταναστευτικής Πολιτικής, το Μέγαρο Μαξίμου μέσω του Άκη Σκέρτσου και ο ΕΟΠΑΕ – ο Δήμος Αθηναίων, όχι.

Λόγω χαρτοφυλακίου, αλλά και εποπτείας του ΕΟΠΑΕ, το υπουργείο Υγείας φάνηκε να έχει ηγεμονικό ρόλο σε αυτό το σχέδιο. Μάλιστα, τον Σεπτέμβριο του 2025, στο υπουργείο Υγείας φιλοξενήθηκε σχετική συνάντηση μεταξύ του υφυπουργού κ. Βαρτζόπουλου, του ΕΟΠΑΕ και εκπροσώπων του Δήμου Αθηναίων.

Σε αυτή τη συνάντηση, ο Δήμος ανακοίνωσε ότι μπορεί να συνεχίσει τη χρηματοδοτική υποστήριξη του Ξενώνα για τους επόμενους 11 μήνες, μέχρι και τον Αύγουστο του 2026. Μετά το πέρας της προθεσμίας, η συνολική ευθύνη του – άρα για τη λειτουργία και τη χρηματοδότησή του – θα περνούσε στον ΕΟΠΑΕ και κατ’ επέκταση, στο υπουργείο Υγείας.

Η υπόθεση περιέπεσε σε αδράνεια, μέχρι την ανταλλαγή πυρών μεταξύ νυν και πρώην δημοτικής αρχής στα τέλη του Μαΐου. Εκείνη την περίοδο ξεκίνησε ο διαμοιρασμός των φιλοξενούμενων σε άλλες δομές εντός κι εκτός Αθηνών. Όπως δήλωνε στο «Βήμα», λίγες μέρες αφού ολοκληρώθηκε το άδειασμα, ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ Αθανάσιος Θεοχάρης, οι διαμένοντες «κινητοποιήθηκαν προς ένα ανώτερο επίπεδο φροντίδας, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης, με εξατομικευμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένο θεραπευτικό στόχο».

Όμως ο Σύλλογος Εργαζομένων ΕΟΠΑΕ (πρώην ΚΕΘΕΑ) λέει ότι μέρος των φιλοξενούμενων έχει παραπεμφθεί στα υπνωτήρια στο Ίλιον και την οδό Σουρμελή στο κέντρο της Αθήνας. Ο Σύλλογος λέει ότι δεν έχει μείνει κανείς χωρίς κλίνη και ότι οι εργαζόμενοι μεριμνούν για τους ανθρώπους που απομακρύνθηκαν από τον ξενώνα, αλλά αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί μακροπρόθεσμη λύση.

Ανεπαρκείς απαντήσεις και στο βάθος νομοθέτηση

Όσο για τις ευθύνες, οι εργαζόμενοι του πρώην ΚΕΘΕΑ θεωρούν ότι αυτή βαραίνει τον ίδιο τον ΕΟΠΑΕ και άρα το υπουργείο Υγείας. «Στη μη-δέσμευση του Δήμου έπρεπε το ίδιο το υπουργείο και ο οργανισμός να εξασφαλίσουν τη συνέχιση της λειτουργίας», λέει απερίφραστα εκπρόσωπος του Συλλόγου στο in. Κι όσο για το μπαλάκι των αρμοδιοτήτων, «ελλείψει ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης, ο καθένας μπορεί να επικαλείται ό,τι θέλει σαν αρμοδιότητα. Την ευθύνη όμως φέρει το υπουργείο και ο εθνικός συντονιστής [ο ΕΟΠΑΕ]».

Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, τα ερωτήματα για την αδράνεια του ΕΟΠΑΕ και του υπουργείου Υγείας από τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν ο Δήμος ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αποσυρθεί από τη χρηματοδότηση, έως σήμερα, αλλά και για τον ρόλο δομών όπως ο Ξενώνας στο Διυπουργικό Σχέδιο, παραμένουν αναπάντητα.

Συγκεκριμένα, το in έθεσε τα ακόλουθα ερωτήματα στη διοίκηση του ΕΟΠΑΕ:

1. Τι έγινε από τον Σεπτέμβριο μέχρι σήμερα για να προστατευθεί η λειτουργία του Ξενώνα;
2. Το Διυπουργικό Σχέδιο δεν καθιστά αντικειμενικά την πρόνοια για τους άστεγους χρήστες αρμοδιότητα του υπουργείου Υγείας και του ΕΟΠΑΕ;
3. Οι φιλοξενούμενοι παραμένουν στα υπνωτήρια κάνοντας χρήση τους ως ξενώνες και αν ναι, για πόσο σχεδιάζεται να γίνει αυτό;
4. Εφόσον ο Δήμος Αθηναίων είχε εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση μέχρι και τον Αύγουστο, γιατί επέλεξε ο ΕΟΠΑΕ να εκκενώσει τη δομή δύο μήνες νωρίτερα;

Ωστόσο, στο μακροσκελές κείμενο που απέστειλε ο ΕΟΠΑΕ στο in, δεν μπορεί να βρεθεί καμία απάντηση για κανένα από τα συγκεκριμένα ερωτήματα που θέσαμε στον οργανισμό.

«Η ολοκλήρωση της λειτουργίας του Ξενώνα συνδέεται αποκλειστικά και μόνο με την απόφαση του Δήμου Αθηναίων να μη συνεχίσει τη χρηματοδότηση της δομής μετά τις 29 Αυγούστου 2026. Η εξέλιξη αυτή αφορά τη δυνατότητα συνέχισης της λειτουργίας της υποδομής φιλοξενίας και δεν σχετίζεται με τη θεραπευτική αποστολή και το αντικείμενο του ΕΟΠΑΕ», δηλώνει στην απάντηση ο οργανισμός, τονίζοντας ότι διασφάλισε πως κανένας ωφελούμενος δεν θα μείνει χωρίς υποστήριξη.

Παράλληλα, το in απευθύνθηκε και στο υπουργείο Υγείας, ρωτώντας τι έγινε από τον Σεπτέμβριο του 2025 μέχρι σήμερα προκειμένου να βρεθεί χρηματοδότηση για τη δομή και αν οι δομές πρόνοιας για τους άστεγους χρήστες εμπίπτουν στο Διυπουργικό Σχέδιο.

Το υπουργείο δήλωσε ότι καλύπτεται από την απάντηση που μας έστειλε ο ΕΟΠΑΕ.

Τελικά, μετά από εβδομάδες επίρριψης της ευθύνης στον Δήμο Αθηναίων, το υπουργείο Υγείας, την ίδια μάλιστα ημέρα που  δεν απαντούσε στα ερωτήματα του in, καλυπτόμενο πίσω από την (μη) απάντηση του ΕΟΠΑΕ, εισήγαγε τροπολογία της τελευταίας στιγμής σε άσχετο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο συζητείται την τελευταία ημέρα του Ιουλίου στην Ολομέλεια της Βουλής. Αυτή η τροπολογία προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι ο ΕΟΠΑΕ «δύναται [sic] να ιδρύει και να λειτουργεί Μονάδες Άμεσης Πρόσβασης Ασφαλούς Καταφυγίου “Safe Haven”», δηλαδή δομές αντίστοιχες του Ξενώνα που έκλεισε.

Πώς και με τι πηγές χρηματοδότησης αυτό το «δύναται» θα μετουσιωθεί σε πράττειν δεν έχει διασαφηνιστεί ούτε από τον ΕΟΠΑΕ, ούτε από το υπουργείο Υγείας, δεδομένου ότι ο ήδη υπάρχων ξενώνας έκλεισε επειδή δεν θα τον χρηματοδοτούσε κανένας. Ταυτόχρονα, απορίας άξιον είναι γιατί κανείς από τους δύο φορείς δεν αναφέρθηκε σε αυτή τη νομοθέτηση, όταν τους ζητήθηκε να απαντήσουν στα σχετικά δημοσιογραφικά ερωτήματά μας.

in.gr