Πως οι μυστικές υπηρεσίες μας επιτηρούν αγοράζοντας τα ψηφιακά μας ίχνη

Οι μυστικές υπηρεσίες αγοράζουν τα ψηφιακά μας ίχνη: το νέο ανεξέλεγκτο πεδίο επιτήρησης

Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός

Μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη δημοσίευσαν στις 16 Ιουνίου 2026 δύο ευρείας αποδοχής Γερμανοί ερευνητές, η οποία αφορά την πρόσβαση των μυστικών υπηρεσιών σε εμπορικές πληροφορίες.

Η μελέτη των Corbinian Ruckerbauer και Thorsten Wetzling, με τίτλο «Αγορασμένα δεδομένα, παραμελημένα δικαιώματα: Η χρήση δεδομένων εμπορικής προέλευσης από τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών» (“Data bought, rights ignored: European intelligence services’ use of commercially sourced data”)περιγράφει μία ταχέως αναπτυσσόμενη αλλά ανεπαρκώςρυθμισμένη διάσταση της σύγχρονης ψηφιακήςεπιτήρησης: την πρόσβαση και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων εμπορικής προέλευσης από τις υπηρεσίες εθνικής ασφάλειας.

Γίνε μέλος του militaire.gr κάνοντας κλικ ΕΔΩ – Μάθε τι κερδίζεις

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο Interface, μια ευρωπαϊκή δεξαμενή σκέψης (think tank) που ειδικεύεται στις σύγχρονες τεχνολογίες και την κρατική επιτήρηση. Για την εκπόνηση της μελέτης συλλέχθηκαν πληροφορίες από έντεκα (11) ρυθμιστικούς φορείς (Βέλγιο, Καναδά, Δανία, Γερμανία, Λιθουανία, Νορβηγία, Σουηδία, Ελβετία, Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ) με κατοχυρωμένες αρμοδιότητες να εποπτεύουν και να ελέγχουν τις δραστηριότητες των εθνικών υπηρεσιών πληροφοριών.

Ως δεδομένα εμπορικής προέλευσης νοούνται αυτά τα οποία παράγονται καθημερινά από τις διάφορες εφαρμογές των «έξυπνων» κινητών τηλεφώνων, τις διαδικτυακές πλατφόρμες και τα συστήματα διαφημιστικής στόχευσης και διατίθενται στην αγορά έχοντας τη δυνατότητα να αποκαλύπτουν εξαιρετικά λεπτομερείς πληροφορίες για τη γεωγραφική θέση, τις καθημερινές συνήθειες, τις πολιτικές απόψεις, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, τις κοινωνικές σχέσεις, τις καταναλωτικές προτιμήσεις και την εν γένει συμπεριφορά εκατομμυρίων πολιτών.

Βασική θέση των δύο ερευνητών είναι ότι η επιχειρησιακή αξιοποίηση των δεδομένων αυτών από τις υπηρεσίες ασφαλείας έχει αναπτυχθεί ταχύτατα προσπερνώντας τα αντίστοιχα νομοθετικά και εποπτικά πλαίσια. Έχει δομηθεί έτσι ένα πεδίο κρατικής επιτήρησης στο οποίο οι υπηρεσίες πληροφοριών μπορούν, μέσω εμπορικών συμβάσεων, να αποκτούν πρόσβαση σε πληροφορίες που ενδέχεται να μην μπορούσαν να συλλέξουν νόμιμα με τις παραδοσιακές μεθόδους. Κατά τους συγγραφείς, η πρακτική αυτή δεν απειλεί μόνο την ιδιωτικότητα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, αλλά δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους και για την ίδια την εθνική ασφάλεια των κρατών.

Ενώ οι κυβερνήσεις έχουν θεσπίσει αυστηρούς κανόνες σχετικά με την υποκλοπή δεδομένων πολιτών μέσω τηλεφωνικών παρακολουθήσεων και διαφόρων μεθόδων αδιάκριτης συλλογής δεδομένων, οι κανόνες που διέπουν τη χρήση των εμπορικών πληροφοριών είναι πολύ πιο ασαφείς και σε ορισμένες περιπτώσεις απουσιάζουν εντελώς.

Ο Δρ Thorsten Wetzling, ένας εκ των δύο συντακτών της μελέτης, δήλωσε στους Financial Times τα εξής: «Μέσω εμπορικών παρόχων, οι εθνικές υπηρεσίες ασφαλείας συνήθως αγοράζουν την πρόσβαση σε μια συνεχώς επικαιροποιημένη ροή μαζικών δεδομένων. Αυτά τα δεδομένα περιέχουν πληροφορίες σχετικά με τα μοναδικά αναγνωριστικά των κινητών συσκευών, την ακριβή τους τοποθεσία στην πάροδο του χρόνου καθώς και λεπτομερή δεδομένα προφίλ μεμονωμένων χρηστών εφαρμογών που συνδέονται με αυτές τις συσκευές».

Γίνε μέλος του militaire.gr κάνοντας κλικ ΕΔΩ – Μάθε τι κερδίζεις

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Αφετηριακή διαπίστωση της μελέτης αποτελεί το γεγονός ότι τα δεδομένα που παράγονται από τη συνηθισμένη χρήση ψηφιακών υπηρεσιών έχουν μετατραπεί σε εμπορεύσιμο αγαθό. Η αγορά δεδομένων περιλαμβάνει μεσίτες δεδομένων (data brokers), εταιρείες ψηφιακής διαφήμισης, παρόχους αναλυτικών εργαλείων και επιχειρήσεις που συγκεντρώνουν πληροφορίες από πολλαπλές πηγές.

Η αξιοποίηση αυτού του οικοσυστήματος για σκοπούς κρατικής επιτήρησης περιγράφεται συχνά με τον όρο advertising-based intelligence (ADINT). Πρόκειται, ουσιαστικά, για την παραγωγή πληροφοριών που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια μέσω δεδομένων που είχαν αρχικά συλλεχθεί για διαφημιστική στόχευση, εμπορική ανάλυση ή βελτιστοποίηση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Η μετάβαση από την εμπορική διαφήμιση στην κρατική επιτήρηση πραγματοποιείται χωρίς να αλλάζει αναγκαστικά η τεχνική υποδομή. Αλλάζει πρωτίστως ο τελικός χρήστης και ο σκοπός της επεξεργασίας.

Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών δεν ακολουθούν μία ενιαία μέθοδο απόκτησης των δεδομένων. Μπορούν να προβαίνουν σε απευθείας αγορά ολόκληρων βάσεων δεδομένων από εμπορικούς παρόχους, να αποκτούν συνδρομητική πρόσβαση σε πλατφόρμες ανάλυσης, να χρησιμοποιούν τα δεδομένα για τον εμπλουτισμό δικών τους αρχείων ή για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης καθώς και να αναπτύσσουν από κοινού με ιδιωτικές εταιρείες νέες τεχνολογίες παρακολούθησης. Σε ακόμη πιο «σκοτεινά» σενάρια, κρατικοί φορείς θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν εταιρείες-κελύφη προκειμένου να συμμετέχουν απευθείας στον χώρο της ψηφιακής διαφήμισης και να συλλέγουν δεδομένα χωρίς να εμφανίζονται ως κρατικές υπηρεσίες εθνικής ασφάλειας.

Η μεγάλη κατηγορία κινδύνων από τα ανωτέρω αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών. Τα εμπορικά δεδομένα μπορούν να περιλαμβάνουν πληροφορίες για τη γεωγραφική θέση, την υγεία, τη θρησκεία, τις πολιτικές προτιμήσεις, τις κοινωνικές σχέσεις και τις καθημερινές κινήσεις και συμπεριφορές ενός προσώπου. Ακόμη και όταν τα δεδομένα εμφανίζονται ως ανώνυμα ή ψευδωνυμοποιημένα, είναι συχνά δυνατή η επαναταυτοποίηση μέσω ενός κατάλληλου συνδυασμού δεδομένων διαφορετικών βάσεων.

Η μαζική και αδιάκριτη φύση της συλλογής δυσχεραίνει την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας (ισορροπία μέσου προς τον εξυπηρετούμενο σκοπό). Τα παραδοσιακά νομικά καθεστώτα επιτήρησης βασίζονται συνήθως στην ύπαρξη συγκεκριμένου στόχου, εξατομικευμένης υποψίας και αιτιολογημένης άδειας(συνήθως από δικαστική αρχή). Αντίθετα, τα εμπορικά δεδομένα συλλέγονται προηγουμένως και ανεξαρτήτως οποιασδήποτε έρευνας καλύπτοντας τεράστιο αριθμό προσώπων που δεν σχετίζονται με απειλές κατά της εθνικής ασφάλειας.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι δημοσιογράφοι, των οποίων η ικανότητα προστασίας των πηγών μπορεί να υπονομευθεί, οι πολιτικοί ακτιβιστές και τα κοινωνικά κινήματα καθώς και μειονοτικές κοινωνικές ομάδες. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εντείνει τους κινδύνους, επειδή επιτρέπει την εξαγωγή σε άμεσο χρόνοευαίσθητων συμπερασμάτων και προβλέψεων από δεδομένα τα οποία, αν εξεταστούν απομονωμένα, μπορεί να φαίνονται αβλαβή.

Γίνε μέλος του militaire.gr κάνοντας κλικ ΕΔΩ – Μάθε τι κερδίζεις

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Ασφαλώς, τα ίδια δεδομένα που αγοράζουν οι κρατικέςυπηρεσίες πληροφοριών είναι διαθέσιμα και σε ξένες κυβερνήσεις, εχθρικές υπηρεσίες πληροφοριών, εγκληματικές οργανώσεις και άλλους κακόβουλους δρώντες.

Στη μελέτη αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι δημοσιογραφική έρευνα κατέδειξε πόσο εύκολα μπορούν να αγοραστούν 3,6 δισεκατομμύρια σημεία γεωγραφικού εντοπισμού, τα οποία αφορούσαν εκατομμύρια ανθρώπους, μεταξύ των οποίων στρατιωτικοί, στελέχη υπηρεσιών πληροφοριών και υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι. Οι συγγραφείς εξηγούν ότι τέτοιου είδους δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία λεπτομερών προφίλ μετακινήσεων δεκάδων χιλιάδων στελεχών υπηρεσιών ασφαλείας και στρατιωτικών, αποκαλύπτοντας όχι μόνο τον τόπο εργασίας και κατοικίας τους αλλά και στοιχεία για την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση και τα προσωπικά τους ενδιαφέροντα, γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους τόσο για την ιδιωτικότητα όσο και για την εθνική ασφάλεια.

Η μελέτη καταλήγει ότι η αγορά εμπορικών δεδομένων συγκροτεί ένα παράλληλο σύστημα κρατικής επιτήρησης, το οποίο αναπτύσσεται στα όρια ή και στα κενά της υφιστάμενης νομοθεσίας. Το γεγονός ότι ένα σύνολο δεδομένων μπορεί να αγοραστεί νόμιμα στην ιδιωτική αγορά δεν σημαίνει ότι η κρατική πρόσβαση και αξιοποίησή του για λόγους εθνικής ασφάλειας είναι αυτομάτως νόμιμη.

militaire.gr