Πού είναι τα λεφτά για την απολιγνιτοποίηση οέο;

H “Δίκαιη Μετάβαση” για τη Δυτική Μακεδονία, μία ακόμη από τις ηχηρές δεσμεύσεις του πρωθυπουργού ύψους 1,5 δισ. ευρώ για τις τοπικές κοινωνίες, κατέληξε στο ποσό των 150 εκατ. ευρώ. Μόλις το 9,36% αυτών που υποσχέθηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης δίπλα στον CEO της ΔΕΗ πριν από 15 μήνες κατά την παρουσίαση του mega project της ιδιωτικοποιημένης εταιρείας.

Σήμερα, ένα χρόνο και τρεις μήνες μετά, και ενώ η ΔΕΗ ανατίναξε χωρίς δεύτερη σκέψη την “περιουσία” του δημοσίου στα ορυχεία λιγνίτη, τρία Επιστημονικά Επιμελητήρια της Δυτικής Μακεδονίας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Π.Δ.Μ., Ο.Ε.Ε./5ο Π.Τ.Δ.Μ. και Τ.Ε.Ε./Τ.Δ.Μ.) ζητάνε την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ώστε να γίνει έλεγχος για τα κονδύλια που δαπανήθηκαν για την υποσχόμενη “Δίκαιη Μετάβαση”.

“Θα έρχεται κόσμος να ζήσει και να εργάζεται στη Δυτική Μακεδονία, ακριβώς γιατί οι επαγγελματικές ευκαιρίες που θα προσφέρονται εδώ θα είναι τόσο ελκυστικές”, είχε πεί μεταξύ άλλων στις αρχές Απριλίου 2025 ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπροστά στις κάμερες. 

“Να απαντήσει άμεσα η κυβέρνηση για την πορεία των χρηματοδοτήσεων προς τη Δυτική Μακεδονία”, λέει τώρα ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και Αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών Γιάννης Μανιάτης,μετά την επιστολή των επιστημονικών Επιμελητηρίων προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία τους, από τα 1,61 δισ. ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης που η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί στους εργαζόμενους και την τοπική κοινωνία για τη “Δίκαιη Μετάβαση”, μόλις 150 εκατ. ευρώ έχουν μετατραπεί σε δαπάνες προς πιστοποίηση. Δηλαδή, μόλις το 9,36%.

“Ρωτάμε την κυβέρνηση ευθέως: Τι απέγιναν τα λεφτά που υποσχεθήκατε στη Δυτική Μακεδονία για να σταματήσει η παραγωγή λιγνίτη;»”, αναφέρει ο Γ. Μανιάτης σημειώνοντας ότι η Δυτική Μακεδονία δεν μπορεί “να συνεχίσει να σηκώνει το βάρος της απολιγνιτοποίησης χωρίς ουσιαστική στήριξη, επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας”.

Ήδη από τον περασμένο Νοέμβριο, είχε αναδειχθεί το χάσμα ανάμεσα στις κυβερνητικές εξαγγελίες και την πραγματική πορεία των επενδύσεων. Από τα 7,5 δισ. ευρώ που είχαν παρουσιαστεί ως συνολικό πακέτο για την επόμενη μέρα της Δυτικής Μακεδονίας, από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, έχουν δρομολογηθεί μόλις 1,96 δισ. ευρώ σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.

Στην επιστολή τους τα τρία επιστημονικά Επιμελητήρια στη Δυτική Μακεδονία, περιγράφουν μια περιοχή που βρίσκεται αντιμέτωπη με βαθιά δομική αλλαγή που χαρακτηρίζεται από μείωση και γήρανση πληθυσμού, συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και υποχώρηση της παραγωγικής βάσης. 

Η μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή, σημειώνει ο ευρωβουλευτής, υλοποιείται με υψηλό κοινωνικό κόστος και χωρίς την απαραίτητη αναπτυξιακή αντιστάθμιση

Τα στοιχεία των Επιμελητηρίων

Τα Επιστημονικά Επιμελητήρια της Δυτικής Μακεδονίας, ως θεσμικοί εκφραστές του τεχνικού, οικονομικού και παραγωγικού δυναμικού της περιοχής, παρακολουθούν την εξέλιξη της μετάβασης και με τεκμηριωμένες παρεμβάσεις επιδιώκουν η διαδικασία αυτή να μην αποτελέσει μηχανισμό αποεπένδυσης, αλλά ένα εργαλείο παραγωγικής ανασυγκρότησης.

Η Δυτική Μακεδονία υπήρξε για δεκαετίες η ενεργειακή καρδιά της χώρας, αναλαμβάνοντας ένα δυσανάλογο οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό βάρος. Κατά συνέπεια, η μετάβαση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή ενεργειακή προσαρμογή, αλλά ως μια βαθιά δομική αλλαγή μιας πολύπαθης περιοχής, η οποία απαιτεί ισχυρό σχεδιασμό, δεσμευτικούς πόρους, σαφή χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία.

“Παρά την κινητοποίηση σημαντικών ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης και του Ειδικού Προγράμματος ΔΑΜ, η αποτίμηση της μέχρι σήμερα πορείας αναδεικνύει ένα διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των αρχικών προσδοκιών και των απτών αποτελεσμάτων”.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία προόδου του Προγράμματος, επί συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης ύψους 1,61 δισ. ευρώ, οι νομικές δεσμεύσεις ανέρχονται στο 45,1% και οι δαπάνες προς πιστοποίηση μόλις στο 9,36% του προϋπολογισμού.

Διαπιστώνεται σοβαρή δομική στρέβλωση, καθώς σημαντικό μέρος των διαθέσιμων πόρων εγκλωβίζεται σε δράσεις κατάρτισης, συμβουλευτικής, απασχόλησης, τεχνικής βοήθειας και λοιπές υποστηρικτικές παρεμβάσεις.

Τα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν με απόλυτη σαφήνεια τη διαρθρωτική επιδείνωση που καταγράφεται στη Δυτική Μακεδονία κατά την περίοδο της μετάβασης. Ο πληθυσμός της Περιφέρειας καταγράφει μείωση της τάξης του -10,3% την περίοδο 2016–2025, από 271 χιλ. σε 243 χιλ. κατοίκους, γεγονός που αποτυπώνει μια συνεχή δημογραφική συρρίκνωση χωρίς ενδείξεις αντιστροφής της τάσης.

Η πληθυσμιακή πυκνότητα μειώνεται κατά -10,4% την περίοδο 2015–2024, με αποτέλεσμα η Δυτική Μακεδονία να αποτελεί πλέον την πιο αραιοκατοικημένη Περιφέρεια της χώρας και μία από τις πιο αραιοκατοικημένες περιοχές της Ευρώπης.

Η ηλικιακή διάρθρωση του πληθυσμού παρουσιάζει έντονη γήρανση, καθώς η μεγαλύτερη πληθυσμιακή ομάδα είναι πλέον οι ηλικίες άνω των 75 ετών.

Το εργατικό δυναμικό μειώνεται κατά -8,4% την περίοδο 2016–2022, αντανακλώντας τη συρρίκνωση του ενεργού παραγωγικού πληθυσμού και τη συνεχή απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου.

Το ποσοστό ανεργίας παραμένει στο 15,3% το 2025, έναντι 8,9% του εθνικού μέσου όρου, διατηρώντας τη Δυτική Μακεδονία στην υψηλότερη θέση ανεργίας πανελλαδικά.

Η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία της Περιφέρειας (ΑΠΑ) μειώνεται κατά -21,8% την περίοδο 2015–2023, όταν σε εθνικό επίπεδο καταγράφεται αύξηση +26,2%, γεγονός που αναδεικνύει έντονη απόκλιση από την εθνική αναπτυξιακή πορεία.

Η συμμετοχή της Περιφέρειας στην εθνική ΑΠΑ υποχωρεί από 2,7% το 2015 σε 1,8% το 2023,αποτυπώνοντας τη σταδιακή αποδυνάμωση της συμβολής της Δυτικής Μακεδονίας στην εθνική οικονομία.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ μειώνεται κατά -9,6% την περίοδο 2015–2023, όταν στο σύνολο της χώρας καταγράφεται αύξηση +31,4%, καθιστώντας τη Δυτική Μακεδονία τη μοναδική Περιφέρεια με τόσο έντονα αρνητική μεταβολή.

Όπως καταδεικνύουν τα στοιχεία, υπάρχει μια συνεχής αποδυνάμωση του παραγωγικού και κοινωνικού ιστού της περιοχής κατά την περίοδο εφαρμογής της μετάβασης στο νέο επιχειρηματικό μοντέλο που επέλεξε η κυβέρνηση της Ν.Δ. “Βιώνουμε μια σοβαρή αναπτυξιακή στρέβλωση, καθώς σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων εξακολουθεί να εξαντλείται σε υποστηρικτικές δράσεις, ενώ, παρά τις επανειλημμένες υποσχέσεις, οι μεγάλες παραγωγικές υποδομές και οι εμβληματικές βιομηχανικές επενδύσεις απουσιάζουν παντελώς από την περιοχή μας”, σημειώνεται ενδεικτικά στην επιστολή.

Τα τρία επιστημονικά Επιμελητήρια ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Κοινοβούλιο:

• Αξιολόγηση της Δίκαιης Μετάβασης στη Δυτική Μακεδονία, με πλήρη αποτίμηση κοινωνικών, οικονομικών και δημογραφικών δεικτών, η οποία δεν θα εξαντλείται στους ρυθμούς απορρόφησης πόρων αλλά θα εστιάζει κυρίως στον αντίκτυπο στην πραγματική οικονομία (θέσεις εργασίας, εισόδημα, τοπική προστιθέμενη αξία, δημογραφικές εξελίξεις).
• Σύνδεση των χρηματοδοτήσεων με μόνιμες, βιώσιμες και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Αναθεώρηση των κανόνων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (JTF), ώστε κάθε επιδότηση να συνδέεται υποχρεωτικά με δεσμεύσεις για τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας, την εξασφάλιση ποιοτικής απασχόλησης και τη συγκράτηση του πληθυσμού στην περιοχή.
• Θεσμοθέτηση Ευρωπαϊκής Ρήτρας Κοινωνικού και Δημογραφικού Αντικτύπου. Ενσωμάτωση υποχρεωτικής ρήτρας για όλες τις χρηματοδοτήσεις της Μετάβασης, με δεσμευτικούς δείκτες απόδοσης.
• Στοχευμένη ενίσχυση μεγάλων επενδύσεων και διασύνδεση των ΜμΕ. Απόλυτη προτεραιοποίηση και παροχή ισχυρών κινήτρων, συμπεριλαμβανομένων ειδικών φορολογικών ελαφρύνσεων, αναπτυξιακών κινήτρων.
• Έκτακτη χρηματοδότηση του Πρωτογενούς Τομέα και της Αγροδιατροφής από τους πόρους της ΚΑΠ.
• Αξιοποίηση των αποκατεστημένων λιγνιτικών εκτάσεων για τη δημιουργία σύγχρονων αγροδιατροφικών υποδομών, με χρηματοδότηση έργων που συνδέουν την τοπική αγροτική παραγωγή με τη μεταποίηση,
• Υποχρεωτική τοπική ανταποδοτικότητα των μεγάλων επενδύσεων. Διασφάλιση ότι όλες οι ενεργειακές και βιομηχανικές επενδύσεις που υλοποιούνται στην περιοχή θα συνοδεύονται από υποχρεωτική τοπική ανταποδοτικότητα.
• Επανασχεδιασμό της φάσης μετάβασης μετά το 2027, με βάση τα πραγματικά αποτελέσματα της πρώτης περιόδου εφαρμογής και όχι μόνο βάσει θεωρητικών αρχικών σχεδιασμών.
• Άμεση μεταφορά και εγκατάσταση στη Δυτική Μακεδονία των βασικών διοικητικών, τεχνικών και υποστηρικτικών δομών που συνδέονται με τη Δίκαιη Μετάβαση, όπως η Ειδική Υπηρεσία Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΕΥΔΑΜ) και η ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε.

neostrategy.gr