SAFE: Μεταξύ «κερκόπορτας» Δένδια και casus belli Μητσοτάκη! Τι σημαίνει για την ελληνική αμυντική βιομηχανία;

Το SAFE προβάλλεται ως η μεγάλη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την κοινή άμυνα όμως πίσω από τις δηλώσεις και τις φωτογραφίες υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για το ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει και κυρίως ποιος πληρώνει.

Η ανάλυση επιχειρεί με απλά λόγια να φωτίσει τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Από τη μία την πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της κυβέρνησης και από την άλλη την πραγματική πρόκληση για την ελληνική αμυντική βιομηχανία.

Το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe) δεν άνοιξε μόνο μια νέα σελίδα στην κοινή άμυνα· άνοιξε και ένα ρήγμα στο κυβερνητικό αφήγημα.

Ο ΥΕΘΑ κ. Δένδιας πριν λίγο καιρό είχε επισημάνει με προσεκτική γλώσσα τους  κινδύνους και χαρακτηρίζοντας το SAFE «κανονισμό-κερκόπορτα» τόνισε ότι δεν συμμετείχε προσωπικά στη διαπραγμάτευση των όρων, αφήνοντας να εννοηθεί πως η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε διεκδικήσει περισσότερα. Ήταν μια δήλωση που μας αποκάλυψε τη βαθύτερη ανησυχία του ΥΠΕΘΑ ότι το νέο αυτό ευρωπαϊκό εργαλείο ενδέχεται να δημιουργήσει νομικά και δημοσιονομικά τετελεσμένα, σε μια συγκυρία όπου το ΥΠΕΘΑ ήδη διαχειρίζεται εξοπλιστικά προγράμματα πολλών δις ευρώ.

Στον αντίποδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε πιο πολιτικό τόνο και δήλωσε από το βήμα της Κοπεγχάγης  ότι «Όσο υπάρχει casus belli, η Ελλάδα δεν θα συναινέσει στη συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE».

Απευθύνθηκε για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις επικοινωνιακά κυρίως στο εσωτερικό ακροατήριο, επιδιώκοντας να δείξει “κόκκινες γραμμές”, χωρίς όμως να αλλάζει την ουσία: ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει μονομερές βέτο στο πλαίσιο του προγράμματος.

Κι εδώ εντοπίζεται το πραγματικό πρόβλημα της ελληνικής στάσης, που είναι πως η πολιτική ρητορική δεν συνοδεύεται από μια ολοκληρωμένη στρατηγική επιρροής εντός της ΕΕ.

Όλη αυτή η διχογνωμία μεταξύ Δένδια Μητσοτάκη έρχεται μετά την ίδρυση Γενικής Γραμματείας Εθνικής Ασφάλειας υπό  τον Θάνο Ντόκο, αρα η διαφωνία τους μάλλον είναι πέρα από θεσμική και οικονομική, δηλαδή ως προς το ποιοι θα είναι οι όροι δανεισμού, αν θα υπάρξει διαφάνεια στη ροή του χρήματος και κοινοβουλευτικός έλεγχος απέναντι σε μια δομή που τελικά παραμερίζει το ΥΠΕΘΑ και συγκεντρώνει τις  αποφάσεις δίπλα στον Πρωθυπουργό.

Τι είναι όμως το SAFE και γιατί προκαλεί αντιδράσεις;

Το SAFE είναι το νέο εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για κοινές προμήθειες και ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.

Στόχος του είναι να μειώσει την εξάρτηση από τρίτες χώρες και να δημιουργήσει ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής σε κρίσιμα οπλικά συστήματα.

Η νομική του βάση, το άρθρο 122 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ), επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία (Qualified Majority Voting), χωρίς ομοφωνία.

Με απλά λόγια, καμία χώρα δεν έχει βέτο· μπορεί μόνο να ανακόψει ή να τροποποιήσει μια απόφαση μόνο αν σχηματιστεί blocking minority τεσσάρων κρατών που αντιπροσωπεύουν το 35 % του πληθυσμού της Ένωσης.

Επιπλέον, στις κοινές προμήθειες μπορούν να συμμετέχουν —υπό προϋποθέσεις— η Ουκρανία, οι χώρες του ΕΟΧ/ΕΖΕΣ, οι υποψήφιες προς ένταξη και κράτη με συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας με την ΕΕ.

Αυτή ακριβώς η «ευελιξία» ανοίγει τη συζήτηση για την πιθανή συμμετοχή της Τουρκίας, είτε άμεσα είτε μέσω θυγατρικών εταιρειών ευρωπαϊκών ομίλων.

Και ποιος πληρώνει τελικά; Ποιο είναι το κόστος για τον φορολογούμενο;

Το SAFE δεν είναι κάποιου είδους  επιδότηση, αλλά μηχανισμός δανεισμού. Με απλά λόγια η ΕΕ θα δανειστεί από τις αγορές και θα μεταφέρει τα κεφάλαια στα κράτη-μέλη με τη μορφή ευνοϊκών δανείων, τα οποία θα αποπληρωθούν συλλογικά μέσω του κοινού προϋπολογισμού.

Η Ελλάδα δικαιούται περίπου 787 εκατομμύρια ευρώ, με τις πρώτες εκταμιεύσεις να αναμένονται το πρώτο τρίμηνο του 2026 και δεκαετή περίοδο χάριτος. Το ποσό αυτό πρέπει να συνοδεύεται από εθνικό σχέδιο υλοποίησης και ίδιους πόρους, που θα καθοριστούν σε εθνικό επίπεδο.

Αν τα κονδύλια αυτά διοχετευθούν στην εγχώρια παραγωγή, τότε το SAFE θα μπορέσει να λειτουργήσει ως εργαλείο ανάπτυξης και τεχνολογικής αναβάθμισης.

Αν όμως καταλήξουν να χρηματοδοτούν αγορές από μεγάλες βιομηχανίες του εξωτερικού, τότε η Ελλάδα θα βρεθεί να πληρώνει για να ενισχύει την άμυνα άλλων.

Η διαφορά μεταξύ των δύο εκδοχών είναι καθαρά πολιτική επιλογή και είναι αυτή που θα καθορίσει αν το πρόγραμμα θα αποτελέσει επένδυση για τη χώρα μας.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Η Τουρκία ενδιαφέρεται ανοιχτά να συμμετάσχει στο SAFE και η  Ελλάδα στις Συνόδους αντιδρά. Όμως το θεσμικό πλαίσιο δεν της επιτρέπει μονομερή άρνηση καθώς η επιρροή της μπορεί να ασκηθεί μόνο μέσω συμμαχιών για blocking minority, μέσω τεχνικών ελέγχων ασφάλειας εφοδιαστικής και τέλος να έχει την βούληση να ασκήσει πολιτική πίεση σε συναφή πεδία της ΚΕΠΠΑ, όπου κατά κανόνα απαιτείται ομοφωνία.

Κι εκεί η χώρα μας δείχνει να στερείται συντονισμού.Δεν είδαμε πουθενά καμία σαφή πρωτοβουλία σε επίπεδο Παρισίων ή Ρώμης, καμία συνολική στρατηγική για το πώς θα διαμορφώσει το αποτέλεσμα.

Η διαφοροποίηση Δένδια–Μητσοτάκη αποκαλύπτει και αυτή την ασυνέχεια και η κυβέρνηση εν τέλει, μοιάζει να αντιδρά σε γεγονότα που άλλοι καθορίζουν.

Το SAFE μπορεί να εξελιχθεί σε εργαλείο ευρωπαϊκής ανασυγκρότησης ή σε μια ακριβή αυταπάτη. Το σίγουρο είναι πάντως πως η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποιο είναι το εθνικό σχέδιο συμμετοχής, ποιοι τομείς θα ενισχυθούν, ποιο θα είναι το όφελος για την εγχώρια βιομηχανία και ποιος θα ελέγχει τη διαχείριση των κονδυλίων.

Αν συνεχίσει να περιορίζεται σε δηλώσεις και φωτογραφίες τότε είναι βέβαιο ότι  η «ευρωπαϊκή άμυνα» θα αποδειχθεί ένα σύνθημα που θα μας κοστίσει πολύ ακριβά.

SAFE και ελληνική αμυντική βιομηχανία

Αφού αναλύσαμε τη θεσμική και πολιτική διάσταση του SAFE, το ερώτημα παραμένει:

Πώς μεταφράζεται στην πράξη για την ελληνική αμυντική βιομηχανία;

Το υπερφιλόδοξο πρόγραμμα SAFE  στοχεύει στο να δημιουργήσει μια ενιαία ευρωπαϊκή αμυντική αγορά όπου τα κράτη-μέλη θα σχεδιάζουν, θα παράγουν και θα προμηθεύονται από κοινού. Ωστόσο η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από το αν οι μικρότερες χώρες πχ Ελλάδα θα μπορέσουν να γίνουν εταίροι παραγωγής ή αν θα  παραμείνουν απλώς πελάτες.

Ας δούμε λίγο συνοπτικά την κατάσταση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Η Ελλάδα διαθέτει πολύτιμο υπόβαθρο τεχνογνωσίας αλλά και βαριές παθογένειες.

Η ΕΑΒ παραμένει τεχνολογικά ικανή αλλά αντιμετωπίζει καθυστερήσεις και προβλήματα ρευστότητας, τα ΕΑΣ χρειάζονται επενδύσεις και σταθερή παραγωγική ροή, τα Ναυπηγεία Ελευσίνας και Σκαραμαγκά προσπαθούν να επανέλθουν στην παραγωγή και η ΕΛΒΟ είναι πλέον υπό ξένο έλεγχο.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Αυτές οι υποδομές μπορούν να ζωντανέψουν και πάλι μόνο αν ενταχθούν σε ολοκληρωμένα προγράμματα συμπαραγωγών. Πώς; Με μεταφορά τεχνογνωσίας και σταθερές ευρωπαϊκές παραγγελίες. Το SAFE ως πρόγραμμα μπορεί να προσφέρει αυτό το πλαίσιο — αρκεί η Ελλάδα να το διεκδικήσει ουσιαστικά . Και εδώ έρχεται η πολιτική βούληση.

Μέχρι σήμερα, οι δημόσιες εξαγγελίες για 25 % ελληνική συμμετοχής στα προγράμματα φρεγατών FDI και FREMM τουλάχιστον , παρέμειναν στα λόγια . Και για τις Belharra διαβάσαμε ότι οι Γάλλοι δεν ανέθεσαν ούτε τη βαφή των πλοίων σε ελληνική εταιρεία, παρότι υπήρχαν αξιόπιστες και πιστοποιημένες επιλογές. Και η ευθύνη αυτής της αδράνειας βαραίνει το ΥΠΕΘΑ και τον Υπουργό προσωπικά που τουλάχιστον όφειλε να διασφαλίσει ουσιαστική εγχώρια συμμετοχή και δεσμευτικές ρήτρες .

Βλέποντας όλα αυτά είναι δύσκολο να πειστούμε οτι το SAFE θα μετατραπεί ξαφνικά σε μοχλό ανάπτυξης.

Είπαμε, τα κονδύλια του SAFE δεν είναι επιχορηγήσεις αλλά είναι δάνεια με ευνοϊκούς όρους και χωρίς  σχέδιο κινδυνεύουμε  να επιβαρυνθούμε με νέο χρέος χωρίς κανένα αντίκρισμα.

Μόνο αν οι πόροι κατευθυνθούν σε έργα με προστιθέμενη αξία και εξαγωγές μπορούμε να παιξουμε παραγωγικό ρόλο στην ευρωπαϊκή αλυσίδα άμυνας.

Αυτο που πρέπει να κρατήσουμε από όλα αυτά είναι ότι δεν εχει σημασία  πόσα χρήματα θα πάρουμε, αλλά πού και πώς θα τα επενδύσουμε.

Και κάτι τελευταίο.  Στη ρητορική της ευρωπαϊκής αμυντικής αυτονομίας εάν τα κεφάλαια του SAFE κατευθυνθούν κυρίως στους μεγάλους βιομηχανικούς ομίλους της Δυτικής Ευρώπης εμείς οι υπόλοιποι απλώς θα πληρώνουμε  για έργα που θα ωφελούν άλλους.

Το μόνο που μας απομένει είναι να απαιτήσουμε δεσμευτικά ποσοστά εγχώριας συμμετοχής για συγκεκριμένες γραμμές παραγωγής  (από UAVs και πυρομαχικά έως ναυπηγικά υποσυστήματα αλλά και ναυπήγηση πολεμικών πλοίων – όπως είχε γίνει  στο παρελθόν με τις φρεγάτες ΜΕΚΟ και τα Υποβρύχια 214) και να αξιοποιηθούν τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά της κέντρα ως εργαλεία τεχνολογικής αναβάθμισης.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Η ευρωπαϊκή άμυνα δεν είναι κάποια αφηρημένη ιδέα, αντιθέτως,  είναι παραγωγική πολιτική με αντίκρισμα. Η κυβέρνηση θα πρέπει να αποφασίσει αν θα παράγει ή αν θα αγοράζει ασφάλεια, αν θέλει να συμμετάσχει ως εταίρος που παράγει και εξάγει ή να μείνει πελάτης που πληρώνει και περιμένει.

* SAFE – Security Action for Europe: Ανάλυση δύο μερών για την πολιτική, θεσμική και βιομηχανική διάσταση του νέου ευρωπαϊκού προγράμματος άμυνας.

militaire.gr

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ/EUROKINISSI