Σαρωτική νίκη για την ακροδεξιά AfD με 44% στη Σαξονία-Άνχαλτ: Οι έδρες, τα σενάρια κυβέρνησης και οι διεθνείς αντιδράσεις

Takeawaysby Protothema AI

• Το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κατέγραψε ιστορική νίκη στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ, συγκεντρώνοντας περίπου το 44% των ψήφων.
• Το κόμμα εξασφάλισε 39 από τις 83 έδρες της τοπικής Βουλής, υπολειπόμενο κατά τρεις έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία που απαιτείται για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
• Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) υπέστη βαριά ήττα, περιοριζόμενη στο 18% των ψήφων και καταλαμβάνοντας μόλις 16 έδρες στο τοπικό κοινοβούλιο.
• Η είσοδος της Συμμαχίας Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) στη Βουλή περιπλέκει τις προσπάθειες σχηματισμού κυβερνητικού συνασπισμού, καθιστώντας το πολιτικό τοπίο στο κρατίδιο εξαιρετικά αβέβαιο.
• Η υψηλή συμμετοχή των ψηφοφόρων, που άγγιξε το 76%, αποτυπώνει τη μεγάλη πολιτική σημασία της αναμέτρησης για το γερμανικό κρατίδιο.

Πολιτικό σεισμό στη Γερμανία προκαλεί η σαρωτική νίκη της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ, με το ακροδεξιό κόμμα να συγκεντρώνει περίπου το 44% των ψήφων, υπερδιπλασιάζοντας τη δύναμή του σε σχέση με το 2021 και αφήνοντας πολύ πίσω τη CDU του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.

Η AfD εξασφαλίζει 39 από τις 83 έδρες της τοπικής Βουλής, μένοντας τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία, ενώ η είσοδος του BSW της Σάρα Βάγκενκνεχτ περιπλέκει ακόμη περισσότερο το ήδη εξαιρετικά δύσκολο παζλ για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Ιστορικό 44% για την AfD, κατάρρευση της CDU

Η AfD πέτυχε το καλύτερο αποτέλεσμα της ιστορίας της σε περιφερειακές εκλογές, φτάνοντας περίπου στο 44% και υπερδιπλασιάζοντας το 20,8% που είχε λάβει το 2021.

Στον αντίποδα, η CDU υπέστη βαριά ήττα, περιοριζόμενη περίπου στο 18%, έναντι 37,1% στις προηγούμενες εκλογές. Σε επίπεδο εδρών, οι Χριστιανοδημοκράτες μένουν με μόλις 16, έναντι 39 της AfD.

Η συμμετοχή ήταν ιδιαίτερα υψηλή, φτάνοντας περίπου στο 76%, αποτυπώνοντας και τη μεγάλη πολιτική σημασία που είχε αποκτήσει η αναμέτρηση στο ανατολικό γερμανικό κρατίδιο των περίπου 2,1 εκατομμυρίων κατοίκων.

Η AfD έχει ισχυρή παρουσία στα κρατίδια της ανατολικής Γερμανίας και προηγείται πλέον και σε εθνικές δημοσκοπήσεις έναντι των Χριστιανοδημοκρατών του Μερτς. Το 2024 είχε κερδίσει και τις εκλογές στη γειτονική Θουριγγία, χωρίς ωστόσο να καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση.

Ο Ζίγκμουντ μιλά για «ιστορική» νίκη και ζητά να κυβερνήσει

Στο εκλογικό κέντρο της AfD, οι πρώτες προβολές των αποτελεσμάτων προκάλεσαν πανηγυρισμούς, με τους υποστηρικτές του κόμματος να ξεσπούν σε ζητωκραυγές και λίγο αργότερα να τραγουδούν τον γερμανικό εθνικό ύμνο.

Ο 35χρονος επικεφαλής της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, Ούλριχ Ζίγκμουντ, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «συγκλονιστικό» και υποστήριξε ότι το κόμμα του έχει λάβει σαφή εντολή να κυβερνήσει.

«Γράψαμε ιστορία σε αυτό το κρατίδιο», δήλωσε, προσθέτοντας ότι «δεν πρόκειται μόνο για τη Σαξονία-Άνχαλτ. Είναι ένα μήνυμα για ολόκληρη τη Γερμανία, ένα μήνυμα αυτοπεποίθησης. Ο κόσμος κατέστησε απολύτως σαφές ότι επιθυμεί επιτέλους πολιτική αλλαγή και, πάνω απ’ όλα, έδειξε ότι θέλει αυτή η αλλαγή να γίνει μαζί μας».

Μαζί του πανηγύρισαν οι δύο ομοσπονδιακοί συμπρόεδροι της AfD, Άλις Βάιντελ και Τίνο Κρουπάλα, οι οποίοι επίσης μίλησαν για σαφή εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.

Η περιφερειακή οργάνωση της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος ως «αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική», χαρακτηρισμό τον οποίο απορρίπτει ο Ζίγκμουντ και το κόμμα του.

Οι αριθμοί δεν βγάζουν κυβέρνηση χωρίς την AfD

Παρά τη συντριπτική νίκη της, η AfD δεν εξασφαλίζει την απόλυτη πλειοψηφία. Με 39 έδρες σε σύνολο 83 χρειάζεται ακόμη τρεις για να μπορεί να κυβερνήσει μόνη της.

Καθοριστική αποδείχθηκε η είσοδος της Συμμαχίας Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) στη Βουλή, καθώς πέρασε οριακά το όριο του 5% και εξασφαλίζει τέσσερις έδρες.

Η εξέλιξη αυτή ανατρέπει και το σενάριο μιας κυβέρνησης CDU, SPD και Πρασίνων με ανοχή της Αριστεράς. Οι τέσσερις αυτές δυνάμεις συγκεντρώνουν συνολικά μόλις 40 έδρες – 16 η CDU και από οκτώ SPD, Πράσινοι και Αριστερά – και επομένως δεν φτάνουν τις 42 που απαιτούνται για την απόλυτη πλειοψηφία.

Παράλληλα, η εξέλιξη απαλλάσσει σε πρώτη φάση τον Φρίντριχ Μερτς από το δίλημμα να αναθεωρήσει την κατηγορηματική απόρριψη της CDU για οποιαδήποτε συνεννόηση με την Αριστερά.

Αριθμητικά, πλειοψηφία θα μπορούσε να σχηματιστεί από AfD και BSW, που μαζί διαθέτουν 43 έδρες. Τα δύο κόμματα έχουν σε ορισμένα ζητήματα κοινή ρητορική, μεταξύ άλλων απέναντι στη Ρωσία και στον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και σημαντικές πολιτικές διαφορές. Το BSW έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με την AfD σε επιμέρους θέματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει δεσμευθεί για κυβερνητικό συνασπισμό.

Άνετη αριθμητική πλειοψηφία θα είχε φυσικά και μια συνεργασία CDU-AfD, με 55 έδρες. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, όμως, θα σήμαινε την κατάρρευση του λεγόμενου «τείχους προστασίας» («Brandmauer»), της μέχρι σήμερα κατηγορηματικής άρνησης των παραδοσιακών γερμανικών κομμάτων να συνεργαστούν με την AfD.

«Αν χρειαστεί, θα πάμε ξανά σε εκλογές»

Ο Ζίγκμουντ έχει μέχρι στιγμής απορρίψει το ενδεχόμενο να ηγηθεί κυβέρνησης μειοψηφίας, μολονότι στελέχη της ομοσπονδιακής ηγεσίας της AfD δεν αποκλείουν μια τέτοια λύση.

«Αν χρειαστεί, θα γίνουν απλώς νέες εκλογές και τότε θα πάρουμε 50% ή 55%», ανέφερε χαρακτηριστικά, δηλώνοντας ταυτόχρονα διατεθειμένος να συζητήσει είτε με μεμονωμένους βουλευτές είτε με κάποιο κόμμα.

Για ώρες, το βράδυ της Κυριακής, η τύχη της επόμενης κυβέρνησης κρεμόταν από το αν το BSW θα κατάφερνε να περάσει το όριο του 5%. Εάν έμενε εκτός Βουλής, οι πιθανότητες της AfD να φτάσει μόνη της στην απόλυτη πλειοψηφία των εδρών θα αυξάνονταν σημαντικά.

Βαρύ πλήγμα για τον Μερτς – «Πραγματικά δραματικό» το αποτέλεσμα για το SPD

Ο υποψήφιος της CDU Σβεν Σούλτσε παραδέχθηκε την ήττα, αναγνωρίζοντας ότι το κόμμα του θα πρέπει πλέον να διαχειριστεί το αποτέλεσμα.

«Ήταν μια εξαιρετικά σκληρή και έντονη προεκλογική εκστρατεία», δήλωσε.

Για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, όμως, το αποτέλεσμα αποτελεί πολύ ευρύτερο πολιτικό πλήγμα, καθώς το κόμμα του έχασε περισσότερο από το μισό της δύναμης που είχε συγκεντρώσει στη Σαξονία-Άνχαλτ το 2021.

Το κεντροαριστερό SPD χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «πραγματικά δραματικό», ενώ ο ομοσπονδιακός συμπρόεδρός του Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, το κόμμα του οποίου συγκυβερνά με τη CDU σε ομοσπονδιακό επίπεδο, έκανε λόγο για «μήνυμα προς το Βερολίνο», διαβεβαιώνοντας ότι αυτό θα ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Η ιστορική διάσταση του αποτελέσματος ήταν τέτοια ώστε το πρώτο κανάλι της γερμανικής δημόσιας τηλεόρασης, Das Erste, τροποποίησε το πρόγραμμά του, δίνοντας προτεραιότητα στην κάλυψη και την ανάλυση της εκλογικής αναμέτρησης αντί της καθιερωμένης αστυνομικής σειράς «Tatort».

Τραμπ και Μόσχα πανηγυρίζουν, σκληρή αντίδραση από τον Τουσκ

Το αποτέλεσμα προκάλεσε γρήγορα αντιδράσεις και εκτός Γερμανίας.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανάρτησε στην πλατφόρμα Truth Social στιγμιότυπο με την τηλεοπτική πρόβλεψη του γερμανικού εκλογικού αποτελέσματος.

Στη συνέχεια, ο απεσταλμένος του Ρώσου προέδρου Κίριλ Ντμίτριεφ αναδημοσίευσε την ανάρτηση του Τραμπ, κάνοντας λόγο για «ιστορική νίκη της πραγματιστικής AfD». Νωρίτερα είχε περιγράψει το φιλορωσικό γερμανικό κόμμα ως «κόμμα της ελπίδας και της λογικής, της συνεργασίας και της αλήθειας».

Η προσέγγιση στελεχών της αμερικανικής κυβέρνησης προς την AfD έχει προκαλέσει και στο παρελθόν αντιδράσεις στη Γερμανία. Πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς είχε εκφραστεί θετικά για το κόμμα, προκαλώντας κατηγορίες για ανάμειξη στην εσωτερική πολιτική της χώρας.

Στον αντίποδα, εξαιρετικά σκληρή ήταν η αντίδραση του Πολωνού πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ.

«Στην Πολωνία μόνο ηλίθιοι και προδότες μπορούν να χαίρονται για τον θρίαμβο της AfD στη Γερμανία», ανέφερε.

Ταγιάνι: «Κάκιστη είδηση»

Αρνητική ήταν η αντίδραση και από την Ιταλία, με τον υπουργό Εξωτερικών και πρόεδρο της Φόρτσα Ιτάλια Αντόνιο Ταγιάνι να χαρακτηρίζει το αποτέλεσμα «κάκιστη είδηση».

«Με το εκλογικό αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ διαπιστώνουμε την επικράτηση μιας πολιτικής δύναμης η οποία βρίσκεται στους αντίποδες των φιλελεύθερων και δυτικών αξιών που εκφράζει η Φόρτσα Ιτάλια. Είναι μια κάκιστη είδηση, η οποία ελπίζουμε να αποτελέσει μόνο μια εξαίρεση σε τοπικό επίπεδο», δήλωσε.

«Η επιλογή των ψηφοφόρων πρέπει να τυχαίνει πάντα σεβασμού, αλλά αυτό δεν μας εμποδίζει να εργαστούμε με στόχο να ενεργοποιήσουμε όλα τα αντίμετρα και τις πολιτικές πρωτοβουλίες που απαιτούνται, ώστε να αποφύγουμε την επέκταση στην Ευρώπη οποιασδήποτε λαϊκίστικης και φανατικής παρεκτροπής», πρόσθεσε.

Ανησυχία στην εβραϊκή κοινότητα

Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αντίδραση της εβραϊκής κοινότητας στη Γερμανία.

Η 93χρονη Σαρλότ Κνόμπλοχ, επιζήσασα του Ολοκαυτώματος και επικεφαλής της εβραϊκής κοινότητας του Μονάχου και της Βαυαρίας, δήλωσε ότι το αποτέλεσμα την τρομάζει.

«Σε ημέρες σαν κι αυτή δυσκολεύομαι να αναγνωρίσω πλέον την πατρίδα μου», ανέφερε, καλώντας τα δημοκρατικά κόμματα να μην παρακολουθούν παθητικά τις εξελίξεις.

Η ατζέντα της AfD και η «επαναμετανάστευση»

Η AfD, το όνομα της οποίας σημαίνει «Εναλλακτική για τη Γερμανία», έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της πολιτικής της ατζέντας γύρω από το μεταναστευτικό.

Μεταξύ των πλέον αμφιλεγόμενων προτάσεών της είναι η λεγόμενη «επαναμετανάστευση» («remigration»), ένας όρος που επικριτές του κόμματος θεωρούν ότι παραπέμπει σε μαζικές απελάσεις μεταναστών. Η AfD υποστηρίζει ότι αναφέρεται στην απέλαση εγκληματιών και όσων βρίσκονται παράνομα στη χώρα.

Ακόμη και αν αναλάβει την κυβέρνηση ενός από τα 16 γερμανικά κρατίδια, δεν θα έχει την εξουσία να εφαρμόσει μόνη της συνολικά μια τέτοια μεταναστευτική πολιτική. Θα αποκτούσε, ωστόσο, σημαντικές αρμοδιότητες σε τομείς όπως η αστυνόμευση, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός.

Το κόμμα έχει προκαλέσει αντιδράσεις και με την κριτική του στη σχολή σχεδιασμού Μπάουχαους, που είχε κλείσει από τους Ναζί στο Ντεσάου της Σαξονίας-Άνχαλτ μετά την άνοδό τους στην εξουσία το 1933. Η AfD έχει χαρακτηρίσει το Μπάουχαους «αδιέξοδο του μοντερνισμού», διατύπωση που έχει οδηγήσει επικριτές της να καταγγείλουν παραλληλισμούς με τη ρητορική της ναζιστικής περιόδου.

Παράλληλα, στελέχη της περιφερειακής AfD έχουν δεχθεί έντονη κριτική για τη στάση τους απέναντι στη Ρωσία. Ο Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ, ένα από τα προβεβλημένα στελέχη της στη Σαξονία-Άνχαλτ, όταν είχε ερωτηθεί γιατί διατηρούσε στο γραφείο του κούπα με το έμβλημα του ρωσικού στρατού, είχε απαντήσει ότι επρόκειτο απλώς για αναμνηστικό, προσθέτοντας για τον πόλεμο στην Ουκρανία ότι «δεν είναι δικός μας πόλεμος».

«Δεν θέλουμε να επιστρέψουμε στις σκοτεινές εποχές»

Την παραμονή των εκλογών είχε πραγματοποιηθεί στο Μαγδεμβούργο αντιδιαδήλωση υπό τον τίτλο «Φεστιβάλ Δημοκρατίας».

Ένας από τους συμμετέχοντες, ο Νικήτα, δήλωσε ότι οι Γερμανοί οφείλουν «να διδαχθούν από την ιστορία μας και να μην επιστρέψουν πίσω. Δεν θέλουμε ξανά τις σκοτεινές εποχές».

Στον αντίποδα, ψηφοφόροι της AfD στο Μαγδεμβούργο εξηγούσαν την επιλογή τους επικαλούμενοι την απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα, την οικονομική ανασφάλεια και το αίσθημα ότι η δημόσια ασφάλεια επιδεινώνεται.

Για τις δημοκρατικές δυνάμεις της Γερμανίας, πάντως, το αποτέλεσμα δεν αποτελεί μόνο βαριά εκλογική ήττα αλλά και προειδοποίηση. Με την AfD κυρίαρχη, χωρίς όμως αυτοδυναμία, και τις υπόλοιπες δυνάμεις να μην μπορούν να συγκροτήσουν πλειοψηφία χωρίς να παραβιάσουν μία από τις μέχρι σήμερα θεμελιώδεις «κόκκινες γραμμές» τους, η προσπάθεια σχηματισμού βιώσιμης κυβέρνησης στη Σαξονία-Άνχαλτ προδιαγράφεται εξαιρετικά δύσκολη.