Σερβία: Μυστήριο με το νέο εργοστάσιο ισραηλινών drones – Ποιος είναι ο σκιώδης Έλληνας ιδιοκτήτης

Η λειτουργία ενός νέου εργοστασίου παραγωγής ισραηλινών drones στη Σερβία ανοίγει έναν νέο κύκλο αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών, την ώρα που η εταιρική δομή πίσω από τη μονάδα προκαλεί ερωτήματα. Τα επίσημα σερβικά και βρετανικά μητρώα δεν εμφανίζουν την ισραηλινή Elbit Systems ή τη σερβική κρατική Yugoimport-SDPR ως ιδιοκτήτες, παρά το γεγονός ότι η συνεργασία τους είχε παρουσιαστεί αρχικά ως κοινή επιχειρηματική προσπάθεια.

Την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς εγκαινίασε τη μονάδα, η οποία αναμένεται να ενισχύσει τόσο τις στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας όσο και την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Η εξέλιξη έρχεται σε προεκλογική περίοδο, καθώς η Σερβία προσέρχεται στις κάλπες στις 25 Οκτωβρίου, ενώ ο Βούτσιτς, πρόεδρος από το 2017, επιδιώκει να επιστρέψει στην πρωθυπουργία, καθώς δεν μπορεί να διεκδικήσει την προεδρία στις εκλογές του 2027.

Η εταιρική εικόνα δεν ταιριάζει με την αρχική ανακοίνωση

Η συνεργασία είχε γίνει γνωστή τον Απρίλιο, όταν είχε αναφερθεί ότι η κρατική σερβική εταιρεία αμυντικού εξοπλισμού Yugoimport-SDPR θα συνεργαζόταν με την ισραηλινή κατασκευάστρια όπλων Elbit Systems. Οι αρχικές πληροφορίες έκαναν λόγο για κοινή επιχείρηση στην οποία η Elbit θα κατείχε το 51% και η Yugoimport-SDPR το 49%. Τα σημερινά εταιρικά στοιχεία, ωστόσο, δεν αποτυπώνουν αυτή τη δομή.

Σύμφωνα με τα σερβικά επιχειρηματικά μητρώα, ιδιοκτήτης του εργοστασίου εμφανίζεται η SDS Technologies, εταιρεία που ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 2025 με την ονομασία Cupa Enterprises. Η εταιρεία ανήκει σε βρετανική επιχείρηση, η οποία προηγουμένως ονομαζόταν Cupa Limited και τη Δευτέρα άλλαξε επωνυμία σε Liberty Blue International Ltd, σύμφωνα με το βρετανικό Companies House.

Στο σερβικό μητρώο εμφανίζονται, από τις 17 Σεπτεμβρίου, τρεις διευθυντές της SDS Technologies. Πρόκειται για την Ελληνίδα Μαρία Καρδαμάκη, τον Ισραηλινό δικηγόρο Ζιόν Αμίρ, ο οποίος έχει εκπροσωπήσει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, και τον Τζορτζ Αντουάν Ελγκοσάιν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο οποίος έχει λιβανέζικες ρίζες.

Το BIRN είχε αποκαλύψει στις 20 Σεπτεμβρίου τον διορισμό του Αμίρ στη διοίκηση της SDS Technologies. Την ίδια στιγμή, από τη βρετανική εταιρεία αποχώρησε τον Ιούλιο ο Έλληνας Αθανάσιος Ράμμος, ενώ στις 17 Σεπτεμβρίου παραιτήθηκε και από τη SDS Technologies στη Σερβία. Παρά την αποχώρησή του από τις διοικήσεις, τα στοιχεία του Companies House αναφέρουν ότι εξακολουθεί να ελέγχει το 75% της Liberty Blue International.

Elbit και Yugoimport απουσιάζουν από τα μητρώα

Η Liberty Blue International δηλώνει ως βασικές δραστηριότητές της τις υπηρεσίες δορυφορικών τηλεπικοινωνιών και τη διοικητική συμβουλευτική, εκτός του χρηματοοικονομικού τομέα. Μοναδικός ενεργός διευθυντής της εμφανίζεται ο Πολυχρόνης Τσιανάκας, με καταχωρισμένη διεύθυνση στη συνοικία St James’s του Λονδίνου.

Η απουσία της Elbit Systems και της Yugoimport-SDPR από τα επίσημα εταιρικά αρχεία στη Σερβία και τη Βρετανία δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τον ακριβή ρόλο που διαδραμάτισαν οι δύο εταιρείες στο εγχείρημα. Η Elbit δεν ανακοίνωσε δημόσια τα εγκαίνια του εργοστασίου, ενώ η Middle East Eye ζήτησε από την ισραηλινή εταιρεία διευκρινίσεις για το ιδιοκτησιακό καθεστώς και τη σχέση της με τη SDS Technologies, χωρίς να έχει λάβει απάντηση μέχρι τη δημοσίευση.

Παρ’ όλα αυτά, ο Ραν Κριλ, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Elbit Systems για το διεθνές μάρκετινγκ και την επιχειρηματική ανάπτυξη από το 2015, βρέθηκε δίπλα στον Βούτσιτς κατά την τελετή εγκαινίων. Στην εκδήλωση συμμετείχαν επίσης ανώτερα στελέχη της Elbit και η πρέσβης του Ισραήλ στη Σερβία, Αβίβιτ Μπαρ-Ιλάν.

Η ισραηλινή πρεσβεία χαρακτήρισε την έναρξη λειτουργίας της μονάδας «ένα ακόμη ορόσημο στην ισχυρή και στρατηγική μας συνεργασία», υποστηρίζοντας ότι ενισχύονται οι οικονομικοί και βιομηχανικοί δεσμοί και ότι η συνεργασία Ισραήλ και Σερβίας περνά σε νέο επίπεδο. Στην τελετή παρευρέθηκε επίσης ο Ντάνιελ Μάρτιν, εκτελεστικός διευθυντής της ισραηλινής οργάνωσης κυβερνοασφάλειας Cyber 7, με στόχο, όπως αναφέρθηκε, την ανταλλαγή γνώσεων, εμπειριών, μαθημάτων και λαθών με τους συνεργάτες.

Τι είπε ο Βούτσιτς για τα drones

Ο Βούτσιτς παρουσίασε τη νέα μονάδα μέσω αναρτήσεων στο Instagram και το Facebook, αναφέροντας ότι τα drones που τέθηκαν σε παραγωγή κατασκευάζονται πλέον στη Σερβία. Όπως είπε, τα σχέδια είναι μεγαλύτερα από τη συγκεκριμένη εγκατάσταση και σημείωσε ότι παρουσίαζε μόνο ένα μικρό μέρος όσων επιτρεπόταν να δείξει.

Ο Σέρβος πρόεδρος δήλωσε ακόμη ότι αναμένει να δημιουργηθούν τουλάχιστον τρία ακόμη εργοστάσια σε ολόκληρη τη Σερβία σε συνεργασία με ισραηλινούς εταίρους. Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, χειρίστηκε για λίγο ένα drone και υποστήριξε ότι τα συγκεκριμένα όπλα μπορούν να περνούν από παράθυρα και να καταδιώκουν τον αντίπαλο, χαρακτηρίζοντάς τα ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Παράλληλα, εξέφρασε την ικανοποίησή του για το επίπεδο ανάπτυξης που έχει επιτευχθεί και ανέφερε ότι τις κεφαλές των όπλων θα κατασκευάζει η σερβική πολεμική βιομηχανία Krusik.

Ο Βουκ Βουκσάνοβιτς, λέκτορας Εξωτερικής Πολιτικής και Μεγάλης Στρατηγικής στο Τμήμα Πολεμικών Σπουδών του King’s College London, επισήμανε στη Middle East Eye ότι υπάρχει σημαντική απόσταση ανάμεσα σε όσα είχαν αρχικά ανακοινωθεί και σε όσα εμφανίζονται στα επίσημα έγγραφα.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι η Elbit Systems πιθανότατα παρείχε τις τεχνολογικές λύσεις για την εγκατάσταση, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι η πραγματική ιδιοκτησιακή δομή χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο. Όπως ανέφερε, η έλλειψη διαφάνειας και οι αδιαφανείς συμφωνίες αποτελούν διαχρονικό χαρακτηριστικό της σερβικής αμυντικής βιομηχανίας, την οποία, κατά την εκτίμησή του, επηρεάζουν έντονα οι πολιτικές ελίτ.

Οι προηγούμενες συμφωνίες με την Elbit

Η νέα εγκατάσταση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αμυντικών συμφωνιών της Σερβίας με το Ισραήλ. Το 2025 η Σερβία υπέγραψε συμφωνία ύψους 335 εκατομμυρίων δολαρίων για την προμήθεια του συστήματος πυροβολικού Puls και των μαχητικών drones Hermes 900 της Elbit.

Η ισραηλινή εταιρεία διευρύνει παράλληλα την παραγωγική της παρουσία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Αλβανία υπέγραψε το 2025 συμφωνίες για την προμήθεια drones και τη δημιουργία σχολής πτήσεων, ενώ η Ρουμανία φιλοξενεί ήδη αρκετές εγκαταστάσεις παραγωγής της Elbit, στο πλαίσιο της επέκτασης της ισραηλινής αμυντικής βιομηχανίας εκτός των συνόρων της χώρας.

Ο Βουκσάνοβιτς συνδέει την επέκταση αυτή με τον σχεδιασμό εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι η χώρα επιδιώκει να διευρύνει τη στρατηγική της περιφέρεια πέρα από τη Μέση Ανατολή, όπου βρίσκονται τα βασικά σημεία των συγκρούσεων. Κατά τον ίδιο, ανάλογη λογική ακολουθείται και στον σχεδιασμό των εφοδιαστικών αλυσίδων, ώστε η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία να διαθέτει δίκτυα προμηθειών σε χώρες που βρίσκονται μακριά από τις άμεσες εστίες έντασης.

Η στρατηγική της «οπλοποιημένης αλληλεξάρτησης»

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται πλέον και η ευρύτερη προσπάθεια του Ισραήλ να ενσωματώσει την αμυντική του βιομηχανία στις παραγωγικές δομές άλλων χωρών. Νωρίτερα τον Σεπτέμβριο, αμερικανική δεξαμενή σκέψης που υποστηρίζει το Ισραήλ κάλεσε το Τελ Αβίβ να ενισχύσει τη στρατιωτική, τεχνολογική, πληροφοριακή και οικονομική διασύνδεσή του με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε μια μελλοντική προσπάθεια της Ουάσινγκτον να περιορίσει το Ισραήλ να συνεπάγεται μεγαλύτερο κόστος για την ίδια.

Η πρόταση προήλθε από τον Μαρκ Ντούμποβιτς, διευθύνοντα σύμβουλο του Washington-based Foundation for Defense of Democracies, και έχει περιγραφεί ως προσπάθεια «οπλοποίησης της αλληλεξάρτησης», μέσω της σύνδεσης θέσεων εργασίας, στρατιωτικών δυνατοτήτων και οικονομικών συμφερόντων των ΗΠΑ με το Ισραήλ.

Ο Αντρέας Κριγκ, αναπληρωτής καθηγητής Σπουδών Ασφάλειας στο King’s College London, δήλωσε στη Middle East Eye ότι το Ισραήλ επιχειρεί να μετακινηθεί από τον ρόλο του εξαγωγέα οπλικών συστημάτων προς μια θέση όπου η αμυντική του βιομηχανία αποτελεί μέρος της αμυντικής βάσης άλλων χωρών. Όπως εξήγησε, όταν ένα σύστημα κατασκευάζεται στο Ισραήλ και απλώς πωλείται σε μια χώρα, η σχέση παραμένει κυρίως εμπορική. Αντίθετα, η τοπική παραγωγή, η απασχόληση μηχανικών, η συνεργασία με εγχώριους προμηθευτές και η μεταφορά τμημάτων της παραγωγικής διαδικασίας δημιουργούν βαθύτερη σύνδεση με την εθνική υποδομή ασφάλειας.

Ήδη από το 2004, μελέτη που βρίσκεται σήμερα στο αρχείο του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ περιέγραφε τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές συνεργασίες μπορούσαν να αξιοποιούν δίκτυα στο εσωτερικό άλλων χωρών και να παρέχουν προστασία, λειτουργώντας ως «δίχτυ ασφαλείας» απέναντι σε δυσμενείς πολιτικές αλλαγές.

Νωρίτερα φέτος, το Jerusalem Institute for Strategy and Security υποστήριξε επίσης ότι η κοινή παραγωγή, οι κοινές προμήθειες και η μεταφορά τεχνολογίας μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο που θα προκαλούσε ένα μονομερές εμπάργκο. Ο Κριγκ χαρακτήρισε αυτή την προσέγγιση αρκετά κοντά στην έννοια της «οπλοποιημένης αλληλεξάρτησης», υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ εντάσσεται σταδιακά σε αμυντικά δίκτυα με τρόπο που καθιστά ολοένα ακριβότερη την αποσύνδεση.

Η επέκταση της Elbit στην Ευρώπη

Η ίδια τάση αποτυπώνεται, σύμφωνα με τον Κριγκ, στην αυξανόμενη παρουσία της Elbit στην Ευρώπη. Όπως ανέφερε, η εταιρεία διαθέτει πλέον επτά εγκαταστάσεις παραγωγής στη Ρουμανία, περισσότερες από δώδεκα τοποθεσίες στη Βρετανία, διευρύνει την παρουσία της στη Γερμανία και τη Σουηδία και συμμετέχει στην τοπική παραγωγή drones στη Σερβία.

Ο Κριγκ υποστηρίζει ότι η εξέλιξη αυτή υπερβαίνει πλέον μια απλή στρατηγική εξαγωγών και συνιστά σταδιακή διεθνοποίηση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης του Ισραήλ. Παράλληλα, αναφέρει ότι η δημιουργία τέτοιων δικτύων συνδέει κυβερνήσεις, εταιρείες και αμυντικούς οργανισμούς μεταξύ τους μέσω συγκεκριμένων οικονομικών και στρατηγικών συμφερόντων.

Στο ίδιο πλαίσιο, το Misgav Institute for National Security and Zionist Strategy έχει αναφέρει τη Σερβία και την Αλβανία ως μέρος μιας ισραηλινής προσπάθειας να συνεργάζεται με ευρωπαϊκές χώρες ξεχωριστά και όχι με την Ευρώπη ως ενιαίο μπλοκ. Η προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με το συγκεκριμένο ισραηλινό think tank, εντάσσεται στις προσπάθειες εδραίωσης των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών ως προς το Ισραήλ.

newsbreak.gr