«Απόρρητο; Όχι πια — τα μυστικά της ΕΥΠ σε συνέχειες, κάθε Κυριακή»

Όταν η ερευνητική δημοσιογραφία αρχίζει να μοιάζει με εγχειρίδιο εκπαίδευσης για ξένες υπηρεσίες πληροφοριών.

Στην Ελλάδα έχουμε μια ιδιαίτερη σχέση με το απόρρητο. Δεν μας αρέσει να το κρατάμε. Μας αρέσει να το δημοσιεύουμε. Τις τελευταίες ημέρες, μια σειρά από άρθρα «αποκάλυψης» παρουσιάζουν με ενθουσιασμό —και με εντυπωσιακή λεπτομέρεια— τις μεθόδους της ΕΥΠ για τον εντοπισμό κατασκόπων, τις διαδικασίες σύλληψής τους, τα πρωτόκολλα προστασίας αμερικανικών και ισραηλινών στόχων στην Ελλάδα και, ως αποκορύφωμα, επιχειρησιακές λεπτομέρειες σχεδίων όπως ο περίφημος «Σκορπιός της Ερήμου».Αν όλα αυτά είναι δημοσιογραφική “απερισκεψία”,  η οποία πηγάζει από την αγωνία της παρουσίασης του “αποκλειστικού”,  διορθώνεται. Αν όμως είναι διαρροές από την ΕΥΠ για “επίδειξη” των επιχειρησιακών της δυνατοτήτων,  αυτό θέλει ιδιαίτερο χειρισμό και διαχείριση.

Διαβάζοντας τα συγκεκριμένα άρθρα, έχει κανείς την αίσθηση ότι παρακολουθεί ένα masterclass αντικατασκοπείας. Το μόνο που λείπει είναι οι σημειώσεις στο τέλος του άρθρου: «Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στην τοπική σας υπηρεσία πληροφοριών».

Η δημοσιογραφία του… manual

Σε κάθε σοβαρή χώρα, όταν δημοσιογράφοι αποκτούν ευαίσθητες πληροφορίες για υπηρεσίες πληροφοριών, υπάρχει μια στοιχειώδης διαδικασία σκέψης: «Μήπως αυτό που ετοιμαζόμαστε να δημοσιεύσουμε αποκαλύπτει επιχειρησιακές μεθόδους;»

Στην Ελλάδα η διαδικασία φαίνεται να είναι διαφορετική: «Μήπως έχουμε αρκετές επιχειρησιακές λεπτομέρειες για να γίνει πιο συναρπαστικό το άρθρο;»

Έτσι φτάνουμε να διαβάζουμε αναλύσεις για:

• τον τρόπο εντοπισμού δικτύων κατασκοπείας

• τα στάδια παρακολούθησης

• τη συνεργασία με ξένες υπηρεσίες

• τη φύλαξη συγκεκριμένων στόχων

• και τα επιχειρησιακά σχέδια αντιμετώπισης απειλών. Με άλλα λόγια: το περιεχόμενο ενός εγχειριδίου που σε άλλες χώρες θα είχε την ένδειξη «ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟ».

Η γεωπολιτική παιδικότητα

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια από τις πιο ευαίσθητες γεωπολιτικές περιοχές του κόσμου. Στην ευρύτερη γειτονιά αλλά και στη χώρα μας, δραστηριοποιούνται υπηρεσίες πληροφοριών από:

• τη Μέση Ανατολή

• την Ανατολική Ευρώπη

• τα Βαλκάνια

• και φυσικά τις μεγάλες δυνάμεις.

Το να υπάρχουν επιχειρήσεις αντικατασκοπείας δεν είναι «αποκάλυψη». Θα έπρεπε να είναι καθημερινότητα. Η πραγματική αποκάλυψη είναι ότι κάποιοι θεωρούν φυσιολογικό να εξηγούν πώς ακριβώς γίνονται αυτές οι επιχειρήσεις. Θα υπάρχουν μάτια… παντού. Στελέχη της ΕΥΠ θα παριστάνουν είτε τα… ερωτευμένα ζευγάρια σε διακοπές, είτε σερβιτόρους σε καταστήματα, είτε μέλη συνεδρίων, και θα βρίσκονται στις επίμαχες περιοχές. Αν λοιπόν κάποιος στο εξωτερικό θα ήθελε να ενημερωθεί για τις πρακτικές των ελληνικών υπηρεσιών, πιθανότατα δεν θα χρειαζόταν καν να κάνει ιδιαίτερη έρευνα. Αρκεί να διαβάσει την ελληνική ειδησεογραφία.

Η παγκόσμια διανομή των «μυστικών»

Υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που φαίνεται να διαφεύγει. Το άρθρο που δημοσιεύεται σήμερα σε ένα ελληνικό site:

• αναπαράγεται σε δεκάδες άλλα μέσα

• μεταφράζεται αυτόματα

• περνά σε διεθνή δίκτυα πληροφορίας

• και μέσα σε λίγες ώρες μπορεί να βρίσκεται σε οποιαδήποτε οθόνη στον κόσμο. Με άλλα λόγια, η πληροφορία που κάποτε θα έμενε σε ένα γραφείο γίνεται παγκόσμια διάχυση γνώσης. Δεν είναι πια «δημοσίευση». Είναι broadcast επιχειρησιακών δεδομένων.

Το παράδοξο της «εθνικής ευαισθησίας»

Το πιο ειρωνικό στοιχείο είναι ότι τα ίδια μέσα που δημοσιεύουν τέτοιες λεπτομέρειες είναι συχνά τα πρώτα που θα μιλήσουν για «εθνική ασφάλεια» όταν πρόκειται για πολιτικά ζητήματα. Όταν όμως πρόκειται για πραγματικές επιχειρησιακές πρακτικές, η ευαισθησία εξαφανίζεται.

Η λογική μοιάζει να είναι η εξής:

• η ασφάλεια είναι σημαντική

• αρκεί να μη χαλάει ένα καλό πρωτοσέλιδο.

Το απλό ερώτημα που κανείς δεν κάνει

Υπάρχει ένα απλό ερώτημα που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως φίλτρο πριν από κάθε τέτοια δημοσίευση: Αν αυτό το άρθρο το διάβαζε μια εχθρική υπηρεσία πληροφοριών, θα το θεωρούσε χρήσιμο; Αν η απάντηση είναι «ναι», τότε ίσως δεν πρόκειται για δημοσιογραφία. Ίσως πρόκειται για κάτι που μοιάζει περισσότερο με ανεπίσημο briefing.

Η τέχνη της υπευθυνότητας

Η ελευθερία του Τύπου είναι θεμέλιο της δημοκρατίας. Αλλά η υπευθυνότητα είναι το θεμέλιο της σοβαρής δημοσιογραφίας. Σε πολλές χώρες, μεγάλα μέσα έχουν επιλέξει συνειδητά να μην δημοσιεύσουν επιχειρησιακές λεπτομέρειες, ακόμη και όταν τις γνώριζαν. Όχι επειδή τους το επέβαλε κάποιος. Αλλά επειδή κατάλαβαν ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ:

• της ενημέρωσης του πολίτη και

• της απογύμνωσης ενός συστήματος ασφάλειας.

Και στο τέλος…

Ίσως η πιο ειρωνική πλευρά της υπόθεσης είναι ότι όλες αυτές οι «αποκαλύψεις» παρουσιάζονται ως θρίαμβος της δημοσιογραφίας. Στην πραγματικότητα θυμίζουν περισσότερο κάτι άλλο: μια χώρα όπου τα απόρρητα κρατικά σχέδια δεν χρειάζεται να κλαπούν. Αρκεί να περιμένει κανείς την επόμενη δημοσίευση.

Αγγελος Αγραφιώτης

Σύμβουλος Διαχείρισης Κρίσεων

Γενικός Διευθυντής 

Α&Κ Risk Management Consulting