The Expla-in Project | Τα ελληνοτουρκικά μέσα από τον ανταγωνισμό Τουρκίας – Ισραήλ

Παραμονές Χριστουγέννων του 2025 πραγματοποιήθηκε η τριμερής συνάντηση κορυφής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Μία συνάντηση κατά την οποία, στη σκιά του πολέμου στη Γάζα, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου θέλησε να αξιοποιήσει τη σχέση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ για να στείλει το δικό του μήνυμα στην Τουρκία λέγοντας: «Είναι αλήθεια ότι και οι τρεις χώρες στο παρελθόν συγκλονίστηκαν από αυτοκρατορίες. Αλλά μέσα από θάρρος και θυσίες πετύχαμε την ανεξαρτησία μας σε σύγχρονους καιρούς. Σε αυτούς που φαντασιώνονται ότι θα επανιδρύσουν τις αυτοκρατορίες τους και θα κυριαρχήσουν πάνω στη γη μας (στις χώρες μας), λέω: ξεχάστε το! Δεν πρόκειται να συμβεί. Ούτε που να το σκέφτονται.

Είμαστε δεσμευμένοι και ικανοί να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας. Και η συνεργασία μας ενισχύει περαιτέρω αυτή τις δυνατότητές μας. Μαζί ως χώρες της Ανατολικής Μεσογείου διασφαλίζουμε ασφάλεια, ευημερία και ελευθερία».

Η στάση της Άγκυρας

Υψηλόβαθμες διπλωματικές πηγές στην Αθήνα χαρακτήρισαν τη δήλωση Νετανιάχου ιδιαίτερα επιθετική απέναντι στην Άγκυρα και, την ίδια στιγμή,  είδαν μία προσπάθεια από τον ισραηλινό πρωθυπουργό να βάλει Αθήνα και Λευκωσία στο κάδρο της αντιπαράθεσης Τουρκίας – Ισραήλ, που αντιμάχονται εδώ και πολύ καιρό για την κυριαρχία στη Μέση Ανατολή.

Είχε προηγηθεί ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, στον οποίο η Τουρκία φάνηκε ψύχραιμη, ενώ την ίδια στιγμή η Ελλάδα πατάει γκάζι στους σχεδιασμούς της για εξόρυξη υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης.

Ωστόσο και οι δύο αυτές κινήσεις της Αθήνας δεν φάνηκε να προκαλούν την αντίδραση της Άγκυρας με την ένταση που θα περίμενε κανείς σε άλλες εποχές.

Αντίθετα η Τουρκία αντέδρασε με σφοδρότητα στην υπενθύμιση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Η Άγκυρα είδε σχέδιο περικύκλωσής της και άρχισε ήδη από τις αρχές του χρόνου να κλιμακώνει τη ρητορική της απέναντι στην Ελλάδα και να υπενθυμίζει με ιδιαίτερη έμφαση τις θέσεις της όσον αφορά το Κυπριακό και την επιμονή στη διχοτομική λύση δύο κρατών.

Με το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τις επιμελώς επιθετικά διατυπωμένες διαρροές να ανησυχούν την Αθήνα, που ακόμα δεν έχει δει το κείμενο, το οποίο τελεί υπό διαμόρφωση και προσπαθεί να προλάβει εξελίξεις.

Στόχος της Άγκυρας το Ισραήλ

Η ένταση της ρητορικής της Τουρκίας, σύμφωνα με υψηλόβαθμες διπλωματικές πηγές, ερμηνεύεται από την Αθήνα και ως αντίδραση της Άγκυρας στους σχεδιασμούς του Ισραήλ, σε ένα μπρα ντε φερ ανάμεσα στους δύο αντιπάλους για την κυριαρχία της Μέσης Ανατολής, που έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό. Και συνεχίζεται καθώς η Τουρκία μετατρέπεται σταδιακά και σταθερά – λόγω γεωγραφίας, στρατιωτικής ισχύος και συμμετοχής στο ΝΑΤΟ – στην ισχυρότερη μη αραβική μουσουλμανική δύναμη, με επιρροή σε πολλαπλά μέτωπα: Μέση Ανατολή, Ανατολική Μεσόγειο, Καύκασο, Εύξεινο Πόντο, Περσικό Κόλπο, Κεντρική Ασία και Βόρεια Αφρική.

Η τουρκική διπλωματία

Δεν είναι τυχαίο ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική των τελευταίων 20 ετών επιδιώκει με συνέπεια να μετατρέπει κάθε γεωπολιτική αναταραχή σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα και η παρούσα συγκυρία δεν αποτελεί εξαίρεση.

Η διπλωματία της Άγκυρας χαρακτηρίζεται πολυεπίπεδη και η Τουρκία αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση ως πολλαπλασιαστή ισχύος και συνομιλεί ταυτόχρονα με όλα τα παγκόσμια και περιφερειακά κέντρα ισχύος.

Είναι ο αναντικατάστατος σύμμαχος για την Ουάσιγκτον και ένας απαραίτητος εταίρος για την ΕΕ, παρά τις διαφωνίες. Στην Ευρώπη μάλιστα προβάλλεται ως ανάχωμα στις μεταναστευτικές ροές και κρίσιμος εταίρος στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων.

Ο τούρκος πρέοδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παραμένει σταθερός στην στρατηγική του να απευθύνεται σε ένα ακροατήριο που υπερβαίνει τα τουρκικά σύνορα. Η οξύτατη ρητορική κατά των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα και η καταδίκη των επιθέσεων κατά του Ιράν ενισχύουν αυτή την εικόνα. Με την Άγκυρα, παρά τους αντιδυτικούς «θεατρινισμούς», όπως τους χαρακτηρίζουν αναλυτές, να παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ και βαθιά διασυνδεδεμένη με τις δυτικές αγορές.

Και αυτή η στάση της ρητορικής οξύτητας σε συνδυασμό με τη realpolitik ορίζει τελικά τη σύγχρονη τουρκική στρατηγική.

Το Ισραήλ

Την ίδια στιγμή το Ισραήλ, που φτάνει να εμφανίζεται για πολλές χώρες – αυτή την περίοδο – ως ο αποσταθεροποιητικός παράγοντας στην περιοχή, προκαλώντας ενίοτε και την αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ, έχει κατά γενική ομολογία διαφορετικούς στόχους στη Μέση Ανατολή από την Τουρκία.

Αξιοποιεί δε τη στρατηγική σχέση του με Ελλάδα και Κύπρο απέναντι στην Τουρκία, σε έναν ανταγωνισμό για την κυριαρχία στην περιοχή.

Στην εξίσωση μπαίνουν σαφώς Λίβανος και Συρία, αφού για το Ισραήλ ένας Λίβανος υπό την επιρροή της Άγκυρας θα είναι τελείως διαφορετική πρόκληση από ό,τι ήταν το Ιράν.

Και αυτό λόγω του ότι η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί ισχυρές σχέσεις με τη Δύση, είναι συνομιλητής των ΗΠΑ, επηρεάζει τον μουσουλμανική κόσμο και ο ρόλος της είναι εξαιρετικά σύνθετος.

Γιατί για το Ισραήλ η Τουρκία οικοδομεί ένα νέο χώρο επιρροής που επιδιώκει να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων του και μάλιστα σε μία περίοδο που η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε φάση αναδιάταξης.

Στο παιχνίδι εμπλέκεται και η Ελλάδα

Το παιχνίδι αφορά άμεσα και την Ελλάδα αφού η ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας στον Λίβανο και στη Συρία επηρεάζει συνολικά την Ανατολική Μεσόγειο και χτίζεται ένα τείχος τουρκικής επιρροής που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα και τη Συρία έως την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική. Και ο οποίος τοποθετεί την Άγκυρα ως απαραίτητο παίκτη στις περιφερειακές συζητήσεις.

Ενδεικτικές του πώς οι σχέσεις Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ επηρεάζουν άμεσα τα ελληνοτουρκικά είναι οι δηλώσεις του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αρχές Ιουνίου στην Κοινονουλευτική Ομάδα του ΑΚΡ, σύμφωνα με τις οποίες διαπιστώνεται η επιδίωξη μίας ανάφλεξης κρίσης διχόνοιας στη Μεσόγειο, ειδικά στο νησί της Κύπρου.

Οι απειλές Ερντογάν

Σύμφωνα με τον Ερντογάν ορισμένοι «των οποίων οι φιλοδοξίες υπερβαίνουν κατά πολύ το μέγεθός τους, έχουν επιβιβαστεί στο καράβι της διχόνοιας του Ισραήλ, έχουν αναλάβει τον ρόλο του εκπροσώπου του σιωνισμού και υποτίθεται ότι κυνηγούν κάποιες αφελείς φαντασιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο».

Για να στείλει μήνυμα: «Το λέω πολύ ξεκάθαρα, κανείς να μην επιδιώκει περιπέτειες, κανείς να μην ακολουθεί το δρόμο του σιωνιστικού δικτύου σφαγών. Αν απειληθούν τα δικαιώματα και τα νόμιμα συμφέροντα της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων στην Ανατολική Μεσόγειο, θέλω να γνωρίζετε ότι η απάντησή μας θα είναι πολύ σαφής και πολύ σκληρή».

Με τον τούρκο πρόεδρο να υπογραμμίζει ότι το Ισραήλ, από την ίδρυσή του, λειτουργεί ως μόνιμη απειλή για την ειρήνη, την ευημερία και την ασφάλεια στην περιοχή.

Η απάντηση Νετανιάχου

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπέντζαμιν Νετανιάχου από την πλευρά του απαντά πως «ο αντισημίτης δικτάτορας Ερντογάν, ο οποίος διαπράττει γενοκτονία εναντίον των Κούρδων, υποστηρίζει την τρομοκρατική οργάνωση Χαμάς, καταπιέζει τον ίδιο του τον λαό και φυλακίζει πολιτικούς αντιπάλους, είναι το τελευταίο άτομο που μπορεί να κάνει κήρυγμα περί ηθικής στο Ισραήλ».

Διαμηνύοντας παράλληλα ότι «το Ισραήλ και οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις, ο πιο ηθικός στρατός στον κόσμο, θα συνεχίσουν να ενεργούν με ισχύ εναντίον του Ιράν και των εντολοδόχων του, που απειλούν τη Μέση Ανατολή και ολόκληρο τον κόσμο».

Σε ένα τέτοιο σκηνικό έντασης η πρόκληση για Ελλάδα και Κύπρο είναι η διατήρηση ισορροπιών που δεν θα φέρουν ελληνοτουρκικά και Κυπριακό στο επίκεντρο της αντιπαλότητας Τουρκίας – Ισραήλ. Και σίγουρα η πλήρης ταύτιση Αθήνας και Λευκωσίας με τα συμφέροντα του Ισραήλ δεν εξυπηρετεί.

in.gr