Τι λέει ειδικός για την τραγωδία στο εργοστάσιο ΒΙΟΛΑΝΤΑ στα Τρίκαλα: Τι έπρεπε να έχει γίνει – Τι δείχνουν τα πρώτα πορίσματα

Ο Σύμβουλος Διαχείρισης Κρίσεων & Κινδύνων και Γενικός Διευθυντής της Α&Κ Risk Management Consulting κ Άγγελος Αγραφιώτης, αναφέρεται στο πρόσφατο γεγονός της έκρηξης στα Τρίκαλα, με 5 νεκρούς εργαζόμενους.

1. Περιγραφή του συμβάντος και αρχικά ευρήματα

Στις 26 Ιανουαρίου 2026, νωρίς το πρωί, σημειώθηκε ισχυρή έκρηξη, η οποία ακολούθησε μεγάλη πυρκαγιά στην εγκατάσταση παραγωγής της εταιρείας Βιολάντα — γνωστής βιομηχανίας μπισκότων στα Τρίκαλα. Η έκρηξη ήταν τόσο ισχυρή που έγινε αισθητή σε αρκετά μεγάλο περιβάλλον, και στη συνέχεια ακολούθησε πλήρης καταστροφή του παλιού βιομηχανικού κτιρίου όπου κατεργάζονταν πρώτη ύλη και λειτουργούσαν φούρνοι. Από την έκρηξη και τη φωτιά αντιμετωπίστηκε τραγικός απολογισμός: πέντε εργαζόμενες έχασαν τη ζωή τους και επτά τραυματίστηκαν (συμπεριλαμβανομένου ενός πυροσβέστη), με τα θύματα να εντοπίζονται στο υπόγειο/ισόγειο της μονάδας παραγωγής. Η έρευνα των πυροσβεστικών αρχών — κυρίως της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) — έχει επικεντρωθεί σε δύο βασικά σενάρια:

• διαρροή προπανίου που συγκεντρώθηκε σε επικίνδυνα επίπεδα πριν από την πυροδότηση (εκρηκτικό, άχρωμο και άοσμο αέριο), ή

• εκρηκτική ανάφλεξη από σωματίδια αλευριού/ζάχαρης σε συνθήκες υψηλής συγκέντρωσης, που γνωρίζουμε από ιστορικά βιομηχανικά ατυχήματα ότι μπορεί να προκαλέσει τεράστια έκρηξη κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Τα επίσημα πορίσματα ακόμα εκκρεμούν — αλλά οι πυροσβεστικές έρευνες επικεντρώνονται σε παράγοντες που σχετίζονται με διαχείριση καυσίμων, συστήματα εξαερισμού, συσσώρευση εκρηκτικών αερίων ή σκόνης και μηχανισμούς αποτροπής ανάφλεξης.

2. Τι έπρεπε να έχει γίνει:

Συστήματα πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων.

Από τεχνοκρατική σκοπιά, ένα σύγχρονο βιομηχανικό εργοστάσιο παραγωγής τροφίμων με πιθανά εκρηκτικές ύλες (π.χ. προπάνιο για φούρνους, αλευρόσκονη) πρέπει να εφαρμόζει ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης κινδύνων θραύσης/φωτιάς, το οποίο περιλαμβάνει:

2.1. Αναγνώριση κινδύνων (Hazard Identification & Risk Assessment)

• Συστηματικός εντοπισμός πιθανών πηγών έκρηξης ή ανάφλεξης (π.χ. συστήματα καυσίμου, ηλεκτρικά κυκλώματα κοντά σε εκρηκτικές σκόνες).
• Εκτίμηση επιπέδων συγκέντρωσης εκρηκτικών αερίων ή σωματιδίων σε πραγματικό χρόνο με κατάλληλους αισθητήρες.
• Έλεγχος για σημεία δεξαμενών προπανίου και σωληνώσεων με διαρροομετρία και συνεχή παρακολούθηση. Σενάρια όπως διαρροή αερίου που δεν ανιχνεύτηκε εγκαίρως,  μπορούν να οδηγήσουν σε ετερογενείς μίξεις που εκρήγνυνται με μια σπίθα.

2.2. Πιεστικά και αυτόματα συστήματα πρόληψης

• Αυτοματοποιημένη ανίχνευση αερίων και εκρηκτικών σκόνων με δυνατότητα αυτόματης διακοπής τροφοδοσίας.
• Συστήματα καθαρισμού αέρα/εξαερισμού υψηλής ροής σε χώρους όπου παράγονται ή συσσωρεύονται σωματίδια ή αέριο.
• Πρόληψη στατικού ηλεκτρισμού στο δίκτυο, ειδικά σε χώρους με αλευρίσματα ή σκόνες που αυξάνουν τον κίνδυνο ανάφλεξης.

2.3. Εκπαίδευση προσωπικού & διαδικασίες ασφαλείας

• Συστηματική εκπαίδευση προσωπικού σε σενάρια υπερπίεσης, προσομοιώσεις διαρροών, εκκενώσεις χώρων και άμεσης ενεργοποίησης πρωτοκόλλων έκτακτης ανάγκης.
• Διασφάλιση ότι κανένας εργαζόμενος δεν παραμένει σε υψηλού κινδύνου ζώνες χωρίς επικαιροποιημένη πληροφόρηση και εργαλεία προστασίας.

3. Τι δείχνουν τα πορίσματα μέχρι στιγμής Από τα μέχρι τώρα στοιχεία των πυροσβεστικών αρχών:

3.1. Το ακριβές αίτιο παραμένει υπό διερεύνηση

• Το πιθανότερο είναι διαρροή αερίου (προπανίου) ή έκρηξη από σκόνη αλευριού/ζάχαρης σε συνδυασμό με ανάφλεξη — κάτι που δεν είχε εντοπιστεί ή προληφθεί σε ασφαλές επίπεδο.
• Η φωτιά ξεκίνησε από το υπόγειο/ισόγειο χώρο κοντά στη γραμμή παραγωγής/φούρνων, όπου οι εργαζόμενες ήταν παρούσες.

3.2. Καταστροφή εγκαταστάσεων και ανθρώπινες απώλειες

• Το κτίριο του εργοστασίου ισοπεδώθηκε από την έκρηξη και την επακόλουθη φωτιά, με σημαντική δομική κατάρρευση.
• Μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί και ταυτοποιηθεί πέντε θύματα, ενώ οι τραυματίες έχουν λάβει ιατρική φροντίδα και έχουν λάβει εξιτήριο.

3.3. Κρίσιμο εύρημα της Πυροσβεστικής:

Χρόνια διαρροή προπανίου και συγκέντρωση στο υπόγειο.

Σύμφωνα με το προκαταρκτικό πόρισμα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και της ΔΑΕΕ, κατά την αυτοψία στα ερείπια της εγκατάστασης εντοπίστηκε σωλήνα παροχής προπανίου στο δάπεδο, η οποία είχε υποστεί διάβρωση και ρήγμα, με σαφείς ενδείξεις ότι η διαρροή δεν ήταν στιγμιαία αλλά εξελισσόταν επί μακρό χρονικό διάστημα.

Η συγκεκριμένη σωλήνωση:

• βρισκόταν σε χαμηλό επίπεδο, κοντά στο δάπεδο,
• δεν προστατευόταν επαρκώς από μηχανικές καταπονήσεις και υγρασία,
• και δεν είχε ανιχνευθεί εγκαίρως, παρότι παρουσίαζε σημάδια παλαιάς φθοράς. Η συνεχής διαρροή προπανίου — αέριο βαρύτερο από τον αέρα — είχε ως αποτέλεσμα τη σταδιακή συγκέντρωση εκρηκτικού μείγματος στο υπόγειο της εγκατάστασης, έναν κλειστό χώρο με περιορισμένο φυσικό εξαερισμό. Η συσσώρευση αυτή δημιούργησε συνθήκες υψηλής εκρηκτικότητας, οι οποίες αρκούσαν να πυροδοτηθούν ακόμη και από:
• έναν απλό ηλεκτρικό σπινθήρα,
• στατικό ηλεκτρισμό,
• ή την εκκίνηση εξοπλισμού.

Το εύρημα αυτό είναι κομβικής σημασίας, διότι μετατοπίζει το βάρος της ανάλυσης από ένα «απρόβλεπτο ατύχημα» σε ένα συστημικό έλλειμμα πρόληψης, ελέγχου και έγκαιρης ανίχνευσης.

3.4. Τι αποκαλύπτει το εύρημα σε επίπεδο διαχείρισης κινδύνου

Η ύπαρξη χρόνιας διαρροής προπανίου χωρίς έγκαιρο εντοπισμό υποδεικνύει:

• απουσία ή ανεπαρκή λειτουργία συστημάτων ανίχνευσης αερίων στο υπόγειο που θα έδιναν τη δυνατότητα αυτόματης διακοπής παροχής προπανίου στην εγκατάσταση εξαιτίας της διαρροής,
• ελλιπές πρόγραμμα προληπτικής συντήρησης και επιθεώρησης κρίσιμων σωληνώσεων,
• έλλειψη διαδικασιών αναφοράς κινδύνου από το προσωπικό ή αδυναμία αξιολόγησης σχετικών ενδείξεων, όπως η υπέρμετρη-αδικαιολόγητη κατανάλωση προπανίου,
• και, κυρίως, απουσία ολοκληρωμένης διαχείρισης βιομηχανικού κινδύνου, με σαφή ευθύνη και εξωτερικό έλεγχο. Σε τεχνοκρατικούς όρους, το συμβάν δεν συνιστά «απλή αστοχία υλικού», αλλά αστοχία συστήματος.

4. Η κρίσιμη σημασία της συνεργασίας με ειδικούς διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων. Η εμπειρία από τέτοια βιομηχανικά ατυχήματα δείχνει ότι η συνεργασία με εξειδικευμένους συμβούλους διαχείρισης κρίσεων και τεχνοκρατικών προγραμμάτων ασφαλείας είναι ζωτικής σημασίας για:

4.1. Προληπτική τεχνολογική και οργανωτική ενίσχυση

• Σχεδιασμό και εφαρμογή συστημάτων πρόβλεψης κινδύνων με πραγματικό χρόνο ανίχνευση και παρεμβάσεις.
• Διαχείριση κρίσης πριν από την κρίση μέσω σεναρίων διαφυγής, εκπαίδευσης προσωπικού και δοκιμών ασφάλειας.

4.2. Συντονισμός έκτακτης ανάγκης

• Ο ειδικός μπορεί να επικοινωνήσει και συντονίσει με την πυροσβεστική, τους διασώστες και τη διοίκηση, ώστε οι διαδικασίες απόκρισης να είναι άμεσες, αποτελεσματικές και με ελάχιστες καθυστερήσεις.
• Η ύπαρξη τεχνοκρατικού πρωτοκόλλου διαχείρισης κρίσης μειώνει τον πανικό και επιτρέπει ασφαλείς, αποφασιστικές ενέργειες.

4.3. Μετα-κριτικές αναλύσεις και πολιτικές ασφάλειας

• Μετά από κάθε κρίση, ένας εξειδικευμένος σύμβουλος μπορεί να οργανώσει forensic analysis, lessons learned και αλλαγές στις πολιτικές ασφάλειας ώστε να αποφευχθούν επαναλήψεις.

4.4. Ο ρόλος του εξειδικευμένου συμβούλου: από την πρόβλεψη στην αποτροπή Ένα τέτοιο σενάριο — χρόνια διαρροή καυσίμου με σταδιακή συσσώρευση σε κλειστό χώρο — είναι ακριβώς το είδος κινδύνου που:

• δεν εντοπίζεται πάντα από την εσωτερική ρουτίνα μιας επιχείρησης,
• αλλά αναγνωρίζεται και αξιολογείται από εξειδικευμένο σύμβουλο διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων. Ο ρόλος του ειδικού σε τέτοιες εγκαταστάσεις περιλαμβάνει:
• ανεξάρτητους ελέγχους κρίσιμων υποδομών,
• ανάλυση «σιωπηλών κινδύνων» που εξελίσσονται χωρίς άμεσο συμβάν,
• σχεδιασμό συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης,
• και κυρίως τη μετατροπή της ασφάλειας από τυπική υποχρέωση σε ζωντανό μηχανισμό πρόληψης.

Στην περίπτωση της Βιολάντα, η παρουσία ενός τέτοιου ρόλου θα μπορούσε να έχει οδηγήσει στον εντοπισμό της διαρροής πολύ πριν αυτή μετατραπεί σε φονικό γεγονός.

5. Όταν η κρίση δεν είναι “ατύχημα”, αλλά αποτέλεσμα απουσίας επαγγελματικής διαχείρισης κινδύνου

Το πόρισμα της Πυροσβεστικής, με το εύρημα της χρόνιας διαρροής προπανίου από διαβρωμένη σωλήνωση και τη συσσώρευση εκρηκτικού μείγματος στο υπόγειο, αποκαλύπτει ότι η τραγωδία στο εργοστάσιο της Βιολάντα δεν προέκυψε από ένα στιγμιαίο, απρόβλεπτο γεγονός. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα κλασικό παράδειγμα “σιωπηλού κινδύνου”: ενός κινδύνου που εξελίσσεται αργά, εκτός οπτικού πεδίου της καθημερινής λειτουργίας, μέχρι να εκδηλωθεί καταστροφικά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εμπειρία της διεθνούς βιομηχανικής πρακτικής δείχνει ότι η εσωτερική τεχνική διαχείριση δεν επαρκεί από μόνη της. Απαιτείται η παρουσία ή η τακτική συνεργασία με εξειδικευμένο σύμβουλο διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων, με ρόλο:

• την ανεξάρτητη χαρτογράφηση κρίσιμων υποδομών και “τυφλών σημείων”,
• την αξιολόγηση σεναρίων χαμηλής πιθανότητας αλλά υψηλής καταστροφικότητας,
• τον έλεγχο της πραγματικής εφαρμογής (και όχι μόνο της ύπαρξης στα χαρτιά) των πρωτοκόλλων ασφαλείας,
• και τη διασύνδεση της τεχνικής ασφάλειας με τη διοικητική ευθύνη και τη λήψη αποφάσεων.

Η διαρροή προπανίου που, σύμφωνα με τις αρχές, υπήρχε για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να εντοπιστεί, αποτελεί ακριβώς το είδος του κινδύνου που ένας τέτοιος ρόλος καλείται να ανιχνεύσει προτού εξελιχθεί σε κρίση. ⸻

6. Από τη συμμόρφωση στην πρόληψη: το κενό που κόστισε ανθρώπινες ζωές.

 Η ύπαρξη πιστοποιήσεων, ελέγχων ή τυπικών διαδικασιών δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ουσιαστική ασφάλεια. Η ασφάλεια σε βιομηχανικά περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου δεν είναι ζήτημα τυπικής συμμόρφωσης, αλλά διαρκούς, ενεργής διαχείρισης. Ο ρόλος του συμβούλου διαχείρισης κρίσεων δεν ενεργοποιείται μετά την καταστροφή, αλλά πολύ πριν: όταν ακόμη υπάρχουν ενδείξεις, ασάφειες, μικρές αστοχίες που δεν έχουν γίνει γεγονός. Στην περίπτωση της Βιολάντα, όλα δείχνουν ότι:

• υπήρχε τεχνικό πρόβλημα,
• υπήρχε χρονικό περιθώριο,
• αλλά δεν υπήρχε ο μηχανισμός που να μεταφράσει τον κίνδυνο σε έγκαιρη απόφαση. Αυτό το κενό — ανάμεσα στη γνώση και στην πράξη — είναι ακριβώς το πεδίο παρέμβασης της επαγγελματικής διαχείρισης κρίσεων.

Συμπέρασμα

Η τραγωδία στα Τρίκαλα υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι οι βιομηχανικές κρίσεις σπάνια είναι τυχαίες. Συνήθως είναι το αποτέλεσμα συσσωρευμένων παραλείψεων, αόρατων κινδύνων και απουσίας θεσμικής πρόβλεψης. Η ενσωμάτωση εξειδικευμένων συμβούλων διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων στη λειτουργία των βιομηχανικών μονάδων, δεν αποτελεί πολυτέλεια ή επικοινωνιακή επιλογή. Αποτελεί κρίσιμο εργαλείο πρόληψης, προστασίας ανθρώπινων ζωών και επιχειρησιακής συνέχειας

*Ο Αγγελος Αγραφιώτης είναι σύμβουλος διαχείρισης κρίσεων και κινδύνων, Γενικός Διευθυντής της Α&Κ Risk Management Consulting, με εμπειρία στην ανάλυση σύνθετων βιομηχανικών και οργανωτικών συμβάντων υψηλού ρίσκου. Ασχολείται με τον σχεδιασμό διαδικασιών και την εφαρμογή συστημάτων πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και επιχειρησιακής συνέχειας σε περιβάλλοντα όπου η τεχνική ασφάλεια, η ανθρώπινη ζωή και η διοικητική ευθύνη συναντώνται. Η ανάλυση που προηγήθηκε βασίζεται στη διεθνή πρακτική της επαγγελματικής διαχείρισης κρίσεων και στα μέχρι στιγμής ευρήματα των αρμόδιων αρχών.