ΥΑΕ στην Ιδιωτική Ασφάλεια: γιατί η εκπαίδευση δεν είναι «copy-paste»

Στον κόσμο της ιδιωτικής ασφάλειας, η φράση «προσέχω για να έχω» αποκτά κυριολεκτική σημασία.

Οι φύλακες και το προσωπικό ασφαλείας εργάζονται σε περιβάλλοντα με αυξημένο ρίσκο, μεταβλητές συνθήκες και συχνά υπό πίεση.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση Υγείας & Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ / OHS) πρέπει να είναι ουσιαστικά προσαρμοσμένη στο πόστο, στον χώρο και στον εξοπλισμό,  όχι μια γενική παρουσίαση «γραφείου» που απλώς καλύπτει τυπικά την υποχρέωση.

Στην επαγγελματική μου πορεία, επισκεπτόμενος ευαίσθητους χώρους σε επώνυμες εταιρείες αλλά και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, έχω δει αρκετές λανθασμένες πρακτικές από προσωπικό ασφαλείας σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας.
Πολύ συχνά η εκπαίδευση γίνεται με βασικό στόχο τη νομική κάλυψη ή την τυπική επιβεβαίωση σε ένα χαρτί, χωρίς να αλλάζει πραγματικά η καθημερινή συμπεριφορά στη βάρδια.

Κατά τη δική μου άποψη, η εκπαίδευση ΥΑΕ στο security πρέπει να γίνεται από ανθρώπους που γνωρίζουν το πεδίο και τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρου. Αυτό σημαίνει έρευνα, σωστό σχεδιασμό και προσαρμογή κάθε φορά.

Γιατί κάθε εκπαίδευση πρέπει να είναι διαφορετική

Πολλοί θεωρούν ότι οι κανόνες ασφάλειας είναι ίδιοι παντού. Αυτό είναι το πρώτο λάθος.

Οι κίνδυνοι αλλάζουν δραματικά ανάλογα με το πόστο:

• Φύλαξη εργοταξίου: πτώσεις, κίνηση οχημάτων/μηχανημάτων, εργοταξιακή κυκλοφορία, χρήση ΜΑΠ (κράνος, ανακλαστικό γιλέκο κ.ά.).
• Χρηματαποστολές / Συνοδεία VIP: απειλή επίθεσης, διαχείριση στρες υπό απειλή, διαδικασίες ασφαλούς αποχώρησης/διαφυγής, αυστηρή τήρηση πρωτοκόλλων.
• Νυχτερινή φύλαξη κτιρίου: κόπωση, χαμηλός φωτισμός, μοναχική εργασία (lone worker), πυρασφάλεια, ασφαλής περιπολία.
• Security σε εκδηλώσεις/club: διαχείριση πλήθους, απεγκλωβισμός, αποκλιμάκωση, και έλεγχος συμβάντων χωρίς πρόκληση τραυματισμών.

Μια εκπαίδευση που δεν λαμβάνει υπόψη τον συγκεκριμένο χώρο και το πραγματικό έργο του φύλακα είναι πρακτικά άχρηστη τη στιγμή της κρίσης.

Η κουλτούρα της ασφάλειας μέσα στην εταιρεία

Μια εταιρεία ιδιωτικής ασφαλείας δεν αποκτά εργαζόμενους με εμπειρία, με μία παρουσίαση τον χρόνο.
Θέλει καθημερινή κουλτούρα και ρεαλιστικές διαδικασίες.

Σαφέστατα στην εξίσωση αυτή μπαίνει και ο παράγοντας κόστους, που όλες οι εταιρείες λαμβάνουν πολύ σοβαρά, λόγω των φθορών του εξοπλισμού αλλά και του μεγάλου κόστους αγοράς και συντήρησής του.
Αντιλαμβάνομαι ότι αρκετές φορές το κόστος αυτό δεν δύναται να μετακυληθεί στον οποιοδήποτε πελάτη, αλλά αυτό δεν πρέπει να αποτελεί τροχοπέδη στις ποιοτικές υπηρεσίες που προσφέρει μια εταιρεία, εφόσον σέβεται τον εαυτό της και τους εργαζομένους της.

Τα κρίσιμα σημεία που συχνά περνούν απαρατήρητα

Αλεξίσφαιρο γιλέκο: καθαρισμός, απολύμανση, αποθήκευση χωρίς φθορά
• Ιδρώτας/υγρασία οδηγούν σε δυσοσμία, ερεθισμούς και φθορά.
• Πλένεται μόνο η θήκη. Τα πάνελ δεν μπαίνουν σε πλυντήριο.
• Απολύμανση όταν απαιτείται, με συμβατά προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και την πολιτική υγιεινής της εταιρείας.
• Στέγνωμα φυσικά, σε σκιερό μέρος.
• Αποθήκευση χωρίς “τσάκισμα” και χωρίς πίεση από βάρος άλλων αντικειμένων.

Υποδήματα: αντιολισθητικότητα, στήριξη, υγιεινή
• Αντιολισθητική σόλα όπου απαιτείται.
• Στήριξη αστραγάλου όταν ταιριάζει στο πόστο.
• Έγκαιρη αντικατάσταση όταν φθαρεί η σόλα.
• Αερισμός, υγιεινή και αντιμυκητιακή προστασία, ειδικά σε πολλές ώρες βάρδιας.

Ασύρματοι & handsfree: υγιεινή, φόρτιση, αποθήκευση = επιχειρησιακή ασφάλεια
• Κοινόχρηστοι ασύρματοι: απολύμανση στην αλλαγή βάρδιας.
• Handsfree: ιδανικά προσωπικό σετ, όπου είναι εφικτό επιχειρησιακά.
• Φόρτιση με σωστές βάσεις/φορτιστές, χωρίς καλώδια-παγίδες στο πάτωμα.
• Ρεαλιστικά σενάρια: πτώση συσκευής, υγρασία/βροχή, αντισηπτικό στα χέρια, κακή επαφή σε βύσματα κ.λπ.

Φακοί, μπαταρίες, φορτιστές: ο αόρατος κίνδυνος
• Έλεγχος φόρτισης πριν από τη βάρδια.
• Καθαρισμός κρυστάλλου με πανί μικροϊνών.
• Όχι χτυπημένες/φουσκωμένες μπαταρίες, όχι “χύμα” μαζί με μεταλλικά αντικείμενα.
• Αποθήκευση μακριά από θερμότητα, ήλιο και υγρασία.

Ζώνη εξάρτυσης: κατανομή βάρους και πρόληψη οσφυαλγίας
• Μοίρασμα βάρους γύρω από τη λεκάνη, όχι στη μία πλευρά.
• Κράτημα του εξοπλισμού στα απαραίτητα.
• Αναρτήρες/τιράντες όπου το φορτίο είναι μεγάλο και η βάρδια πολύωρη.

Χειρισμός ευαίσθητων συσκευών στις πύλες εισόδου

Στις πύλες εισόδου, ειδικά σε βιομηχανικούς χώρους ή εγκαταστάσεις με καύσιμα/χημικά, ο φύλακας μπορεί να χειρίζεται εξοπλισμό που επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια: φορητούς ανιχνευτές αερίων, συστήματα πρόσβασης, scanners, θερμικές κάμερες/θερμόμετρα, power banks, φορτιστές, σφραγίδες/συστήματα ελέγχου κ.ά. Όπου υπάρχουν ζώνες με πιθανή εκρηκτική ατμόσφαιρα, ο χρησιμοποιούμενος εξοπλισμός πρέπει να είναι κατάλληλος/εγκεκριμένος για το περιβάλλον (π.χ. ATEX όπου απαιτείται).

Ένα περιστατικό που έχω συναντήσει ήταν η χρήση φορητού ανιχνευτή αερίων για έλεγχο δεμάτων και φακέλων στην πύλη. Ο φύλακας περνούσε τη συσκευή γρήγορα πάνω από το ύποπτο αντικείμενο, χωρίς να γνωρίζει τι μετρά, πώς γίνεται σωστή δειγματοληψία, τι σημαίνουν οι ενδείξεις στην οθόνη και ποια είναι τα επόμενα βήματα. Το αποτέλεσμα ήταν λάθος χειρισμοί και τελικά μηδενική αξία του ελέγχου, επειδή δεν υπήρχε η απαραίτητη εκπαίδευση και κατανόηση.

Κάθε συσκευή που χρησιμοποιεί ένας φύλακας πρέπει να συνοδεύεται από ειδικό, στοχευμένο σεμινάριο, προσαρμοσμένο τόσο στο ίδιο το μηχάνημα όσο και στις πραγματικές συνθήκες της βάρδιας στο συγκεκριμένο πόστο.

Tool Box Talk (TBT) πριν/στην αρχή της βάρδιας

Το Tool Box Talk είναι μια σύντομη, πρακτική διαδικασία 5–10 λεπτών στην αρχή της βάρδιας (ή πριν από κρίσιμες εργασίες), ώστε τα βασικά της ΥΑΕ να γίνονται ρουτίνα πεδίου.
Στόχος: κοινή εικόνα κινδύνων, ξεκάθαροι ρόλοι, επιβεβαίωση εξοπλισμού και ένα απλό πλάνο αντίδρασης.

Μερικά παραδείγματα :

1. Τι αλλάζει σήμερα (30–60”)
   Καιρός/φωτισμός/πλήθος/εκδηλώσεις, νέα εργασία ή νέος χώρος, ιδιαιτερότητες βάρδιας (lone worker, πύλες, μετακινήσεις).
2. Top-3 κίνδυνοι του πόστου (1–2’)
   Π.χ. εργοτάξιο: οχήματα και πτώσεις. Εκδήλωση: συνωστισμός και ένταση. Νυχτερινή φύλαξη: κόπωση και χαμηλός φωτισμός.
3. Κανόνας “Stop–Think–Act” (30”)
   Σταματάω αν κάτι δεν μου “κάθεται”, ελέγχω πρωτόκολλο, και ενεργώ με διαδικασία.
4. Mini check εξοπλισμού (2’)
   Ασύρματος (μπαταρία/κανάλι/έλεγχος), φακός (φόρτιση/εφεδρείες), ΜΑΠ (κατάσταση/σωστή χρήση).
5. Σενάριο 60 δευτερολέπτων (1’)
   Ένα γρήγορο “τι κάνουμε αν…” σχετικό με το πόστο: ένταση πλήθους, συναγερμός/ένδειξη αερίου, απώλεια επικοινωνίας lone worker, φωτιά/εκκένωση.
6. Ρόλοι & επικοινωνία (1’)
   Ποιος καλεί υποστήριξη, ποιος κρατά περίμετρο, ποιος καταγράφει, ποιο είναι το κανάλι ανάγκης.
7. Κλείσιμο με “ένα πράγμα” (30”)
   Κάθε άτομο λέει έναν βασικό κίνδυνο ή μία προτεραιότητα για σήμερα.

Η εκπαίδευση ΥΑΕ στους φύλακες αποδίδει όταν γίνεται εργαλείο βάρδιας. Όταν συνδέεται με τον πραγματικό εξοπλισμό (αλεξίσφαιρο, ασύρματο, φακό, συσκευές πύλης όπως φορητούς ανιχνευτές αερίων), με σωστή υγιεινή, φόρτιση, αποθήκευση και σαφή πρωτόκολλα, τότε οι κανόνες παύουν να είναι θεωρία και γίνονται καθημερινή πρακτική.

Αυτός είναι ο λόγος που η εκπαίδευση δεν είναι “copy-paste”: γιατί κάθε πόστο, κάθε εξοπλισμός και κάθε κίνδυνος απαιτεί το δικό του πρακτικό και εφαρμόσιμο πρόγραμμα.

Κλείνοντας αυτό το άρθρο, να επισημάνω ότι στις εταιρείες ιδιωτικής ασφάλειας, ο εκπαιδευτής ΥΑΕ, δεν μπορεί να είναι απλώς “θεωρητικός”. Χρειάζεται εμπειρία πεδίου και πραγματική κατανόηση του αντικειμένου εργασίας, πώς λειτουργεί μια βάρδια, πού μπαίνει η πίεση, ποια είναι τα συνηθισμένα λάθη, τι εξοπλισμός χρησιμοποιείται και τι γίνεται στην πράξη σε ένα συμβάν.

Όσο καλύτερα καταλαβαίνει το καθημερινό έργο του φύλακα, τόσο πιο σωστά μπορεί να προσαρμόσει την εκπαίδευση. Και αυτή η προσαρμογή δεν είναι λεπτομέρεια· είναι το κλειδί για να περάσει η γνώση από το “το άκουσα” στο “το εφαρμόζω σωστά”.

Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να αλλάζει κάθε φορά, ανάλογα με το πόστο και τον χώρο, με στόχο την ουσιαστική κατανόηση και όχι την τυπική συμμόρφωση.
Και γι’ αυτό χρειάζεται επανάληψη, σύντομα, στοχευμένα refreshers και συστηματικά Tool Box Talks που κρατούν τις βασικές διαδικασίες ζωντανές, μέχρι να γίνουν δεύτερη φύση.

Σε αυτή τη δουλειά, η επανάληψη δεν είναι υπερβολή, είναι πρόληψη.

Σημείωση / Disclaimer

Έχω ακούσει πολλούς φύλακες ιδιωτικής ασφάλειας να μιλούν για τη χρήση του IFAK σε αποστολές ή άλλες ειδικές εργασιακές επιχειρήσεις (συνοδεία, στατική φύλαξη κ.λπ.) και θα ήθελα να επισημάνω ότι ορισμένες πρακτικές/εξοπλισμοί πρώτων βοηθειών που συζητούνται συχνά στο πλαίσιο “tactical” (τακτικό) ή στρατιωτικό περιβάλλον δεν αποτελούν αντικείμενο του παρόντος άρθρου. Το παρόν κείμενο εστιάζει αποκλειστικά στην ΥΑΕ και στην επιχειρησιακή ασφάλεια της ιδιωτικής φύλαξης, όπως εφαρμόζεται σε πολιτικό/εταιρικό περιβάλλον, με στόχο την πρόληψη, τη σωστή χρήση εξοπλισμού και τη συμμόρφωση με ρεαλιστικές διαδικασίες βάρδιας.  Θέματα τακτικής ιατρικής, εξειδικευμένου “tactical” εξοπλισμού (συσκευές τύπου PARAT,  τσαντάκια EPIK/IFAK και άλλης σχετικής εκπαίδευσης) θα παρουσιαστούν αναλυτικά σε ξεχωριστό άρθρο, με το κατάλληλο πλαίσιο, προϋποθέσεις και διαχωρισμό χρήσεων.

Άρθρο του Ιωάννη Σ. Ρέτσιου

Ο Ιωάννης Σ. Ρέτσιος είναι σύμβουλος Health & Safety και εκπαιδευτής μέσων ατομικής προστασίας, με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας πεδίου. Εξειδικεύεται στον εξοπλισμό και τις λύσεις αντιμετώπισης για επικίνδυνα υλικά (Haz.Mat) και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης C.B.R.N.e., παρέχοντας ολοκληρωμένη τεχνογνωσία σε οργανισμούς και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε απαιτητικά περιβάλλοντα.  https://www.linkedin.com

Βιβλιογραφία / Πηγές

1. Ν. 3850/2010 (ΦΕΚ Α’ 84/02.06.2010) — «Κύρωση του Κώδικα νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων».
2. Οδηγία 89/391/ΕΟΚ (12.06.1989) — Οδηγία-πλαίσιο για την εισαγωγή μέτρων βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στην εργασία (EUR-Lex).
3. EU-OSHA — Εισαγωγή στην Οδηγία-Πλαίσιο & βασικές αρχές (risk assessment, υποχρεώσεις εργοδότη/εργαζομένων).
4. EU-OSHA — Guidance on risk assessment at work (πρακτική καθοδήγηση για τη διαδικασία εκτίμησης κινδύνου).
5. EU-OSHA — “Health and safety at work is everybody’s business”: πρακτικός οδηγός για εργοδότες (σε ευθυγράμμιση με την 89/391/ΕΟΚ).
6. Οδηγία 2014/34/ΕΕ (ATEX “equipment”) — Εξοπλισμός & προστατευτικά συστήματα για χρήση σε δυνητικά εκρηκτικές ατμόσφαιρες (EUR-Lex).
7. Οδηγία 1999/92/ΕΚ (ATEX “workplace”) — Ελάχιστες απαιτήσεις για βελτίωση προστασίας της ΥΑΕ εργαζομένων σε κίνδυνο από εκρηκτικές ατμόσφαιρες (EUR-Lex).
8. HSE (UK) — ATEX equipment and explosive atmospheres (επεξήγηση των 2 ATEX οδηγιών και βασικών εννοιών).
9. HSE (UK) — Protecting lone workers: How to manage the risks of working alone (INDG73 rev4).
10. EN 60079-29-2:2015 / IEC 60079-29-2 — Ανιχνευτές αερίων: επιλογή, εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση (αναφορά προτύπου/πεδίου εφαρμογής).
11. NIJ (U.S. DOJ / OJP) — Body Armor guide (καθαρισμός/περιορισμοί, αποφυγή μηχανικού πλυσίματος/στεγνώματος των πάνελ).
12. CJTEC — Body Armor Care and Replacement (γενικές οδηγίες καθαρισμού: “do/don’t”, αερόστεγνωμα, αποφυγή τσακίσματος/δίπλωσης).
13. ILO — Guidelines on occupational safety and health management systems (ILO-OSH 2001).
14. ISO 45001 (OH&S management systems) — Τεκμηρίωση προτύπου και ότι βρίσκεται σε διαδικασία αναθεώρησης (όπως εμφανίζεται από ISO/HSE).
15. Washington State Dept. of Labor & Industries — Toolbox Talks ως σύντομη, ανεπίσημη συζήτηση ασφάλειας στην αρχή της βάρδιας (χρήσιμο ως ορισμός/πλαίσιο για TBT).
16. Ακρωνύμια / Όροι (αναφορά στο κείμενο)
    IFAK (Individual First Aid Kit) — Ατομικό κιτ πρώτων βοηθειών/τραύματος (σε αρκετές χρήσεις θα το συναντήσεις και ως “Improved First Aid Kit”).
    EPIK (Emergency Personal Injury Kit) — Κιτ άμεσης αντιμετώπισης τραυματισμού/τραύματος (συχνά αναφέρεται πρακτικά ως ισοδύναμο/συγγενές με IFAK σε checklists εξοπλισμού).
    Dräger PARAT® — Filtering escape hood (μάσκα διαφυγής/hood διαφυγής) για αυτοδιάσωση σε περιβάλλον με τοξικά/ερεθιστικά αέρια, καπνό και επικίνδυνα σωματίδια (ανάλογα με σειρά/μοντέλο, π.χ. fire/industrial).
    Portable Gas Detectors — Φορητοί ανιχνευτές αερίων (π.χ. για εύφλεκτα αέρια, O₂ deficiency, και/ή συγκεκριμένα τοξικά), με πρακτικές επιλογής/χρήσης/συντήρησης που καλύπτονται από καθοδηγητικά πρότυπα όπως το IEC/EN 60079-29-2.

πηγή