“Κοινωνική στέγη”, το νέο δώρο στο real estate

Γιατί χαίρονται και χαμογελούν οι μεγάλοι της “βιομηχανίας” του real estate μέσα στο καλοκαίρι; Μα, επειδή η κυβέρνηση Μητσοτάκη τους ανοίγει το δρόμο στο νέο πεδίο επενδύσεων με κρατική εγγύηση και εξασφαλισμένα κέρδη. Περί τα 1.000 ακίνητα του δημοσίου που ανήκουν στην ΕΤΑΔ θα διατεθούν σε ιδιωτικές εταιρείες προς αξιοποίηση του νέου θεσμού της “κοινωνικής αντιπαροχής”. Ήδη “απελευθερώθηκαν” με μεταφορά δύο τεράστια οικόπεδα στην Αττική τα οποία θα είναι τα πρώτα που θα παραδοθούν στο real estate για την “κοινωνική κατοικία” αμέσως μετά την ψήφιση του νόμου τον Σεπτέμβριο. Το σχετικό νομοσχέδιο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως και τις 20 Αυγούστου κι αν κρίνουμε από τις πρώτες αντιδράσεις των συλλογικών κοινωνικών φορέων και των Κινημάτων υπέρ της στέγης, πρόκειται για “μεταμφιεσμένη ιδιωτικοποίηση”. Ουσιαστικά παραχωρούνται σε ιδιώτες δημόσια ακίνητη περιουσία με πρόσχημα την κοινωνική κατοικία. Η προβλεπόμενη “επιστροφή” στο δημόσιο από τις εταιρείες που θα αξιοποιήσουν τα ακίνητα αυτά, είναι ασαφής και νεφελώδης, όπως εξάλλου και πολλά ακόμη σημεία του σχεδίου.

Ενδιαφέρον από real estate και δηλώσεις Μιχαηλίδου

Πριν περίπου έξι μήνες και ενώ η αγορά ακινήτων και ενοικίασης βρέθηκε στο κύμα υψηλών ανατιμήσεων με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν οι πρώτες οργανωμένες αντιδράσεις, οι μεγάλοι του real estate που αναζητούσαν νέες αγορές επέκτασης, εξέφρασαν “ενδιαφέρον” να επεκταθούν στην κοινωνική αντιπαροχή και την κοινωνική κατοικία. Το ενδιαφέρον τους εισακούστηκε και σε μερικούς μήνες ετοιμάστηκε το σχέδιο νόμου τίτλο: «Κοινωνική Αντιπαροχή, Κοινωνική Μίσθωση, Τριτεκνική Ιδιότητα και άλλες διατάξεις».

Σύμφωνα με την υπουργό Δόμνα Μιχαηλίδου, στόχος είναι η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας προκειμένου να εξασφαλιστεί στέγαση σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το νέο θεσμικό πλαίσιο, σύμφωνα με την κυβέρνηση και τις επικείμενες ανακοινώσεις Μητσοτάκη στη ΔΕΘ στις αρχές Σεπτεμβρίου, είναι η “στοχευμένη απάντηση της στη στεγαστική κρίση”. Το σχέδιο όπως διαδίδουν είναι ευρύτερο, κεντρικός πυρήνας του είναι η συνεργασία του κράτους με τους ιδιώτες. Πρακτικά στοχεύουν στη δημιουργία συνολικά 25.000 κατοικιών που θα διατίθενται με χαμηλότερο τίμημα σε ειδικές ομάδες πληθυσμού, π.χ σε νέα ζευγάρια. Δεν ορίζεται ωστόσο πλαφόν στο ενοίκιο που θα ζητάνε οι εταιρείες που θα παραλάβουν τα ακίνητα του δημοσίου. 

Σύμφωνα με τη Δόμνα Μιχαηλίδου πρόκειται για “κομβική” μεταρρύθμιση της στεγαστικής πολιτικής που έχει στόχο τη “δημιουργία οικιστικού αποθέματος κοινωνικής κατοικίας, την ενεργοποίηση ανεκμετάλλευτης δημόσιας περιουσίας και τη θεσμική θωράκιση του δικαιώματος στην προσιτή στέγη”.

Το πρώτο βήμα είναι η παράδοση των 1.000 ακινήτων της ΕΤΑΔ από το υπουργείο Οικονομικών για το θεσμό της κοινωνικής αντιπαροχής σε θυγατρικές κατασκευαστικές εταιρείες του real estate ή απευθείας σε μεγαλοεργολάβους κατασκευαστές, για να δοθούν 10.000 κατοικίες. Η ΕΤΑΔ διαθέτει περίπου 6.500 αναξιοποίητα ακίνητα, από τα οποία εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να κατασκευαστούν έως και 30.000 νέες κατοικίες προς διάθεση με “κοινωνικό ενοίκιο” ή με την επιλογή ενοικίασης με μελλοντική εξαγορά (rent to own). Σε αυτό το πλαίσιο αναζητούνται και οι ρυθμίσεις για να βγουν στην αγορά τα περίπου 25.000 ακίνητα των τραπεζών και των διάφορων servicers, που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν λόγω ποικίλων σοβαρών πολεοδομικών παραβάσεων. Η κυβέρνηση έχει έτοιμη τη λύση, να ξεπεραστούν με μια διάταξη οι πολεοδομικές παραβάσεις!

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο, μόλις 30% για κοινωνική στέγη 

Το νομοσχέδιο τροποποιεί τον Ν. 5006/2022, εισάγοντας νέες ρυθμίσεις στο θεσμικό πλαίσιο της κοινωνικής αντιπαροχής, όπως ισχύει μέχρι σήμερα. Ως “κοινωνική μίσθωση” ορίζεται η σύμβαση μίσθωσης για την παροχή κατάλληλης και οικονομικά προσιτής στέγης σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το ενοίκιο θα είναι χαμηλότερο από αυτό που ισχύει στην αγορά. Οι “μισθωτές” θα επιλέγονται με βάση κοινωνικά κριτήρια, ανάμεσα στα άλλα, το εισόδημα, η περιουσιακή και οικογενειακή κατάσταση και η ηλικία των τέκνων των δικαιούχων.

Τα βασικά σημεία του είναι:

-Θεσπίζεται ρητά η δυνατότητα ανάθεσης σε ιδιώτες αναδόχους της πλήρους διαχείρισης των κοινωνικών κατοικιών για την εκμίσθωση, είσπραξη και συντήρηση των κατοικιών με προκαθορισμένη περίοδο.

– Τα ακίνητα που εντάσσονται σε προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης έχουν τη δυνατότητα ένταξης σε προγράμματα που χρηματοδοτούνται ή συγχρηματοδοτούνται ή επιδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους για την επίτευξη σκοπών στέγασης ευάλωτων ομάδων.

– Καθορίζεται στο 30% το ποσοστό για κοινωνική κατοικία, η οποία θα διατίθεται με συγκεκριμένα κοινωνικά κριτήρια.

– Προβλέπει ότι η ανάδοχη εταιρεία θα έχει τη δυνατότητα να αποκτά ποσοστό συγκυριότητας (εξ αδιαιρέτου) στο ακίνητο του δημοσίου.

– Ρυθμίζονται τα κριτήρια και η διαδικασία για την επιλογή δικαιούχων από τον ΟΠΕΚΑ, καθορίζονται οι ρήτρες για τη δυνατότητα «rent to own», αγοράς της κατοικίας μετά από συνεπή ενοικίαση.

– Ορίζεται η τριτεκνική ιδιότητα και απονέμεται στους τρίτεκνους γονείς ισοβιότητα κατ’ αναλογία της αντίστοιχης διάταξης για τους πολύτεκνους.

– Για πρώτη φορά θεσμοθετούνται οι δομές “βραχυχρόνιας φιλοξενίας ατόμων με αναπηρία”. Πρόκειται για μονάδες που παρέχουν προσωρινή φροντίδα, στέγαση, υποστήριξη και υπηρεσίες σε άτομα με αναπηρία.

– Συστήνεται Γενική Διεύθυνση Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής

– Δημιουργείται ηλεκτρονικό μητρώο στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, με αναλυτική καταγραφή των διαδικασιών, διαγωνισμών και συμβάσεων.

– Ορίζεται το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ως κεντρικός φορέας, ο οποίος αναλαμβάνει την υλοποίηση της πολιτικής για την κοινωνική αντιπαροχή.

Πρόσχημα για ιδιωτικοποίηση δημόσιας περιουσίας

Για πρόσχημα κοινωνικής κατοικίας μιλάνε οι οργανώσεις των πολιτών και ενοικιαστών που με σχόλια στη δημόσια Διαβούλευση, ασκούν σκληρή κριτική στη στεγαστική πολιτική της κυβέρνησης. Παράλληλα αναδεικνύουν το γεγονός ότι με το νομοσχέδιο εκχωρούνται υπερβολικά προνόμια σε μεγαλοεργολάβους, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχο όφελος για τους πολίτες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο αρχικό σχέδιο για την παραχώρηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας σε ιδιώτες για την επένδυση στην “κοινωνική αντιπαροχή” οι διατάξεις για την κοινωνική κατοικία ορίζονταν έως και 60%. Στο σχέδιο νόμου που θα πάει στη Βουλή, το ποσοστό μειώθηκε στο έως και 30%. Οι μεγαλοεργολάβοι και οι εταιρείες real estate που θέλουν να επενδύσουν κρατάνε για τον εαυτό τους το 70%. Δεν καθορίζεται με ακρίβεια πόσος θα είναι ο χρόνος εκμετάλλευσης των ακινήτων του δημοσίου από τους εργολάβους, ενώ ορίζεται με σαφήνεια ότι τους παραδίδεται η “πλήρη” κυριότητα, νομή και κατοχή» του 70% των ιδιοκτησιών, αλλά η διαχείριση του συνόλου των ακινήτων.

Ένα από επίσης σοβαρά ζητήματα είναι τα προνόμια που εκχωρούνται σε εργολάβους και μεγαλο κατασκευαστές, για να χτίσουν σε δημόσια γη. Οι συμβάσεις της κοινωνικής αντιπαροχής εντάσσονται στο «Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας», με αποτέλεσμα να μην έχουν ισχύ οι πολεοδομικοί κανόνες. 

Για “μεταμφισμένη ιδιωτικοποίηση” κάνει λόγο στη Διαβούλευση η “Ένωση Ενοικιαστών/στριων Θεσαλονίκης”. “Δεν πρόκειται για κοινωνική κατοικία, αλλά για real estate με κοινωνικό άλλοθι. Η κοινωνική πλειοψηφία αποκλείεται από αυτές τις κατοικίες: ούτε η τιμή, ούτε οι όροι, ούτε η ποιότητα αντιστοιχούν στις ανάγκες μας. Και δεν υπάρχει καμία εγγύηση για τη μακροχρόνια διατήρηση αυτών των κατοικιών υπό κοινωνικό έλεγχο”, σημειώνει η Ένωση.

Της Ιωάννας Αναστασίου

neostrategy.gr