Η ακτινογραφία της ελληνικής κρίσης διαβίωσης: Το 25% των νοικοκυριών ζει σε συνθήκες ενεργειακής φτώχειας

Ενώ οι μακροοικονομικοί δείκτες της χώρας εμφανίζουν σημάδια ανάπτυξης, η καθημερινότητα των πολιτών βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα σπιράλ ανατιμήσεων που, σύμφωνα με τις τελευταίες μελέτες τραπεζικών ιδρυμάτων, δεν αναμένεται να αποκλιμακωθεί ουσιαστικά πριν από το 2028. Η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει ένα «πολυεπίπεδο κύμα» ακρίβειας, με το κόστος για στέγαση, ενέργεια, διατροφή και υγεία να συνθέτει μια ασφυκτική πραγματικότητα.

1. Η πρόβλεψη της τετραετούς «ανομβρίας»

Οι δομικές αδυναμίες της ελληνικής αγοράς, σε συνδυασμό με τις διεθνείς γεωπολιτικές αναταράξεις, δημιουργούν ένα φαινόμενο «επίμονου πληθωρισμού». Παρά τις όποιες αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, η αγοραστική δύναμη των Ελλήνων παραμένει από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη, καθώς η ακρίβεια δεν είναι πλέον παροδική, αλλά αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά. Η εκτίμηση ότι η κατάσταση θα ομαλοποιηθεί το 2028 θέτει την κοινωνία σε μια κατάσταση «μακράς αναμονής».

2. Στεγαστική κρίση: Το ενοίκιο ως «μαύρη τρύπα»

Το στεγαστικό αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα για τη νέα γενιά και τα μεσαία στρώματα.

• Στατιστικά: Οι τιμές των ενοικίων έχουν αυξηθεί κατά μέσο όρο 35-45% την τελευταία πενταετία, ενώ στις μεγάλες πόλεις και τις τουριστικές περιοχές το ποσοστό αγγίζει το 60%.
• Το κόστος: Σήμερα ένας μέσος μισθωτός στην Ελλάδα καλείται να διαθέσει από το 40% έως και το 60% του εισοδήματός του μόνο για τη στέγαση και τους κοινόχρηστους λογαριασμούς.
• Η αιτία: Η έλλειψη νέων ακινήτων, η γιγάντωση του AirBnB και τα υψηλά επιτόκια δανεισμού καθιστούν την απόκτηση ή την ενοικίαση σπιτιού ένα ακατόρθωτο εγχείρημα.

3. Διατροφή: Ο πληθωρισμός του «ραφιού»

Αν και ο γενικός πληθωρισμός δείχνει τάσεις συγκράτησης, ο πληθωρισμός των τροφίμων παραμένει σε διψήφια ή υψηλά μονοψήφια νούμερα.

• Ελαιόλαδο και βασικά αγαθά: Η τιμή του ελαιολάδου αυξήθηκε πάνω από 60-70% σε ένα έτος, ενώ τα γαλακτοκομικά και τα κρέατα ακολουθούν σταθερά ανοδική πορεία.
• Η συμπεριφορά του καταναλωτή: Οι Έλληνες έχουν στραφεί μαζικά στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, ενώ ένας στους τρεις πολίτες δηλώνει ότι έχει μειώσει την ποσότητα του φαγητού που αγοράζει για να αντεπεξέλθει στις υπόλοιπες υποχρεώσεις.

4. Ενεργειακό κόστος: Η μόνιμη αβεβαιότητα

Παρά τις κρατικές επιδοτήσεις, η ενέργεια παραμένει «χρηματιστήριο». Οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος επηρεάζονται από τις διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου και τα δικαιώματα ρύπων.

• Ενεργειακή φτώχεια: Υπολογίζεται ότι το 25% των ελληνικών νοικοκυριών ζει σε συνθήκες ενεργειακής φτώχειας, αδυνατώντας να θερμάνει επαρκώς την κατοικία του τον χειμώνα ή να τη δροσίσει το καλοκαίρι.
• Το κόστος παραγωγής: Η ακριβή ενέργεια μετακυλίεται άμεσα στην παραγωγή, τροφοδοτώντας εκ νέου την ακρίβεια στα προϊόντα και τις υπηρεσίες.

5. Υγεία: Η ακριβή «δωρεάν» περίθαλψη

Ένας τομέας που συχνά παραλείπεται στις αναλύσεις ακρίβειας είναι η υγεία.

• Ιδιωτικές δαπάνες: Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιωτικών δαπανών υγείας στην Ε.Ε. Οι πολίτες πληρώνουν από την τσέπη τους για φάρμακα, διαγνωστικές εξετάσεις και χειρουργεία (μέσω των απογευματινών ιατρείων ή του ιδιωτικού τομέα) λόγω των καθυστερήσεων στο ΕΣΥ.
• Στατιστικά: Το κόστος των φαρμάκων έχει αυξηθεί έμμεσα μέσω της αλλαγής των λιστών αποζημίωσης, επιβαρύνοντας κυρίως τους χαμηλοσυνταξιούχους.

6. Η ψαλίδα των μισθών: Εργαζόμενοι φτωχοί στην Ευρώπη των τιμών

Η ακρίβεια στην Ελλάδα αποκτά δραματικές διαστάσεις όταν συγκρίνεται με την αγοραστική δύναμη των υπόλοιπων Ευρωπαίων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το Purchasing Power Standard (PPS), η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε., πάνω μόνο από τη Βουλγαρία. Ενώ οι τιμές στα σούπερ μάρκετ και την ενέργεια έχουν συγκλίνει με αυτές της Γερμανίας και της Γαλλίας, οι μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι σε επίπεδα προ κρίσης (2010).

Αυτό δημιουργεί το φαινόμενο των «working poor» (εργαζόμενοι φτωχοί): πολίτες που εργάζονται πλήρες ωράριο, αλλά το εισόδημά τους δεν επαρκεί για να τους βγάλει από το όριο της φτώχειας. Η ονομαστική αύξηση του κατώτατου μισθού απορροφάται σχεδόν ολοκληρωτικά από τον πληθωρισμό, αφήνοντας μηδενικό περιθώριο για αποταμίευση ή έκτακτα έξοδα.

7. Η περιφέρεια στο «κόκκινο»: Το κόστος παραγωγής και η εγκατάλειψη

Η ακρίβεια δεν πλήττει μόνο τα αστικά κέντρα, αλλά «στραγγαλίζει» και την ελληνική περιφέρεια. Ο πρωτογενής τομέας αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου αύξηση στο κόστος παραγωγής. Οι τιμές των λιπασμάτων, των ζωοτροφών και του αγροτικού πετρελαίου έχουν αυξηθεί κατά 40-50% σε σχέση με την προηγούμενη διετία.

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: ο αγρότης αναγκάζεται να αυξήσει την τιμή πώλησης στη χονδρική για να επιβιώσει, η οποία φτάνει διπλάσια ή τριπλάσια στο ράφι λόγω των μεσαζόντων. Στις τουριστικές περιοχές το πρόβλημα εντείνεται, καθώς οι τοπικές επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν το αυξημένο κόστος των πρώτων υλών, προσπαθώντας παράλληλα να διατηρήσουν ανταγωνιστικές τις υπηρεσίες τους για να μην διώξουν τους επισκέπτες.

Η έλλειψη εργατικών χεριών, λόγω του κόστους διαβίωσης που αποτρέπει τους εποχικούς υπαλλήλους, προσθέτει ένα επιπλέον βάρος στην περιφερειακή οικονομία.

8. Η ψυχολογία της αγοράς και το μέλλον

Η μελέτη, που βλέπει το 2028 ως έτος ορόσημο, βασίζεται στην υπόθεση ότι τότε θα έχουν ολοκληρωθεί οι μεγάλες επενδύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και θα έχει σταθεροποιηθεί η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Ωστόσο για τον Έλληνα πολίτη τα τρία χρόνια που μεσολαβούν μοιάζουν με «αιώνα».

Η ακρίβεια δημιουργεί μια «κοινωνία δύο ταχυτήτων»: από τη μία εκείνοι που έχουν ακίνητη περιουσία ή υψηλά εισοδήματα και μπορούν να απορροφήσουν τους κραδασμούς και από την άλλη η πλειοψηφία που βλέπει τις αποταμιεύσεις της να εκμηδενίζονται.

Η αντιμετώπιση της ακρίβειας έως το 2028 απαιτεί κάτι περισσότερο από πρόσκαιρα επιδόματα (Pass). Απαιτεί δομικές παρεμβάσεις στον ανταγωνισμό, μείωση των έμμεσων φόρων και μια εθνική στρατηγική για τη στέγαση. Η Ελλάδα δεν κινδυνεύει πλέον από μια δημοσιονομική κατάρρευση, αλλά από μια «κοινωνική εξάντληση», όπου η εργασία δεν θα αρκεί για να καλύψει τις βασικές βιοτικές ανάγκες.

topontiki.gr