Οι Κούρδοι ξανά στο επίκεντρο ενός πολέμου που δεν είναι δικός τους

Αν η ρήση «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» ανταποκρινόταν στην αλήθεια τότε οι Κούρδοι θα ήταν με διαφορά ο πιο αγαπητός λαός της Μέσης Ανατολής. Και όμως ξανά και ξανά ο μεγαλύτερος λαός χωρίς πατρίδα χρησιμοποιείται για την εξυπηρέτηση στόχων άλλων δυνάμεων μόνο για να εγκαταλειφθεί κυνικά όταν πάψει να είναι χρήσιμος.

Το σενάριο είναι γνώριμο και η λογική πίσω από το σενάριο απλή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ διαθέτουν συντριπτική αεροπορική ισχύ, αλλά μια εκστρατεία αποσταθεροποίησης ενός μεγάλου κράτους όπως το Ιράν απαιτεί τελικά και χερσαίες δυνάμεις. Και εκεί μπαίνουν στο παιχνίδι οι Κούρδοι.

Οι φήμες περί επικείμενης ενεργοποίησης τους έχουν ήδη προκαλέσει ήδη έντονη κινητικότητα στην περιοχή. Η Τεχεράνη προειδοποιεί για «τρομοκρατικές κινήσεις» κοντά στα σύνορα με το Ιράκ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ένοπλες ομάδες ετοιμάζονται να εκμεταλλευτούν τον πόλεμο για να ανοίξουν νέο μέτωπο στις δυτικές επαρχίες.

Λίγο μετά την προειδοποίηση, ιρανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν αεροπορικά και πυραυλικά πλήγματα εναντίον θέσεων ιρανικών κουρδικών οργανώσεων στο βόρειο Ιράκ, σε μια προσπάθεια να προλάβουν πιθανή διείσδυση μαχητών. Οι επιθέσεις στόχευσαν βάσεις αντιπολιτευόμενων κουρδικών οργανώσεων που εδώ και χρόνια διατηρούν παρουσία στην περιοχή του ιρακινού Κουρδιστάν.

Αποστάσεις Μπαρζανί από τη σύγκρουση

Ο πρόεδρος της κουρδικής οντότητας του Ιράκ, Νετσιρβάν Μπαρζανί, δήλωσε ότι το ιρακινό Κουρδιστάν «δεν πρέπει να γίνει μέρος της σύγκρουσης» και ότι η περιοχή επιδιώκει να παραμείνει εκτός του πολέμου. Στη διπλωματία της Μέσης Ανατολής, όμως, τέτοιες κατηγορηματικές διαψεύσεις συχνά λειτουργούν και ως ένδειξη παρασκηνιακών διεργασιών.

Στα ορεινά σύνορα του δυτικού Ιράν, απέναντι από το ιρακινό Κουρδιστάν, βρίσκονται οργανώσεις της ιρανικής κουρδικής αντιπολίτευσης που εδώ και χρόνια διατηρούν μικρές αλλά καλά οργανωμένες ένοπλες δυνάμεις. Σε πρόσφατες αναλύσεις δυτικών μέσων ενημέρωσης αναφέρεται ότι ορισμένες από αυτές τις ομάδες βρίσκονται ήδη σε κατάσταση επιφυλακής, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι συζητούν πλέον το ενδεχόμενο παροχής αεροπορικής υποστήριξης σε περίπτωση που επιχειρήσουν να περάσουν τα σύνορα.

Το μοντέλο δεν είναι καινούργιο. Είναι η ίδια στρατηγική που εφαρμόστηκε στο Ιράκ το 2003 και αργότερα στη Συρία: αμερικανική αεροπορική ισχύς από τη μία πλευρά, τοπικές κουρδικές δυνάμεις στο έδαφος από την άλλη.

Η ιδέα φαίνεται ελκυστική για τους εμπνευστές του σχεδίου. Οι κουρδικές οργανώσεις διαθέτουν εμπειρία σε ανταρτοπόλεμο, γνωρίζουν το δύσβατα μεθοριακά περάσματα και έχουν στο παρελθόν συνεργαστεί με δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών. Η παρουσία τους θα μπορούσε να ανοίξει ένα μέτωπο στο δυτικό Ιράν προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην Τεχεράνη.

Όμως πίσω από αυτό το ψυχρό στρατηγικό σενάριο κρύβεται μια ιστορία που επαναλαμβάνεται εδώ και δεκαετίες. Οι Κούρδοι αποτελούν τον μεγαλύτερο λαό στον κόσμο χωρίς δικό του κράτος. Περίπου 30 εκατομμύρια άνθρωποι είναι διασκορπισμένοι σε τέσσερις χώρες — την Τουρκία, το Ιράν, το Ιράκ και τη Συρία. Και σε κάθε μία από αυτές τις χώρες το κουρδικό ζήτημα έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής.

Η ιστορία είναι σχεδόν πάντα η ίδια. Όταν ένα κράτος της περιοχής μπαίνει στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον οι κουρδικές οργανώσεις εμφανίζονται ως δυνητικός σύμμαχος. Τους δίνονται υποσχέσεις αυτονομίας ή ακόμη και ανεξαρτησίας που αναπτερώνουν αμέσως τις ελπίδες για την πολυπόθητη αυτοδιάθεση.

Είναι όμως υποσχέσεις που σχεδόν πάντα αθετούνται. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα βρίσκεται στη Συρία. Για σχεδόν μια δεκαετία οι κουρδικές δυνάμεις αποτέλεσαν τον βασικό χερσαίο σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους. Χιλιάδες μαχητές σκοτώθηκαν σε μάχες που καθόρισαν την έκβαση της σύγκρουσης.

Κι όμως, όταν οι γεωπολιτικές ισορροπίες άλλαξαν, η στήριξη της Ουάσιγκτον αποδείχθηκε ότι είχε ημερομηνία λήξης. Οι κουρδικές περιοχές βρέθηκαν εκτεθειμένες όχι μόνο απέναντι στην Τουρκία αλλά και τους μετανοημένους τζιχαντιστές της κυβέρνησης Τζολάνι που τους επιτέθηκαν αλύπητα πριν από λίγες εβδομάδες.

Ο κίνδυνος της “ιρακοποίησης”

Το Ιράν είναι μια χώρα με δεκάδες εθνοτικές ομάδες. Εκτός από τους Πέρσες και Κούρδους φιλοξενεί επίσης σημαντικούς πληθυσμούς Βαλούχων και Αράβων. Η ενεργοποίηση ένοπλων κινημάτων στις περιοχές που ζουν θα μπορούσε να δημιουργήσει αλυσιδωτή αποσταθεροποίηση και έναν χαοτικό εμφύλιο. Ένα σφαγείο τύπου μεταπολεμικού Ιράκ σε ένα ανεξέλεγκτο σπιράλ βίας και αστάθειας που θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια ή και δεκαετίες.

Είναι μια κατάληξη που πιθανότατα δεν θα ενοχλούσε καθόλου την κυβέρνηση Νετανιάχου στο Ισραήλ που θα έβλεπε τον μεγαλύτερο εχθρό του στη Μέση Ανατολή να τίθεται εκτός παιχνιδιού. Το σενάριο θα προκαλούσε όμως σοβαρούς πονοκεφάλους στο Λευκό Οίκο του Ντόναλντ Τραμπ που μοιάζει ακόμα να ελπίζει σε μια διευθέτηση τύπου Βενεζουέλας, την αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη με τη διατήρηση όμως της βασικής κρατικής δομής προκειμένου η χώρα να μην διολισθήσει στο χάος και η διακίνηση του πετρελαίου να συνεχιστεί κανονικά.

Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για εξαιρετικά επικίνδυνη στρατηγική αφού η ενεργοποίηση αυτονομιστικών κινημάτων σε μια χώρα 90 εκατομμυρίων ανθρώπων με δεκάδες εθνοτικές ομάδες θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερες αναταράξεις. Με άλλα λόγια, ένα σχέδιο για την περαιτέρω αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μακροχρόνια περιφερειακή κρίση. Με πρώτους χαμένους, για άλλη μια φορά, τους Κούρδους: έναν λαό που γίνεται αγαπημένος των ισχυρών όταν παραστεί ανάγκη και εγκαταλείπεται στη μοίρα του όταν αυτή περάσει.

neostrategy.gr

Photo: Thanasis Argyrakis – Κούρδοι – Ιράκ