Αντιτρομοκρατική με sightseeing

Υπάρχει μια ιστορία που ακούγεται σχεδόν απίστευτη, αλλά περιγράφει με ακρίβεια πώς λειτούργησε για δεκαετίες το ελληνικό κράτος. Την εποχή που η Ελλάδα προσπαθούσε να αντιμετωπίσει τη 17 Νοέμβρη, κάποιοι Έλληνες αστυνομικοί στέλνονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες για εκπαίδευση στην αντιτρομοκρατία. Μόνο που, σύμφωνα με τη μαρτυρία που ακούγεται στο ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά, ορισμένοι από αυτούς δεν εμφανίζονταν ποτέ στα μαθήματα. Έμεναν δύο εβδομάδες στην Αμερική σαν να βρίσκονταν σε διακοπές και επέστρεφαν στην Ελλάδα ως «εκπαιδευμένοι». Ένας μάλιστα ήταν — όπως λέγεται — κουμπάρος υπουργού. Αν θέλει κανείς να καταλάβει γιατί η Ελλάδα πάλεψε τόσα χρόνια με τη δική της αναποτελεσματικότητα, δεν χρειάζεται να ψάξει πολύ περισσότερο.

Στο τρίτο ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά για τη 17 Νοέμβρη στον ΣΚΑΪ, ο ελληνοαμερικανός αξιωματούχος της CIA, κ. Θήρος, περιγράφει κάτι που ακούγεται σχεδόν απίστευτο — αλλά δυστυχώς ταιριάζει απόλυτα με την ελληνική διοικητική πραγματικότητα.

Αναφέρεται σε Έλληνες αστυνομικούς που επιλέγονταν για εκπαίδευση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Θεωρητικά, πρόκειται για μια εξαιρετική ευκαιρία: πρόσβαση σε σύγχρονες μεθόδους αντιτρομοκρατίας, σε τεχνογνωσία αιχμής, σε εμπειρία από υπηρεσίες που έχουν αντιμετωπίσει με επιτυχία σύνθετες απειλές.

Στην πράξη όμως, όπως περιγράφεται, κάποιοι από αυτούς δεν εμφανίζονταν καν στην εκπαίδευση. Περνούσαν δύο εβδομάδες στις ΗΠΑ σαν να βρίσκονταν σε διακοπές. Και το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο; Ένας από αυτούς ήταν, σύμφωνα με την αφήγηση, κουμπάρος υπουργού. Αν η ιστορία αυτή ήταν μεμονωμένη, θα μπορούσε να θεωρηθεί μια γραφική εξαίρεση. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν μοιάζει καθόλου με εξαίρεση. Αντιθέτως, μοιάζει με σύμπτωμα ενός διαχρονικού συστήματος επιλογών που υπονομεύει την ποιότητα των στελεχών της Ελληνικής Αστυνομίας.

Το πρόβλημα δεν είναι η εκπαίδευση – είναι η επιλογή

Σε κάθε σοβαρό οργανισμό ασφαλείας στον κόσμο, οι διεθνείς εκπαιδεύσεις αποτελούν στρατηγικό εργαλείο. Στέλνονται οι πιο ικανοί, οι πιο εργατικοί, οι πιο φιλόδοξοι αξιωματικοί. Εκείνοι που μπορούν να μεταφέρουν τη γνώση πίσω στην υπηρεσία τους. Στην Ελλάδα όμως, συχνά συμβαίνει το αντίθετο. Η επιλογή για τέτοιες αποστολές δεν γίνεται πάντα με κριτήρια επαγγελματικής επάρκειας, αλλά με πολιτικά, πελατειακά ή προσωπικά δίκτυα. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό σε όποιον έχει εργαστεί κοντά στο κράτος: οι πραγματικά ικανοί μένουν πίσω και οι «ημέτεροι» παίρνουν το αεροπλάνο. Έτσι μια εκπαιδευτική αποστολή που θα έπρεπε να είναι επένδυση για το κράτος, μετατρέπεται σε επιβράβευση κομματικής πίστης.

Από την εκπαίδευση… στη σύνταξη

Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι το άλλο περιστατικό που αναφέρεται: αστυνομικός που ολοκλήρωσε την εκπαίδευση και λίγο μετά βγήκε στη σύνταξη. Σε κάθε σοβαρό σύστημα διοίκησης, αυτό θα θεωρούνταν θεσμικό σκάνδαλο.

Το κράτος επενδύει πόρους, χρόνο και διπλωματικές σχέσεις για να εκπαιδεύσει κάποιον, και η γνώση αυτή δεν αξιοποιείται ποτέ. Η Ελλάδα όμως έχει μάθει να λειτουργεί με έναν τρόπο που μοιάζει σχεδόν μοιρολατρικός: οι πόροι σπαταλώνται, οι ευκαιρίες χάνονται και το σύστημα συνεχίζει σαν να μην συνέβη τίποτα.

Η χαμένη ευκαιρία μιας ολόκληρης γενιάς

Η τραγική ειρωνεία είναι ότι η Ελλάδα για δεκαετίες, αντιμετώπιζε μία από τις πιο μακροχρόνιες τρομοκρατικές οργανώσεις της Ευρώπης. Θα περίμενε κανείς ότι η χώρα θα επένδυε στην αριστεία των στελεχών της αστυνομίας. Αντί γι’ αυτό, συχνά επένδυσε στο πελατειακό σύστημα. Όταν οι θέσεις εκπαίδευσης μετατρέπονται σε «δώρα», η ποιότητα του οργανισμού δεν μπορεί παρά να υποβαθμιστεί. Οι πραγματικά ικανοί απογοητεύονται, οι μέτριοι ανταμείβονται και οι οργανισμοί παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο χαμηλής απόδοσης.

Το αποτέλεσμα φαίνεται παντού:

• επιχειρησιακές αδυναμίες
• έλλειψη σύγχρονων δεξιοτήτων
• δυσπιστία της κοινωνίας προς το σώμα

Το βαθύτερο πρόβλημα του ελληνικού κράτους

Η ιστορία που περιγράφεται στο ντοκιμαντέρ δεν αφορά μόνο την Ελληνική Αστυνομία. Είναι ένα μικρό παράθυρο στον τρόπο που λειτούργησε επί δεκαετίες το ελληνικό κράτος.

Ένα κράτος όπου:

• η αξιοκρατία θεωρείται απειλή
• η πολιτική διαμεσολάβηση θεωρείται φυσιολογική
• και η δημόσια υπηρεσία αντιμετωπίζεται ως προνόμιο, όχι ως ευθύνη.

Όσο αυτή η λογική επιβιώνει, καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να φτάσει στον πυρήνα του προβλήματος.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιοι αστυνομικοί είδαν μια εκπαίδευση στην Αμερική σαν ευκαιρία για διακοπές. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι το ίδιο το σύστημα τούς έστειλε εκεί. Για δεκαετίες το ελληνικό κράτος επέλεγε ανθρώπους όχι επειδή ήταν οι καλύτεροι, αλλά επειδή ήταν οι «δικοί μας». Και όταν αυτό συμβαίνει σε θεσμούς που έχουν την ευθύνη της ασφάλειας μιας χώρας, το τίμημα δεν είναι απλώς διοικητικό. Είναι θεσμικό, πολιτικό και τελικά εθνικό. Γιατί καμία υπηρεσία δεν μπορεί να γίνει πραγματικά αποτελεσματική όταν η αξιοκρατία παραμένει η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

 Άγγελος Αγραφιώτης

Σύμβουλος Διαχείρισης Κρίσεων

Απόφοιτος του International Association

of Counterterrorism and Security Professionals (I.A.C.S.P.)

ως Πιστοποιημένο Στέλεχος Αντιτρομοκρατίας (Antiterrorism Officer – Α.Τ.Ο)

photo:hop on hop off tickets – Gun digest