Η οικονομία είναι η πραγματική αχίλλειος πτέρνα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη

Εάν κανείς προσέξει τη ρητορική (αλλά και την πολιτική τακτική) της κυβέρνησης, θα διαπιστώσει ότι στηρίζεται σε έναν συγκεκριμένο πολιτικό υπολογισμό. Αυτός είναι ότι η κυβέρνηση δέχεται το βασικό σφυροκόπημα της αντιπολίτευσης στα ζητήματα που αφορούν τους θεσμούς, με επίκεντρο την υπόθεση των υποκλοπών και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, όμως εκτιμά ότι υπάρχουν όρια στο όποιο πολιτικό κόστος.

Αυτό στηρίζεται σε δύο εκτιμήσεις. Η μία είναι ότι γενικότερα η κυβέρνηση εκτιμά ότι οι πολίτες σήμερα είναι πολύ περισσότερο εθισμένοι σε μια λογική πολιτικού κυνισμού και λίγο πολύ θεωρούν ότι η πολιτική δεν είναι ένα πεδίο που καθορίζεται από αρχές και αξίες. Η δεύτερη είναι ότι η κυβέρνηση θα αξιοποιήσει την πλειοψηφία που έχει στη Βουλή αλλά και τον έλεγχο που ασκεί στη δικαιοσύνη για να εξασφαλίσει ότι θεσμικά δεν θα υπάρξει περαιτέρω διερεύνηση των σκανδάλων που την αφορούν.

Επομένως, θα λέγαμε ότι η κυβέρνηση εκτιμά ότι μπορεί να κάνει αποτελεσματικό damage control σε σχέση με τα ζητήματα δημοκρατίας και θεσμών και άρα να επικεντρωθεί στην οικονομία που τη θεωρεί το ισχυρό χαρτί της.

Μόνο που τα πράγματα είναι κάπως πιο σύνθετα. Αφενός, γιατί ακόμη και σε εποχές εμπεδωμένου πολιτικού κυνισμού, υπάρχει ένα όριο στην πολιτική διαφθορά και στον εμπαιγμό που μπορούν να ανεχθούν οι πολίτες. Αφετέρου – και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό – γιατί τα πράγματα δεν πάνε τόσο καλά ούτε στην οικονομία.

Και εδώ ακριβώς είναι που αρχίζουν οι επιπλοκές με τους κυβερνητικούς χειρισμούς, ακόμη και όταν προσπαθούν να προσποιηθούν ότι δεν υπάρχουν προβλήματα.

Καταρχάς υπάρχει το πρόβλημα με την ακρίβεια. Παρότι η κυβέρνηση πανηγυρίζει για τις αυξήσεις στον κατώτερο μισθό ο πληθωρισμός ήδη τρέχει με ρυθμούς που εκμηδενίζουν τις όποιες ονομαστικές αυξήσεις. Τον Μάρτιο η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε ότι ο πληθωρισμός «τρέχει» με 3,9% σε ετήσια βάση. Για τον Απρίλιο η Eurostat ανακοίνωσε ότι η εκτίμηση είναι για πληθωρισμό στο 4.6%. Και βέβαια όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι με την ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν να συνεχίζεται και τα στενά του Ορμούζ να απέχουν από το να είναι ανοιχτά, η πιθανότητα να συνεχιστεί η αναστάτωση στις αγορές ενέργειας είναι παραπάνω από μεγάλη.

Εάν στις εξωγενείς αιτίες της ακρίβειας προσθέσουμε την εμφανή απροθυμία της κυβέρνησης να πάρει μέτρα μείωσης των έμμεσων φόρων, που είναι η μόνη αποτελεσματική μέθοδος για τη συγκράτηση των τιμών, αλλά και ειδικότερες συγκυρίες, όπως είναι τα προβλήματα ολιγοπωλιακής, συχνά μάλιστα μονοπωλιακής, οργάνωσης σημαντικών αγορών, καθώς και τον τρόπο που η κυβερνητική υπερεπένδυση στο real estate πυροδοτεί έναν πληθωρισμό στις τιμές των ακινήτων και των ενοικίων, αντιλαμβανόμαστε ότι το πρόβλημα είναι σοβαρό. Και δεν πρόκειται απλώς για μια συνθήκη που κάπως δυσκολεύει τους πολίτες, αλλά για μια ταξική πολιτική που απλώς εμπεδώνει ολοένα και εντεινόμενες ανισότητες. Το γεγονός ότι όλα αυτά τα οικονομικά προβλήματα ιδίως για τους μισθωτούς συμπίπτουν με μια εντυπωσιακή αύξηση κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων. Πράγμα που παραπέμπει ακριβώς σε μια ιδιαίτερα άνιση κατανομή των ωφελημάτων της ανάπτυξης των τελευταίων ετών.

Όμως, ακόμη και αυτή η ανάπτυξη δεν είναι καθόλου δεδομένη. Γιατί μπορεί η κυβέρνηση επίμονα να υπερηφανεύεται ότι όλα αυτά τα χρόνια κατάφερε ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους από τον μέσο όσο στην Ευρωζώνη, όμως φαίνεται ότι αυτή η δυναμική φτάνει στο τέλος της.

Αυτό αφορά τόσο τις επιπτώσεις από γεωπολιτικές αναταράξεις και τη μεγάλη αύξηση της τιμής του πετρελαίου, που ήδη απειλούν να πυροδοτήσουν υφεσιακές δυναμικές σε όλη την παγκόσμια οικονομία, όσο όμως και το γεγονός ότι στη χώρα μας η ανάπτυξη είχε σε σημαντικό βαθμό «πήλινα πόδια».

Με αυτό εννοώ ότι σε σημαντικό βαθμό η αναπτυξιακή αυτή δυναμική είχε να κάνει με τους σημαντικούς επιπλέον πόρους που έφερε το Ταμείο Ανάκαμψης. Μόνο που το Ταμείο Ανάκαμψης έχει ημερομηνία λήξης και μετά τη φετινή χρονιά δεν θα είναι εδώ. Με υπαρκτό το ενδεχόμενο να αποδειχθεί ότι σημαντικό μέρος του αντιμετωπίστηκε πρωτίστως ως επιπλέον εισόδημα για τη σφυρηλάτηση της εκλογικής βάσης της Νέας Δημοκρατίας και δευτερευόντως ως επένδυση στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας.

Αυτό έχει να κάνει και με το γεγονός ότι αυτή η κυβέρνηση είχε πολύ περισσότερο μια ρητορική παρά μια στρατηγική για την οικονομία. Πιο σωστά, η στρατηγική της δεν ήταν κάποιο σχέδιο ούτε μια αποτίμηση των δυνατοτήτων της ελληνικής οικονομίας, αλλά περισσότερο τα αιτήματα όσων επενδυτών (ενίοτε και «επενδυτών») παρέλασαν από το Μέγαρο Μαξίμου. Το γεγονός ότι για παράδειγμα επέμεινε στην υπερεπένδυση στον τουρισμό, κάτι που τώρα οδηγεί στην ανησυχία σε σχέση με το εάν οι γεωπολιτικές εξελίξεις θα επηρεάσουν και τα έσοδα από τον τουρισμό, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ως προς την απουσία ουσιαστικού σχεδίου για ένα βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο στη χώρα.

Και εδώ είναι που τα προβλήματα που αφορούν τους θεσμούς συναντούν τα προβλήματα που αφορούν την οικονομία. Γιατί αυτό που επί της ουσίας φαντάζει ως απουσία σοβαρού σχεδιασμού για την οικονομία, συνοδευόταν και από την εργαλειοποίηση των ευρωπαϊκών ενισχύσεων για προεκλογικούς λόγους, αντί για την αξιοποίησή τους για τον εκσυγχρονισμό της παραγωγικής βάσης της χώρας.

Όλα αυτά οι πολίτες τα αντιλαμβάνονται και γι’ αυτό καταρρέει και δημοσκοπικά η απήχηση της κυβέρνησης, αλλά και διατυπώνεται ισχυρό αίτημα πολιτικής αλλαγής. Γιατί όταν το «ταμείο είναι μείον», η πολιτική ετυμηγορία είναι αμείλικτη.