Δυτική Όχθη : Από την αποδοκιμασία στις κυρώσεις κατά του Ισραήλ

Για δεκαετίες, η διεθνής αντίδραση στην επέκταση των ισραηλινών εποικισμών στη Δυτική Όχθη ακολουθούσε μια σχεδόν τελετουργική διαδικασία. Το Ισραήλ ανακοίνωνε νέα σχέδια, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξέφραζαν «βαθιά ανησυχία», υπενθύμιζαν ότι οι εποικισμοί παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και προειδοποιούσαν ότι υπονομεύεται η λύση των δύο κρατών. Λίγες ημέρες αργότερα, οι οικονομικές και εμπορικές σχέσεις συνεχίζονταν χωρίς τον παραμικρό αντίκτυπο.

Αυτό το βολικό χάσμα ανάμεσα στη διπλωματική καταδίκη και την οικονομική πολιτική αρχίζει τώρα να κλείνει. Δώδεκα χώρες –Βρετανία, Γαλλία, Καναδάς, Δανία, Φινλανδία, Ισλανδία, Ιρλανδία, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ισπανία και Σουηδία– ανακοίνωσαν στις 8 Σεπτεμβρίου ότι προτίθενται να επιβάλουν εθνικούς περιορισμούς ή να υποστηρίξουν ευρωπαϊκά μέτρα στο εμπόριο προϊόντων από τους ισραηλινούς εποικισμούς ή ότι εξετάζουν τέτοιες και άλλες κυρώσεις.

Δεν πρόκειται ακόμη για δώδεκα ταυτόσημες απαγορεύσεις. Η Βρετανία, η Γαλλία και ο Καναδάς έχουν δεσμευτεί σαφώς να απαγορεύσουν το εμπόριο προϊόντων των εποικισμών, ενώ άλλες χώρες βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια. Η πολιτική μετατόπιση όμως είναι δύσκολο να αγνοηθεί.

Δυτική Όχθη: Το τέλος μιας βολικής αντίφασης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαχωρίζει επισήμως εδώ και χρόνια το έδαφος του Ισραήλ από τις περιοχές που κατέχει παράνομα από το 1967. Από το 2004 τα προϊόντα των εποικισμών δεν δικαιούνται την προνομιακή δασμολογική μεταχείριση της συμφωνίας ΕΕ–Ισραήλ. Αργότερα επιβλήθηκαν κανόνες ώστε η προέλευσή τους να αναγράφεται σαφώς και να μην εμφανίζονται στην ευρωπαϊκή αγορά σαν να έχουν παραχθεί εντός του Ισραήλ.

Υπήρχε όμως ένα προσεκτικά χαραγμένο όριο. Η Ευρώπη αναγνώριζε οικονομικά τη διάκριση ανάμεσα στο Ισραήλ και στους εποικισμούς, χωρίς να εμποδίζει ουσιαστικά το εμπόριο με τους δεύτερους. Τώρα, για πρώτη φορά, η καταδίκη των εποικισμών αρχίζει να μεταφράζεται σε πραγματικό οικονομικό κόστος. Από τη διαφορετική ετικέτα και τη διαφορετική δασμολογική μεταχείριση περνά στην απαγόρευση.

Το άμεσο οικονομικό πλήγμα πιθανότατα θα είναι περιορισμένο. Οι εξαγωγές των εποικισμών αποτελούν μικρό μέρος των συνολικών ισραηλινών εξαγωγών και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων αγροτικά προϊόντα, κρασί και προϊόντα βιομηχανικών ζωνών της Δυτικής Όχθης.

Ακριβώς γι’ αυτό όμως θα ήταν λάθος να μετρηθεί η σημασία της από τον αριθμό των φορτίων με χουρμάδες ή κρασί που δεν θα φθάσουν στα ευρωπαϊκά ράφια. Δημιουργείται ένα πολιτικό προηγούμενο σύμφωνα με το οποίο η παραβίαση του διεθνούς δικαίου μπορεί να έχει συγκεκριμένη οικονομική συνέπεια. Και αυτό είναι πολύ δυσκολότερο να περιοριστεί.

Από τους εποίκους στις επιχειρήσεις

Η Βρετανία δείχνει ήδη προς τα πού μπορεί να οδηγήσει η νέα λογική. Το Λονδίνο δεν εξετάζει μόνο λίστες με προϊόντα. Δημιουργεί  ένα ολόκληρο πλαίσιο κυρώσεων για πρόσωπα και εταιρείες που υποστηρίζουν την επέκταση των εποικισμών μέσω κατασκευών, χρηματοδότησης, ακινήτων και άλλων υπηρεσιών.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικά ευαίσθητο σημείο. Οι εποικισμοί δεν αποτελούν  οικονομία αποκομμένη από το Ισραήλ. Χρειάζονται τράπεζες, κατασκευαστικές εταιρείες, ασφαλιστικές υπηρεσίες, μεταφορές, ενέργεια, επενδύσεις και κρατικές υποδομές. Όσο η επέκτασή τους ενσωματώνεται περισσότερο στην επίσημη ισραηλινή πολιτική, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τις ξένες κυβερνήσεις να υποστηρίζουν ότι μπορούν να τιμωρούν την οικονομία των εποικισμών χωρίς να αγγίζουν επιχειρήσεις που λειτουργούν και στο ίδιο το Ισραήλ.

Η γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης τον Ιούλιο του 2024 πρόσθεσε σε αυτή τη συζήτηση ένα πολύ ισχυρό νομικό θεμέλιο. Το Δικαστήριο έκρινε παράνομη τη συνεχιζόμενη ισραηλινή παρουσία στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη και επισήμανε ότι τα άλλα κράτη έχουν υποχρέωση να μην αναγνωρίζουν ως νόμιμη την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί και να μην παρέχουν βοήθεια για τη διατήρησή της.

Το ερώτημα επομένως μετακινείται σταδιακά από το τι μπορούν να κάνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στο τι οφείλουν να κάνουν όταν οι ίδιες θεωρούν ότι οικονομικές δραστηριότητες συμβάλλουν στη διαιώνιση μιας παράνομης κατάστασης.

Το E1 και η αλλαγή των ορίων

Καταλύτης για την τελευταία κίνηση υπήρξε το σχέδιο E1, μεταξύ Ανατολικής Ιερουσαλήμ και Μααλέ Αντουμίμ. Η ισραηλινή κυβέρνηση προχώρησε στην έκδοση διαγωνισμών για νέες κατοικίες σε μια περιοχή όπου η οικοδόμηση μπορεί να διακόψει ακόμη περισσότερο την εδαφική συνέχεια της Δυτικής Όχθης. Μόλις τον Αύγουστο, περισσότερες από είκοσι χώρες είχαν περιοριστεί σε κοινή ανακοίνωση χαρακτηρίζοντας την απόφαση «απαράδεκτη».

Λίγες εβδομάδες αργότερα, ορισμένες από αυτές αποφάσισαν ότι άλλη μία καταδικαστική ανακοίνωση δεν αρκούσε. Στην αλλαγή συνέβαλε και η κλιμάκωση της βίας των εποίκων εναντίον Παλαιστινίων. Η κοινή δήλωση των 12 μιλά πλέον για «πρωτοφανή επίπεδα» βίας και επέκτασης των εποικισμών, αλλά και για ενέργειες που ισοδυναμούν με προσάρτηση παλαιστινιακής γης και βίαιη μετακίνηση πληθυσμού.

Η σφοδρή αντίδραση της κυβέρνησης Νετανιάχου δείχνει ότι και το Ισραήλ αντιλαμβάνεται το διακύβευμα πέρα από την άμεση οικονομική ζημιά. Απέναντι στη Βρετανία προχώρησε μέχρι και στο κλείσιμο του βρετανικού προξενείου στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, ενώ κατηγόρησε τις χώρες που ανακοίνωσαν μέτρα ότι παρεμβαίνουν στις εσωτερικές του υποθέσεις.

Το σημαντικότερο προηγούμενο, λοιπόν, δεν αφορά τα προϊόντα που θα εξαφανιστούν από ορισμένα ευρωπαϊκά ράφια. Αφορά τη σύνδεση της οικονομικής σχέσης με όσα συμβαίνουν στη Δυτική Όχθη.

Οι κυβερνήσεις που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία προσπαθούν ακόμη να χαράξουν μια καθαρή γραμμή. Από τη μία το Ισραήλ, από την άλλη οι παράνομοι εποικισμοί. Η ίδια η πολιτική της κυβέρνησης Νετανιάχου κάνει αυτή τη γραμμή όλο και δυσκολότερο να διατηρηθεί.

Και αν οι κυρώσεις αρχίσουν να ακολουθούν τις χρηματοδοτικές, επιχειρηματικές και κατασκευαστικές διαδρομές που συνδέουν τους εποικισμούς με την υπόλοιπη ισραηλινή οικονομία, η απόσταση από την καταδίκη στην πραγματική οικονομική πίεση θα έχει γίνει πολύ μικρότερη απ’ όσο ήταν ποτέ μέχρι τώρα.

neostrategy.gr