3.800 νεκροί και 4.400 απαγωγές σε δύο χρόνια: Ο εμφύλιος των καρτέλ της Σιναλόα σε μακάβριους αριθμούς

Δύο χρόνια μαίνεται ο εμφύλιος πόλεμος που έχει ξεσπάσει στη Σιναλόα του Μεξικού μεταξύ φατριών στο εσωτερικό του πανίσχυρου καρτέλ ναρκωτικών. Ακόμη και η πρωτοφανής ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων αδυνατεί να δώσει τέλος στη βία, που έχει βυθίσει ολόκληρη την περιοχή στην πιο αιματηρή σύγκρουση στην ιστορία της, μετατρέποντάς την σε ένα πεδίο μάχης  με χιλιάδες θύματα, αγνοούμενους, απαγωγές, εκτοπισμούς και οικονομική κατάρρευση.

Ο πόλεμος ξέσπασε το 2024, όταν ο γιος του φυλακισμένου βαρόνου του καρτέλ της Σιναλόα, Χοακίν «Ελ Τσάπο» Γκουσμάν, απήγαγε τον συνιδρυτή της εγκληματικής οργάνωσης του πατέρα του και τον παρέδωσε στις αμερικανικές Αρχές, πυροδοτώντας μια αιματηρή σύγκρουση μεταξύ των απογόνων των δύο ανδρών. Υπολογίζεται ότι 3.800 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και 4.400 έχουν απαχθεί.

Η πιο αιματηρή περίοδος στην ιστορία του καρτέλ

Η πολιτεία, όπου έχει τη βάση του το πανίσχυρο καρτέλ της Σιναλόα, ένας από τους από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και διακινητές κοκαΐνης, ηρωίνης, μεθαμφεταμίνης, κάνναβης και MDMA), γνωρίζει από ακραία βία. Ωστόσο, κάτοικοι και αναλυτές υποστηρίζουν ότι η σημερινή κατάσταση είναι η χειρότερη στην εκατονταετή ιστορία του εμπορίου ναρκωτικών στην περιοχή.

Οι κάτοικοι της πρωτεύουσας Κουλιακάν ζουν υπό ένα είδος αυτοεπιβαλλόμενης απαγόρευσης κυκλοφορίας και σπεύδουν να ολοκληρώσουν την εργασία και τις υποχρεώσεις τους πριν νυχτώσει. Πολλές επιχειρήσεις έχουν κλείσει ή έχουν αναρτήσει πινακίδες «πωλείται» στις βιτρίνες τους. Φάλαγγες στρατιωτικών οχημάτων εμφανίζονται στους δρόμους κάθε λίγα λεπτά.

«Ξεπέρασαν τα όρια, επειδή πλέον στρέφονται εναντίον αθώων ανθρώπων», δήλωσε σε συνέντευξή του στους Financial Time σε καφέ της Κουλιακάν ο διασώστης Χούλιο Σέσαρ Βέγα. Ο ίδιος καλείται τακτικά να περιθάλψει ανθρώπους με τραύματα από πυροβολισμούς, μεταξύ των οποίων και ένα βρέφος ενός έτους που πέθανε αυτόν τον μήνα. «Πηγαίνεις για ύπνο και σκέφτεσαι ξανά και ξανά τα πάντα, ιδιαίτερα εάν έχεις παιδιά… Δεν γνωρίζουμε εάν μπορεί να μας συμβεί κάτι ακόμη και στον δρόμο για τον κινηματογράφο».

«Mayiza» εναντίον «Chapitos»

Κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του καρτέλ της Σιναλόα, οι συνιδρυτές του, Ελ Τσάπο και Ισμαέλ «Ελ Μάγιο» Σαμπάδα, είχαν μοιράσει τις περιοχές και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες σε συνθήκες σχετικής ειρήνης. Η συμφωνία άρχισε να καταρρέει μετά την έκδοση του Ελ Τσάπο στις ΗΠΑ το 2017 και τινάχθηκε οριστικά στον αέρα το 2024, όταν ο γιος του απήγαγε τον Ελ Μάγιο, τον μετέφερε αεροπορικώς στις ΗΠΑ και τον παρέδωσε στις Αρχές.

Οι συγκρούσεις ξέσπασαν ανάμεσα στις δύο κυριότερες φατρίες του καρτέλ: τους «Mayiza», δηλαδή τους «ανθρώπους του Μάγιο», και τους «Chapitos», τους «μικρούς Τσάπο». Θεωρητικά, εκπροσωπούν δύο διαφορετικές σχολές της κουλτούρας των ναρκωτικών: από τη μία βρίσκεται η αδίστακτη αλλά χαμηλών τόνων παλιά φρουρά και από την άλλη οι επιδεικτικοί, απροκάλυπτα βίαιοι νεότεροι.

Ο επικεφαλής των Mayiza, ο γιος του Ελ Μάγιο, Ισμαέλ Σαμπάδα Σικάιρος, περιγράφεται συχνά ως «αόρατος». Παρέμενε τόσο πολύ μακριά από τα ραντάρ των Αρχών, ώστε δεν υπήρχε ευρέως διαδεδομένη φωτογραφία του μέχρι το 2022, όταν η αμερικανική Υπηρεσία Δίωξης Ναρκωτικών (DEA) δημοσίευσε μία εικόνα του. Τότε ήταν περίπου 40 ετών. Τραγούδια για τους εμπόρους ναρκωτικών τον παρουσιάζουν ως έναν ήσυχο ηγέτη που φορά σομπρέρο, πίνει κρύες μπίρες με τους άνδρες του και εργάζεται «χωρίς τυμπανοκρουσίες».

Ο αντίπαλός του, ο γιος του Ελ Τσάπο, Ιβάν Αρτσιβάλντο Γκουσμάν, σύχναζε στα νυχτερινά κέντρα της Κουλιακάν και κάποτε απήχθη από ένα πολυτελές εστιατόριο. Τραγούδια εξυμνούν τα πάρτι του, τις βόλτες του με Ferrari και τις πτήσεις του με ιδιωτικά αεροσκάφη, ενώ οι Αμερικανοί εισαγγελείς τον κατηγορούν ότι διέταζε βασανιστήρια και σκότωνε προσωπικά ανθρώπους.

Παρά τις «διαφορές» που παρουσιάζονται για τους δύο ηγέτες, η βαρβαρότητα με την οποία διεξάγουν τον πόλεμο είναι κοινή. Άμαχοι έχουν αρπαχθεί μέσα από τα σπίτια τους, άνθρωποι σφαγιάζονται σε κάθε σημείο της πόλης και αποκεφαλισμένα πτώματα έχουν βρεθεί κρεμασμένα από γέφυρα. «Πρόκειται για αλλαγή γενιάς σε σύγκριση με τους πατέρες τους, τους μεγάλους βαρόνους του παρελθόντος… Είναι πολύ πιο βίαιοι και δεν σέβονται τους “κώδικες”», δήλωσε ο Ντέιβιντ Μόρα, αναλυτής του International Crisis Group.

Ο πόλεμος εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη Σιναλόα

Σύμφωνα με αναλυτές, ο Σαμπάδα έχει κερδίσει έδαφος κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο οποίος άρχισε στην πρωτεύουσα αλλά έκτοτε εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Σιναλόα και πλέον μαίνεται με ιδιαίτερη ένταση στον νότο και στην τουριστική πόλη Μαζατλάν. Οι τακτικές έχουν μετατοπιστεί από τις ένοπλες μάχες στους δρόμους στις στοχευμένες δολοφονίες, όμως οι άμαχοι εξακολουθούν να βρίσκονται συχνά εν μέσω διασταυρούμενων πυρών.

«Οι Mayos έχουν κερδίσει τον εδαφικό έλεγχο σε αρκετές στρατηγικής σημασίας περιοχές της πολιτείας, αλλά οι Chapitos εξακολουθούν να αντιστέκονται», ανέφερε ο Μόρα.

«Είναι σαν να βάζεις μια τίγρη στο σαλόνι σου»

Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες του καρτέλ συνεχίζονται παρά τη βία, με χρήματα να εισρέουν από το εμπόριο ναρκωτικών και τους εκβιασμούς. Ωστόσο, ο πόλεμος έχει αποδειχθεί προσωπικά καταστροφικός για όσους εμπλέκονται. Υψηλόβαθμα στελέχη και των δύο φατριών έχουν σκοτωθεί ή συλληφθεί, ενώ περίπου 17 συγγενείς του Ελ Τσάπο κατέφυγαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η έναρξη του πολέμου δεν ήταν «λογική» για καμία από τις δύο πλευρές, σύμφωνα με τον Ισμαέλ Μποχόρκες, διευθυντή της τοπικής ειδησεογραφικής ιστοσελίδας Ríodoce. «Ήταν σαν να βάζεις μια τίγρη μέσα στο σαλόνι σου».

Δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στον πόλεμο κατά του καρτέλ

Ο πόλεμος άρχισε μόλις λίγες εβδομάδες πριν από την ανάληψη των καθηκόντων της προέδρου Κλαούντια Σέινμπαουμ, τον Οκτώβριο του 2024. Η ίδια προχώρησε γρήγορα σε μία από τις μεγαλύτερες αναπτύξεις δυνάμεων ασφαλείας που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ σε μία μεξικανική πολιτεία – περίπου 20.000 στρατιώτες και αστυνομικοί – από τότε που η χώρα κήρυξε τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών πριν από δύο δεκαετίες.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι ανθρωποκτονίες έχουν μειωθεί αισθητά, καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας κατασχέτουν όπλα, εξαρθρώνουν εργαστήρια παραγωγής ναρκωτικών και αναγκάζουν τα επιβλητικά SUV των εμπόρων ναρκωτικών να εξαφανιστούν από τους δρόμους. Μεγάλος αριθμός ενόπλων έχει σκοτωθεί και περισσότεροι από 2.500 άνθρωποι έχουν συλληφθεί. Ωστόσο, η κυβέρνηση Σέινμπαουμ έχει αποφύγει να διακηρύξει τη νίκη της.

«Δεν μπορούμε να πούμε ότι το καρτέλ της Σιναλόα έχει αποδυναμωθεί», παραδέχθηκε αυτόν τον μήνα ο υπουργός Ασφαλείας, Ομάρ Γκαρσία Χαρφούτς. «Έχει πληγεί; Ναι. Έχει πραγματοποιηθεί ένας απίστευτος αριθμός συλλήψεων; Ναι. Εξακολουθεί, όμως, να διαθέτει αναμφίβολα σημαντική οικονομική ισχύ και μεγάλη δύναμη πυρός».

Το «pax narca» και η διαφθορά γιγάντωσαν τα καρτέλ

Ο τερματισμός του πολέμου θα είναι εξαιρετικά δύσκολος, προειδοποιούν οι ειδικοί, καθώς χιλιάδες μέλη των καρτέλ υιοθετούν τακτικές ανταρτοπολέμου, δρώντας μέσα από κατακερματισμένους πυρήνες και εγκληματικές οικογένειες. Οι φατρίες ελέγχουν τεράστιες εκτάσεις της Σιναλόα, έχοντας απλώσει σε ολόκληρη την πολιτεία δίκτυα πληροφοριοδοτών και διεφθαρμένων αξιωματούχων, αλλά και ένοπλα οδοφράγματα.

Παράλληλα, έχουν αποκτήσει σημαντική ισχύ και στον αέρα, χρησιμοποιώντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη για να ρίχνουν βόμβες εναντίον των κρατικών δυνάμεων. «Όσο περισσότερος χρόνος περνά τόσο πιο προηγμένες γίνονται οι εγκληματικές οργανώσεις», δήλωσε ο πρώην αξιωματούχος των υπηρεσιών πληροφοριών του Πολεμικού Ναυτικού, Μανουέλ Μπαλκάσαρ. «Η δράση στην ξηρά είναι ήδη αρκετά δύσκολη. Η κυριαρχία στον εναέριο χώρο είναι πολύ πιο περίπλοκη».

Ο πόλεμος έχει αποβεί καταστροφικός για τη βορειοδυτική πολιτεία, σύμφωνα με τον διευθυντή του τοπικού ειδησεογραφικού μέσου, Μποχόρκες. «Από οικονομική άποψη, από πλευράς ασφάλειας, σε κοινωνικό αλλά ακόμη και σε πολιτικό επίπεδο, η Σιναλόα αποτελεί καταστροφή».

Πέρυσι, η Σιναλόα κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό εξαφανίσεων και το τρίτο υψηλότερο ποσοστό ανθρωποκτονιών στο Μεξικό. Μέσα σε δύο χρόνια έχασε περισσότερες από 20.000 θέσεις επίσημης εργασίας, παρότι η απασχόληση αυξανόταν σε εθνικό επίπεδο, ενώ περισσότεροι από 6.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν βίαια μόνο κατά το προηγούμενο έτος.

Κατά μέσο όρο, σχεδόν έξι κάτοικοι της Σιναλόα δηλώνονται ως αγνοούμενοι κάθε ημέρα του πολέμου. «Τους εξαφανίζουν και αφήνουν εμάς πίσω σαν ζωντανούς νεκρούς. Δεν έχεις ζωή. Δεν μπορείς να απολαύσεις ούτε το φαγητό σου, επειδή δεν γνωρίζεις τι του συνέβη», δήλωσε η 64χρονη Μαρία δε Χεσούς Ροντρίγκες, ο γιος της οποίας απήχθη το 2024 και δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.

Η Ροντρίγκες και πολλοί ακόμη αποδίδουν την άνοδο του καρτέλ στην κρατική διαφθορά. Ο κυβερνήτης της Σιναλόα, Ρουμπέν Ρότσα Μόγια, παραπέμφθηκε από τις ΗΠΑ τον Απρίλιο με κατηγορίες για διακίνηση ναρκωτικών — ήταν η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ στράφηκαν εναντίον ενός τόσο υψηλόβαθμου εν ενεργεία πολιτικού. Ο Ρότσα Μόγια, ο οποίος έχει αποχωρήσει προσωρινά από τα καθήκοντά του, δηλώνει αθώος.

Οι κάτοικοι της Σιναλόα έχουν προχωρήσει σε μια διαδικασία συλλογικής αυτοκριτικής για τα χρόνια οικονομικής άνθησης πριν από τον πόλεμο, τα οποία είναι γνωστά ως «pax narca» — η «ειρήνη των ναρκωτικών». Εκείνη την περίοδο, οι Αρχές απέφευγαν να παρεμποδίζουν τη δράση των εμπόρων ναρκωτικών με αντάλλαγμα μια σχετική ειρήνη. Οι πολίτες ανέχονταν σε μεγάλο βαθμό αυτή τη διευθέτηση και η οικονομία ευημερούσε μέσα σε μια «φούσκα των ναρκωτικών», η οποία χρηματοδοτούσε πολυτελή εστιατόρια, αυτοκίνητα και πάρτι.

«Οι άνθρωποι υπερασπίζονταν ακόμη και τους εμπόρους ναρκωτικών. Έλεγαν: “Όχι, οι έμποροι ναρκωτικών είναι αυτοί που μας φροντίζουν”», ανέφερε ένας καταστηματάρχης στην Κουλιακάν, ο οποίος «πνίγεται στα χρέη» μετά τη λήψη δανείου λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος και καταστρέψει την επιχείρησή του.

Κανείς δεν βλέπει τον τερματισμό του πολέμου στον ορίζοντα — ούτε καν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί. «Το καρτέλ της Σιναλόα μπορεί να αλλάξει μορφή και δομή, αλλά θα εξακολουθεί να υπάρχει. Μπορείς να αλλάξεις τους επικεφαλής του και ούτω καθεξής, όμως οι εγκληματικές οργανώσεις που συνδέονται με το εμπόριο ναρκωτικών θα συνεχίσουν να υπάρχουν εδώ», δήλωσε ο Μποχόρκες. «Βρίσκεται εδώ 100 χρόνια και θα μπορούσε να παραμείνει για άλλα 100».

ieidiseis.gr