Αγραφιώτης: Ηλεκτρονικό βραχιολάκι, ένα μέτρο που μπορεί να αλλάξει το σωφρονιστικό σύστημα  

Από το κελί στην ψηφιακή επιτήρηση: το ηλεκτρονικό βραχιολάκι ως λύση για σύγχρονες φυλακές

Η σημερινή απόφαση του κράτους για την επέκταση της χρήσης του ηλεκτρονικού βραχιολιού και στους κρατουμένους που λαμβάνουν άδεια, αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη για το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα. Μέχρι σήμερα, το μέτρο εφαρμοζόταν μόνο σε περιπτώσεις κατ’ οίκον περιορισμού, όπου ο κρατούμενος παρέμενε στην οικία του υπό ηλεκτρονική επιτήρηση, αντί να βρίσκεται μέσα στη φυλακή. Πλέον, με τη νέα σύμβαση που υπεγράφη με τον ιδιωτικό πάροχο, η δυνατότητα αυτή επεκτείνεται και στις άδειες κρατουμένων, ενισχύοντας τον έλεγχο αλλά και την ασφάλεια της διαδικασίας.

Η χρήση του ηλεκτρονικού βραχιολιού δεν είναι μια «επιεικής» αντιμετώπιση, όπως συχνά παρουσιάζεται. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα αυστηρό σύστημα συνεχούς επιτήρησης του κρατουμένου, το οποίο επιτρέπει στις αρχές μέσω του GPS να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή που βρίσκεται ο κρατούμενος, ή αν αυτός απομακρύνθηκε από την οικία του, καθώς και  οποιαδήποτε παραβίαση των περιοριστικών όρων. 

Στην πραγματικότητα, η Ελλάδα παραμένει πολύ πίσω σε σχέση με όσα εφαρμόζονται εδώ και χρόνια σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο εξωτερικό, η ηλεκτρονική επιτήρηση χρησιμοποιείται σε τεράστια κλίμακα ως εναλλακτική της φυλάκισης, ιδιαίτερα για αδικήματα που δεν θεωρούνται υψηλής επικινδυνότητας ή όταν δεν υπάρχει κίνδυνος φυγής.

Σε πολλές χώρες, οικονομικοί εγκληματίες, άτομα που καταδικάζονται για συγκεκριμένες κατηγορίες αδικημάτων, ακόμη και φοιτητές ή εργαζόμενοι χωρίς βίαιο εγκληματικό παρελθόν, δεν οδηγούνται απαραίτητα στη φυλακή. Αντίθετα, τίθενται σε κατ’ οίκον περιορισμό με ηλεκτρονικό βραχιολάκι και 24ωρη παρακολούθηση από ιδιωτικές εταιρείες ασφαλείας, που συνεργάζονται με το κράτος. Οι εταιρείες αυτές έχουν την ευθύνη της συνεχούς ηλεκτρονικής εποπτείας, κάνοντας ακόμη και Voice verification όταν ο κρατούμενος κινείται προς κάποιο πανεπιστημιακό ίδρυμα,  αλλά και την ευθύνη των φυσικών επισκέψεων στελεχών τους στην οικία του κρατουμένου,  και ειδοποιούν την Αστυνομία μόνο όταν διαπιστωθεί παραβίαση των όρων ή απόπειρα διαφυγής.

Το μοντέλο αυτό έχει πολλαπλά οφέλη.

Πρώτον, συμβάλλει ουσιαστικά στην αποσυμφόρηση των φυλακών, οι οποίες στη χώρα μας παρουσιάζουν υπερκορεσμό με τα καταστήματα κράτησης να λειτουργούν πάνω από τα όρια χωρητικότητάς τους.

Δεύτερον, επιτρέπει στην Αστυνομία να απαλλαγεί από ένα μεγάλο μέρος της φυσικής επιτήρησης κρατουμένων, απελευθερώνοντας προσωπικό για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας στους δρόμους.

Σήμερα, στην Ελλάδα, αστυνομικές δυνάμεις αλλά και η Υ.Ε.Φ.Κ.Κ, συχνά απασχολούνται σε μεταγωγές, φρουρήσεις νοσοκομείων ή επιτηρήσεις κρατουμένων, τη στιγμή που η τεχνολογία θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά αυτή την ανάγκη. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα ηλεκτρονικά συστήματα επιτήρησης μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά, με χαμηλότερο κόστος για το κράτος και με μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευελιξία.

Παράλληλα, η ηλεκτρονική επιτήρηση επιτρέπει σε αρκετούς κρατουμένους να συνεχίσουν να εργάζονται, να σπουδάζουν ή να παραμένουν κοντά στις οικογένειές τους, χωρίς να διακόπτεται πλήρως η κοινωνική τους ζωή. Αυτό θεωρείται κρίσιμο για την επανένταξη και τη μείωση της υποτροπής, ειδικά σε περιπτώσεις μη βίαιων αδικημάτων,  και θα μετατρέψει το σωφρονιστικό μας σύστημα από τιμωρητικό σε πραγματικά σωφρονιστικό.

Βεβαίως, η επέκταση του μέτρου απαιτεί σαφές θεσμικό πλαίσιο, αυστηρούς κανόνες λειτουργίας και αποτελεσματικό έλεγχο των ιδιωτικών παρόχων που θα αναλάβουν την επιτήρηση. Το ηλεκτρονικό βραχιολάκι δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως το σωφρονιστικό σύστημα, αλλά μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο εκσυγχρονισμού του.

Η σημερινή απόφαση δείχνει ότι η Ελλάδα αρχίζει να κινείται προς μια κατεύθυνση που εδώ και χρόνια θεωρείται αυτονόητη σε άλλα κράτη: λιγότερος συνωστισμός στις φυλακές, καλύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας και πιο στοχευμένη χρήση των αστυνομικών δυνάμεων. Το ερώτημα πλέον είναι αν η πολιτεία θα προχωρήσει αποφασιστικά στην ευρύτερη εφαρμογή της ηλεκτρονικής επιτήρησης, εκμεταλλευόμενη όλες τις δυνατότητες του ηλεκτρονικού συστήματος, ή αν το μέτρο θα παραμείνει περιορισμένο και αποσπασματικό.

Άγγελος Αγραφιώτης

Σύμβουλος Διαχείρισης Κρίσεων

Γενικός Διευθυντής A&K Risk Management Consulting