Crash test στο posokanei – Πώς το αξιολογούν καταναλωτές και αγορά

Το παρουσίασε ως «ένα ακόμα όπλο στη μάχη κατά της ακρίβειας» και ως «σημαντική πρωτοβουλία που ενισχύει τον ανταγωνισμό και κινητοποιεί την καταναλωτική συνείδηση».

Την ώρα που ο πρωθυπουργός εγκωμίαζε το νέο ψηφιακό εργαλείο, η Εurostat δημοσιοποίησε τα τελικά στοιχεία για τον εναρμονισμένο πληθωρισμό του Μάϊου. Η Ελλάδα με 4,9% έναντι 3,2% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, βρίσκεται στην τέταρτη υψηλότερη θέση, μαζί με τη Λιθουανία.

Ειδικά ο πληθωρισμός ενέργειας, έτρεξε σχεδόν με διπλάσιο ρυθμό από τον μέσο όρο της ΕΕ, 20% έναντι 10,7%. Σημαντικές παραμένουν οι διαφορές στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα, με την Ελλάδα να εμφανίζει πληθωρισμό 6,5%, έναντι 3,5% στην ΕΕ. Συνολικά η κατηγορία της διατροφής έτρεξε επίσης με διπλάσιο ρυθμό από την ΕΕ, στο 3,2% έναντι 1,6%.

Η αντιπολίτευση έσπευσε να σχολιάσει καυστικά το posokanei, υπογραμμίζοντας ότι δεν λύνει το πρόβλημα της ακρίβειας, αλλά το επιβεβαιώνει.

Αγορά και καταναλωτές

Πέρα από τις πολιτικές δηλώσεις, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι αντιδράσεις της αγοράς και των καταναλωτικών φορέων. Ο Απόστολος Ραυτόπουλος, πρόεδρος της Ένωσης Εργαζόμενων Καταναλωτών Ελλάδας (EEKE) έκανε το πρώτο «crash test» στο posokanei και μας κάλεσε να το δοκιμάσουμε κι εμείς. Το αποτέλεσμα ήταν να σκοντάψουμε όχι μόνο σε δυσλειτουργίες αλλά και σε αντιφάσεις, αφού άλλες τιμές βρίσκαμε στην εφαρμογή και άλλες στα e-shop των σούπερ μάρκετ.

Ο αναλυτής αγοράς Στέφανος Κομνηνός, ιδρυτικός εταίρος της εταιρείας Netrino, μας ταξιδεύει στο 2010, στο πρώτο ψηφιακό Παρατηρητήριο Τιμών, αποδεικνύοντας ότι 15 χρόνια μετά οι βελτιώσεις είναι ελάχιστες, ενώ υπάρχουν και  οπισθοδρομήσεις. Επιπλέον, παρουσιάζει στο in αποκαλυπτικά στοιχεία για τον «ταξικό τιμάριθμο», που επιβεβαιώνουν ότι ο πληθωρισμός επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Ό,τι να’ναι το posokanei

Ο πρόεδρος της ΕΕΚΕ ήταν από τους πρώτους που «σέρφαραν» στη νέα πλατφόρμα σύγκρισης τιμών στα σούπερ μάρκετ και η εμπειρία του μόνο θετική δεν ήταν. Πλοηγήθηκαμε μαζί του στο posokanei, για να διαπιστώσουμε ιδίοις όμμασι κατά πόσο ισχύουν όσα καταγγέλλει.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της πλατφόρμας είναι ότι δεν αποτελεί καταγραφή τιμών σε πραγματικό χρόνο. Είναι ένας ετεροχρονισμένος «καθρέφτης» των e-shop των σουπερμάρκετ, με βάση τις τιμές που είχαν αναρτήσει σε συγκεκριμένη ώρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι πληροφορίες της εφαρμογής posokanei είναι αρκετών ήμερών ή και εβδομάδων. Ως αποτέλεσμα, όταν αναζητάς το προϊόν στο ηλεκτρονικό κατάστημα της αλυσίδας, μπορεί να έχει άλλη τιμή ή να μην υπάρχει καν. Γι’αυτό δεν ευθύνονται φυσικά τα σουπερ μάρκετ, αλλά το επιτελικό ψηφιακό αλαλούμ.

Οι τιμές στα e-shop των σουπερμάρκετ είναι διαφορετικές από το posokanei – με τον Σκλαβενίτη να το πουλάει 40% φθηνότερα (πατήστε για μεγέθυνση)

Πόσο κάνει το γιαούρτι;

Δοκιμάσαμε το posokanei, για να βρούμε την τιμή ενός συγκεκριμένου προϊόντος: παραδοσιακό κατσικίσιο γιαούρτι ελληνικής γαλακτοβιομηχανίας.

Η πλατφόρμα έδειχνε τιμές μόνο από τρεις αλυσίδες. Πιθανότατα ο κωδικός δεν υπήρχε αλλού. Δύο σούπερ μάρκετ πωλούσαν το γιαούρτι με 1,47 και 1,48 ευρώ και το τρίτο ακριβότερα με 1,54 ευρώ.

Επισκεφθήκαμε τα e-shop των αντίστοιχων αλυσίδων και είδαμε εντελώς διαφορετικές τιμές. Στο πρώτο σούπερ μάρκετ το ίδιο προϊόν είχε ακριβότερη τιμή από την πλατφόρμα posokanei και στα άλλα δύο αισθητά φθηνότερη. H μεγαλύτερη διαφορά εντοπίστηκε στον Σκλαβενίτη, που πούλαγε το γιαούρτι 87 λεπτά. Δηλαδή 41% φθηνότερο από την τιμή που αναγράφει η πλατφόρμα των υπουργείων Ανάπτυξης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Μάταια αναζητήσαμε τα αυγά με τη φθηνότερη τιμή στο σουπερμάρκετ που ανέφερε το posokanei. Τα στοιχεία του ήταν από τις 8/4 – πριν δυόμιση μήνες.

Πιάσ’το (χρυσό) αυγό… και κούρευ’το

Αναζητήσαμε πληροφορίες για άλλους κωδικούς, σε φρέσκα τρόφιμα. Πλήρες γάλα βορειοελλαδίτικης εταιρείας, που το posokanei ανέφερε ότι έχει από 1.20 ως 1.35 ευρώ, όταν το αναζητήσαμε στο e-shop μεγάλης αλυσίδας (που αναφέρεται στην κυβερνητική πλατφόρμα), διαπιστώσαμε ότι δεν υπήρχε. Το ίδιο συνέβη με επώνυμη συσκευασία με έξι αυγά. Το posokanei μας παρέπεμπε σε συγκεκριμένη αλυσίδα για τη φθηνότερη τιμή, όμως τα αυγά ήταν άφαντα από το e-shop. Λογικό ήταν, αφού η τιμή του posokanei χρονολογούνταν από τις 8/4. Από τότε, το αυγό θα έχει κλουβιάνει.

Έχει άραγε τόση σημασία, αν ανάμεσα σε 10.000 κωδικούς βρήκαμε μερικές αναντιστοιχίες; Εξάλλου πρόκειται για νέο εργαλείο, που πιθανόν θα «στρώσει» στην πορεία. Επαναλάβαμε την ίδια μέθοδο με άλλους κωδικούς και διαπιστώσαμε ότι υπάρχουν αποκλίσεις κυρίως σε νωπά προϊόντα, αλλά όχι τόσο σε προϊόντα ραφιού – μακράς διάρκειας.

Οι πλατφόρμες αλλάζουνε, μα η ακρίβεια μένει

Το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό, απαντά ο κ. Ραυτόπουλος, αλλά πολιτικό. Κάνει λόγο για παραπλάνηση και εμπαιγμό του καταναλωτή, με μια ιστοσελίδα που αποτυγχάνει ακόμα και να παρέχει αξιόπιστες πληροφορίες.

«Το ότι άλλαξαν το e-katanalotis με το posokanei, δεν συμβάλλει στην καταπολέμηση της ακρίβειας και της αισχροκέρδειας. Η ακρίβεια μπορεί να καταπολεμηθεί μόνο με ουσιαστικά μέτρα, όπως η μείωση ή και ο μηδενισμός του ΦΠΑ σε αγαθά πρώτης ανάγκης, η ενίσχυση του ανταγωνισμού, αντί για την ασυδοσία των ολιγοπωλίων, οι συστηματικοί  έλεγχοι και κυρώσεις». Ο ίδιος επιμένει ότι στην Ελλάδα έχουμε μια υπερ-συγκεντρωμένη αγορά, στην οποία κυριαρχούν λίγες μεγάλες αλυσίδες, με παρόμοια τιμολογιακή πολιτική. Απλά αλλάζει το «μείγμα» των τιμών, ανάλογα με τις κυλιόμενες προσφορές, αλλά ο τελικός λογαριασμός για το καλάθι του καταναλωτή ελάχιστα διαφέρει από αλυσίδα σε αλυσίδα.

Ο πρόεδρος της ΕΕΚΕ θεωρεί υποκριτική και ανούσια τη δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη, που εξαπέλυσε λεκτικά πυρά απέναντι στις πολυεθνικές. Ο πρωθυπουργός είπε ότι «οι αδικαιολόγητα υψηλές τιμές, σε σχέση με τις αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα γίνουν ανεκτές, αν δεν εξηγηθούν με απόλυτη σαφήνεια».

Ο εκπρόσωπος της καταναλωτικής ένωσης της ΓΣΕΕ, μας θυμίζει ότι τα ίδια έλεγε ο πρωθυπουργός πριν τρία χρόνια, τον Οκτώβριο του 2023, όταν διατράνωνε ότι «η Ελλάδα δεν είναι μπανανία» και ότι η κυβέρνηση αν χρειαστεί θα τα βάλει με τις πολυεθνικές. Είχε μάλιστα στείλει επιστολή στη Φον Ντερ Λάιεν, ζητώντας εξηγήσεις και λήψη μέτρων. Έκτοτε, παρά την επιβολή κάποιων προστίμων, οι αποκλίσεις τιμών σε προϊόντα πολυεθνικών παραμένουν.

Aπό το Παρατηρητήριο Τιμών στο posokanei

Ο αναλυτής αγοράς Στέφανος Κομνηνός, μας θυμίζει ότι το ψηφιακό παρατηρητήριο τιμών δεν είναι καινούργια ιδέα, αλλά είχε εφαρμοστεί πρώτη φορά το 2010 (e-prices.gr). Μεταξύ άλλων παρείχε τη δυνατότητα παρακολούθησης της εξέλιξης των τιμών, με πλήρες ιστορικό. Συγκέντρωνε στοιχεία για περισσότερα από 1.000 προϊόντα μαζικής κατανάλωσης, από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ και λαϊκές αγορές.

Tην ίδια εποχή ενεργοποιήθηκε και το Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων (fuelprices.gr), το οποίο λειτουργεί ως σήμερα.

Το 2015 υπήρξε μια προσπάθεια αναβάθμισης της πλατφόρμας, για τρόφιμα, ποτά και δίδακτρα, όμως όλο το επόμενο διάστημα ατόνησε και αφέθηκε στην τύχη της.

Το 2020, έγινε το λανσάρισμα της πλατφόρμας  e-katanlotis και το 2022 συμπληρώθηκε  με το «Καλάθι του Νοικοκυριού,». Οι αλλαγές στην χρηστικότητα ήταν ελάχιστες. Αντιθέτως περιόρισε τη δυνατότητα παρακολούθησης της εξέλιξης της τιμής των προϊόντων.

Όλο αυτό το διάστημα, από το 2019 ως σήμερα, οι πλατφόρμες όχι μόνο δεν κατάφεραν να συγκρατήσουν την ακρίβεια, αλλά εντάθηκε η αφαίμαξη των φτωχότερων νοικοκυριών.

O πληθωρισμός των φτωχών σε τρόφιμα και στέγαση, είναι διπλάσιος και τριπλάσιος από τον πληθωρισμό των πλούσιων (πατήστε στην εικόνα για μεγέθυνση).

Ως και διπλάσιος ο «πληθωρισμός των φτωχών»

Πριν δύο χρόνια η εταιρεία Netrino είχε πραγματοποιήσει μια αποκαλυπτική έρευνα για τον «ταξικό τιμάριθμο»
Αποδείκνυε με στοιχεία ότι ο πληθωρισμός το διάστημα 2019-2024, επιβάρυνε δυσανάλογα τους πιο φτωχούς, που ξοδεύουν αναλογικά μεγαλύτερο μέρος από το εισόδημά τους για βασικές ανάγκες, όωπς τα τρόφιμα και η στέγαση. Πρόκειται για τις κατηγορίες που είχαν τις υψηλότερες ανατιμήσεις.
Για παράδειγμα, ενώ ο γενικός τιμάριθμος, έτρεξε αθροιστικά με ρυθμό 15%, για όσους είχαν εισόδημα ως 1.100 ευρώ τον μήνα η επιβάρυνση ανήλθε στο 18%. Για τα χαμηλά εισοδήματα, ως 750 ευρώ, ο μέσος αθροιστικός πληθωρισμός έτρεξε με 19%, ενώ για τα υψηλά εισοδήματα, από 3.500 ευρώ η αίσθηση του τιμάριθμου ήταν πολύ πιο ήπια, στο 10,5%.

Ο επικαιροποιημένος πίνακας, με στοιχεία ως το 2026, είναι πραγματικό χαστούκι:

• Η  επταετία ΝΔ επιβάρυνε τον οικογενειακό προϋπολογισμό του μέσου νοικοκυριού κατά 25,06%.
• Η επιβάρυνση είναι πολύ μεγαλύτερη στη διατροφή (38,59%) στη στέγαση (35,66%), στην ένδυση / υπόδηση (30,40%) και στη διαμονή / εστίαση (35,42%).
• Τα χαμηλά εισοδήματα έχουν πληγεί ακόμη περισσότερο εξαιτίας της διάρθρωσης των ανελαστικών δαπανών τους (μεγαλύτερη αναλογία του εισοδήματος σε τρόφιμα και στέγαση).
• Όσοι έχουν μηνιαίο εισόδημα ως 1.100 ευρώ (περίπου το 60% των μισθωτών) βίωσαν μέση επιβάρυνση άνω του 27,5%. Στα τρόφιμα η επιβάρυνση ήταν σχεδόν 44%.
• Η χαμηλότερη εισοδηματική ομάδα (ως 750 ευρώ τον μήνα) κλήθηκε να διαχειριστεί μια τεράστια επιβάρυνση στη στέγαση, κατά 41,65%. Για τους πιο φτωχούς ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έτρεξε με ρυθμό άνω του 45% και ο συνολικός τιμάριθμος με 28,53%. Ας σημειωθεί ότι με 750 ευρώ δεν θεωρείσαι καν ότι βρίσκεσαι στα όρια της φτώχειας, από την οποία κινδυνεύει το 27,5% του πληθυσμού (σε συνδυασμό με τον κοινωνικό αποκλεισμό).
• Αντίθετα, για τα υψηλά εισοδήματα, η επιβάρυνση στη διατροφή ήταν 20,87%, στη στέγαση 14,32% – μόλις το 1/3 από ό,τι για τους φτωχούς. Ο γενικός αθροιστικός τιμάριθμος για τους πλουσιότερους ανήλθε στο 23,49%.

in.gr