Ενεργειακές υποδομές και δασικές πυρκαγιές

Μετά και τις πρόσφατες αποδείξεις ότι πολλές από τις φετινές καταστροφικές πυρκαγιές οφείλονται σε δίκτυα διανομής ενέργειας με κύριο υπαίτιο τα δίκτυα ενέργειας, το ερώτημα που τίθεται ανοιχτά είναι αν στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό και την αδειοδότηση, απαιτείται να λαμβάνεται υπόψη ο κίνδυνος για τις δασικές πυρκαγιές. Αυτό ακριβώς υποστηρίζει η Χάρις Γιαννοπούλου, πυρηνική ιατρός και μέλος της Κίνησης για την Προστασία των Νησίδων.

Στο άρθρο της που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Kommon, αναδεικνύει τη διεθνή εμπειρία και επιστημονική έρευνα η οποία καταγράφει πολλούς από τους μηχανισμούς μέσω των οποίων τα ηλεκτρικά δίκτυα και οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν ανάφλεξη: επαφή αγωγών μεταξύ τους ή με τη βλάστηση, πτώση και θραύση αγωγών, ηλεκτρικά τόξα, αστοχίες μονωτήρων και άλλες τεχνικές βλάβες. Όταν οι υποδομές αυτές βρίσκονται σε περιοχές με υψηλό φορτίο καύσιμης ύλης, ισχυρούς ανέμους και ακραίες θερμοκρασίες, τότε εμφανίζεται τεράστιος κίνδυνος για την έναρξη πυρκαγιών.

Το ζήτημα, όπως σημειώνει, αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα, όπου η ενεργειακή ανάπτυξη, κυρίως αιολικών και φωτοβολταϊκών, επεκτείνεται ταχύτατα σε ορεινές, δασικές και προστατευόμενες περιοχές και συνοδεύεται από ένα ολοένα μεγαλύτερο δίκτυο γραμμών μεταφοράς, υποσταθμών, δρόμων και εγκαταστάσεων αποθήκευσης.

Τα τελευταία έτη στην Ελλάδα-όπως καταδεικνύει η έρευνα, καταγράφηκαν μεγάλες πυρκαγιές, η έναρξη των οποίων έχει αποδοθεί στο ηλεκτρικό δίκτυο. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στη Νότια Βοιωτία και επεκτάθηκε προς το Πόρτο Γερμενό και το Όρος Πατέρας. Το περιστατικό αυτό συνδέθηκε κατά την έρευνα με γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας προς αιολικό σταθμό, οι υπεύθυνοι συνελήφθησαν και διατάχθηκε η παύση λειτουργίας της εγκατάστασης.

Δεν πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση, παρά τα όσα ισχυρίζεται η εταιρεία διανομής ενέργειας. Περιστατικάπεριστατικά μεγάλων πυρκαγιών που ξεκίνησαν από το ηλεκτρικό δίκτυο ή ηλεκτρικές εγκαταστάσεις τα προηγούμενα χρόνια είναι πολύ περισσότερα.

Σε αυτά συγκαταλέγονται οι πυρκαγιές σε Βαρυμπόμπη / Τατόι (2021), Δυτική Πάρνηθα (2023), Βαρνάβα (2024), Βόρεια Χίο (2025) και Κερατέα (2025), ενώ τα περιστατικά που δεν έλαβαν μεγάλη έκταση είναι σχεδόν αναρίθμητα. Σε διεθνές επίπεδο, όπως δείχνει αναλυτικά το άρθρο, υπάρχει αντίστοιχη εμπειρία. Μάλιστα η προκαταρκτική ανάλυση της Πυροσβεστικής για τις πυρκαγιές στην Ελλάδα το 2025, η οποία δημοσιοποιήθηκε από το Reuters, έδειξε ότι το ηλεκτρικό δίκτυο αποτελεί την πιο πιθανή αιτία σε 15 από τις 41 μεγαλύτερες πυρκαγιές του περσινού έτους, δηλαδή περίπου στο 36,6%.

Το άρθρο της Χάρις Γιαννοπούλου θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: εφόσον γνωρίζουμε πλέον τους ποικίλους μηχανισμούς και τις συνθήκες που αυξάνουν τον κίνδυνο ανάφλεξης από τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, γιατί αυτή η γνώση δεν ενσωματώνεται πραγματικά στον σχεδιασμό και την περιβαλλοντική αδειοδότηση των νέων ενεργειακών έργων και στην παρακολούθηση των υφιστάμενων; Είναι θεμιτή η χωροθέτηση ενεργειακών έργων και των συνοδών τους εγκαταστάσεων σε άγρια φυσικά περιβάλλοντα, όταν συνεπάγεται τόσο μεγάλο κίνδυνο οικολογικής καταστροφής;

Έρευνα για τις αιτίες αρχικής ανάφλεξης

Όπως σημειώνεται στο άρθρο της Χάρις Γιαννοπούλου ο ρόλος των ενεργειακών υποδομών ως πιθανών πηγών ανάφλεξης τα τελευταία χρόνια αναφέρεται συχνά τη διεθνή έρευνα. Ως «ενεργειακές υποδομές» εννοούνται “τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, οι σχετικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις —όπως υποσταθμούς, μετασχηματιστές και λοιπό ηλεκτρολογικό εξοπλισμό— καθώς και οι εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, όπως αιολικές εγκαταστάσεις, φωτοβολταϊκοί σταθμοί και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας (BESS)”.

Η διεθνής βιβλιογραφία δεν αντιμετωπίζει πλέον τα σχετικά συμβάντα ως μεμονωμένες τεχνικές αστοχίες. Αντίθετα, τα εντάσσει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαχείρισης του κινδύνου, όπου αλληλοεπιδρούν οι ενεργειακές υποδομές, οι κλιματικές συνθήκες, η βλάστηση, η μορφολογία του εδάφους και η ανθρώπινη δραστηριότητα. “Στο πλαίσιο τούτο, η αξιολόγηση του κινδύνου πυρκαγιάς δεν αφορά μόνο τις τεχνικές προδιαγραφές και τη λειτουργία των ενεργειακών εγκαταστάσεων, αλλά επεκτείνεται και στις συνέπειες μιας τεχνικής αστοχίας όταν οι εγκαταστάσεις χωροθετούνται μέσα ή κοντά σε ευαίσθητα φυσικά οικοσυστήματα”.

Στην Ελλάδα, όπως τονίζει, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η χώρα χαρακτηρίζεται από υψηλό κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη εκτεταμένη ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών σε ορεινές περιοχές, νησιά και περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας. Οι πρόσφατες πυρκαγιές, στις οποίες διερευνήθηκε ή αποδόθηκε σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις η αιτία έναρξης της πυρκαγιάς, ανέδειξαν ότι το ζήτημα αφορά ιδιαίτερα την ελληνική πραγματικότητα.

Γιατί το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τον υψηλότερο κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, λόγω του μεσογειακού κλίματος, της παρατεταμένης θερινής ξηρασίας, της συχνής εμφάνισης ισχυρών ανέμων και της ιδιαίτερης μορφολογίας του εδάφους. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες ευνοούν όχι μόνο την εκδήλωση αλλά και την ταχεία εξάπλωση των πυρκαγιών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εσωτερικής προκαταρκτικής ανάλυσης της Πυροσβεστικής, τα οποία δημοσιοποιήθηκαν από το Reuters, το 2025 το ηλεκτρικό δίκτυο θεωρήθηκε πιθανή αιτία σε 15 από τις 41 μεγαλύτερες πυρκαγιές που εξετάστηκαν, δηλαδή σε ποσοστό περίπου 36,6%. Οι πυρκαγιές κατέκαψαν περισσότερα από 200.000 στρέμματα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις ακολούθησε δικαστική διερεύνηση για πιθανές ευθύνες των διαχειριστών του δικτύου.

Το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο προβλέπει ότι ο ΔΕΔΔΗΕ και ο ΑΔΜΗΕ οφείλουν να υλοποιούν προγράμματα προληπτικού κλαδέματος δέντρων στις περιοχές από τις οποίες διέρχονται γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας, αποψίλωσης των χώρων κάτω από σημεία ζεύξης και λήψης κάθε άλλου αναγκαίου μέτρου για την πρόληψη πυρκαγιών. Οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις επισημαίνονται και στην Έκθεση της Ανεξάρτητης Επιτροπής για τις προοπτικές διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Η ύπαρξη, ωστόσο, της σχετικής θεσμικής πρόβλεψης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην και την πλήρη εφαρμογή της στην πράξη, καθώς κατά καιρούς έχουν καταγραφεί ελλείψεις ή καθυστερήσεις στην εκτέλεση των αναγκαίων εργασιών καθαρισμού και συντήρησης.

Στην Πάρνηθα, στη Χίο, στη Βοιωτία, στον Βαρνάβα, στη Δίρφυ, στην Κερατέα, στη Μεγαλόπολη, στη Σέριφο, στην Κέα και σε άλλες πρόσφατες πυρκαγιές, οι έρευνες των αρμόδιων αρχών απέδωσαν ή διερεύνησαν ως πιθανή αιτία ηλεκτρικά δίκτυα ή άλλες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Όλες οι περιπτώσεις δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για ένα φαινόμενο που επανέρχεται και απαιτεί συστηματική διερεύνηση, διαφάνεια στα πορίσματα και ουσιαστική λογοδοσία.

neostrategy.gr