Η πρόσκληση Γκουτέρες για το τελευταίο τανγκό στο Κυπριακό – Θα καταφέρει ο ΓΓ του ΟΗΕ να σπάσει το αδιέξοδο;

Στην Κύπρο ελπίζοντας να καταφέρει να οργανώσει το «τελευταίο ταγκό» στο Κυπριακό βρίσκεται ο ΓΓ του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. Μετά από ένα αδιέξοδο σχεδόν δέκα ετών από το Κραν Μοντανά το 2017 και μετά και με συνομιλίες οι οποίες δεν έχουν αποδώσει, ο Γκουτέρες επιχειρεί να κλείσει τη θητεία του όπως την ξεκίνησε, επιδιώκοντας να δώσει μία νέα πνοή στο Κυπριακό.

Μετά από 52 χρόνια κατοχής ωστόσο τα τετελεσμένα επί του εδάφους είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπούν, ενώ η Τουρκία κάθε χρόνο μετακινείται σε πιο απόλυτες θέσεις, έχοντας εγκαταλείψει το συμφωνημένο πλαίσιο της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας με μία κυριαρχία και μία διεθνή προσωπικότητα, όπως αυτό περιγράφεται στα ψηφίσματα του ΟΗΕ και αποτελεί την θέση τόσο της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και της Ελλάδας για διαρκή και βιώσιμη λύση του Κυπριακού.

Οι στόχοι του Γκουτέρες στο Κυπριακό

Στόχος της επίσκεψης Γκουτέρες, ο οποίος φέρνει μετά από 16 χρόνια το θεσμό του ΓΓ του ΟΗΕ στην Κύπρο, μετά την τελευταία επίσκεψη του Μπαν Κι Μουν, είναι να διερευνήσει κατά πόσο υπάρχει δυνατότητα για μία άτυπη πενταμερή η οποία ωστόσο θα φέρει ένα αποτέλεσμα που θα σημαίνει κινητικότητα με ορίζοντα λύσης, λίγο πριν την ολοκλήρωση της θητείας του.

Ακόμα και ένα διευρυμένο πλαίσιο Γκουτέρες 2.0, όπως λένε αναλυτές στο in και μία συνάντηση του ΓΓ του ΟΗΕ με τους δύο ηγέτες στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, το Σεπτέμβριο θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχία.

Περιορισμένες αλλά υπαρκτές οι δυνατότητες

Αρμόδιες πηγές μιλούσαν στο in για δυνατότητες οι οποίες είναι υπαρκτές ωστόσο δεν ανταποκρίνονται στο υπερβάλλοντα ζήλο και αισιοδοξία που αποτυπώνεται σε κάποια δημοσιεύματα.

Η εικόνα όπως τόνιζαν στο in οι ίδιες πηγές ακόμα δεν εχει ξεκαθαρίσει και δεν αναμένεται να είναι σαφής μέχρι την Τετάρτη οπότε ο ΓΓ του ΟΗΕ θα έχει κοινή συνάντηση με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη και τον τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουμάν και στη συνέχεια θα παραχωρήσει συνέντευξη τύπου.

Θα έχουν προηγηθεί σήμερα Τρίτη συνάντηση με τον Χριστοδουλίδη στο Προεδρικό, συνάντηση με τον Ερχιουμάν στα κατεχόμενα και ένα ιδιωτικό δείπνο, με τους δύο ηγέτες, στην Οικία του Ειδικού Αντιπροσώπου Χασίμ Ντιάν στο Αεροδρόμιο Λευκωσίας.

Το κλίμα

Τα δημοσιεύματα του βρετανικού Independent πριν κάποιες βδομάδες μιλούσαν για ένα σχέδιο/ σκέψεις που θα μπορούσαν να σπάσουν το αδιέξοδο του Κυπριακού, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώνονται, αφού περιορίστηκαν σε γενικότητες χωρίς συγκεκριμένες γραμμές στα κρίσιμα θέματα.

Για κάποιους μάλιστα ήταν μία βρετανικής έμπνευσης δημοσίευση με στόχο να ενισχύσει το blame game εναντίον της ελληνοκυπριακής πλευράς.

Το τελευταίο φως στο τούνελ

Τελευταία φορά που φάνηκε φως στο τούνελ του Κυπριακού ήταν το 2019 δύο χρόνια μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά, όταν ο Γκουτέρες προσπάθησε να διασώσει ό,τι είχε απομείνει και ανέθεσε στην Τζέιν Χολ Λουτ να διερευνήσει τη δυνατότητα κατάρτισης όρων αναφοράς, ώστε οι συνομιλίες να επαναρχίσουν από το σημείο όπου είχαν σταματήσει και όχι από μηδενική βάση. Τον Νοέμβριο του 2019, στο Βερολίνο, οι Νίκος Αναστασιάδης και Μουσταφά Ακιντζί επαναβεβαίωσαν ενώπιόν του τη δέσμευσή τους στη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, στην Κοινή Διακήρυξη του 2014, στις προηγούμενες συγκλίσεις και στο Πλαίσιο Γκουτέρες.

Η εικόνα είναι σαφώς χειρότερη από το 2020 και την εκλογή του Ερσίν Τατάρ στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, οπότε και με τη στήριξη της Άγκυρας, η τουρκική πλευρά έθεσε πλέον ως προϋπόθεση την αναγνώριση της λεγόμενης «κυριαρχικής ισότητας» και άρχισε να προωθεί ανοικτά λύση δύο κρατών. Στην άτυπη συνάντηση «5+1» της Γενεύης, τον Απρίλιο του 2021, ο Γκουτέρες παραδέχθηκε ότι δεν είχε βρεθεί κοινό έδαφος. Παρ’ όλα αυτά, αρνήθηκε να κηρύξει τη διαδικασία νεκρή, δηλώνοντας ότι θα συνέχιζε την προσπάθεια για εξεύρεση κοινού εδάφους.

Περιθώριο για κινητικότητα

Διπλωμάτες που παρακολουθούν τις εξελίξεις και συμμετέχουν στις συνομιλίες τονίζουν ότι υπάρχει περιθώριο να υπάρξει κινητικότητα στο Κυπριακό, υπενθυμίζοντας ωστόσο ότι για να χορέψεις ταγκό χρειάζονται δύο. Και με αυτό εννοούν την ανάγκη μετακίνησης της Τουρκίας από τη θέση περί δύο κρατών στο κοινά αποδεκτό πλαίσιο των συμφωνιών του ΟΗΕ και της ομοσπονδίας.

Αρμόδιες πηγές σημείωναν στο in ότι ακόμα και αν ο Φιντάν λέει λύση δύο κρατών μπορεί να υπάρξει και άλλο σενάριο, τονίζοντας πως πάντα η Τουρκία αξιοποιούσε το Κυπριακό ως διπλωματικό χαρτί για άλλες επιδιώξεις της. Και αυτή είναι η μόνη περίπτωση υποχώρησης που θα μπορούσε να ανοίξει ξανά το δρόμο των συνομιλιών, υπογραμμίζοντας πάντως ότι η Τουρκία δεν έχει μετακινηθεί από τη θέση των δύο κρατών.

Οι λόγοι της Τουρκίας συνδέονται και με τις ευρωτουρκικές σχέσεις κάτι που κάνει και την ΕΕ να θέλει να πιέσει για κινητικότητα, όχι από ενδιαφέρον για τη λύση, αλλά για να ξεφορτωθεί ένα εμπόδιο στις σχέσεις της με την Άγκυρα που τους δυσκολεύει σε σειρά ζητημάτων.

Η ΕΕ είναι σε φάση γιατί θέλουν να βγάλουν από τα πόδια τους ένα εμπόδιο στις σχέσεις με την Τουρκία, η οποία επιδιώκει – μεταξύ άλλων – συμμετοχή στο SAFE και στην νέα αρχιτεκτονική άμυνας της ΕΕ, μέσω της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας κυρίως, το θέμα της βίζας για τους τούρκους πολίτες, αλλά και η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ – Τουρκίας.

Η μπάλα σε τουρκικό έδαφος

Και αν η μπάλα είναι για μία ακόμα φορά στο έδαφος της Τουρκίας, δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν ότι ο Χριστοδουλίδης προσδοκά σε μία αδιάλλακτη στάση της Άγκυρας, ώστε να μην βρεθεί υπόλογος σε ένα ενδεχόμενο blame game, με κόστος και στις επερχόμενες εκλογές, έστω και αν η Τουρκία παίξει το παιχνίδι των εντυπώσεων, επιδιώκοντας να στήσει μία ακόμα παγίδα στην ελληνοκυπριακή πλευρά.

Αξίζει να σημειωθεί πάντως ότι στη Γενεύη, τον Μάρτιο του 2025, καταγράφηκε η πρώτη χειροπιαστή πρόοδος ύστερα από χρόνια. Όχι στα δύσκολα κεφάλαια της λύσης, αλλά σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που προνοούσαν νέα σημεία διέλευσης, αποναρκοθέτηση, συνεργασία σε θέματα νεολαίας, περιβάλλοντος και ενέργειας. Πολύ λίγα υλοποιήθηκαν. Ακολούθησε νέα άτυπη συνάντηση στη Νέα Υόρκη τον Ιούλιο του 2025, με τον Γκουτέρες να επιμένει ότι η εμπιστοσύνη πρέπει να χτιστεί βήμα προς βήμα.

Η εκλογή Ερχιουμάν

Ως μεγάλη πολιτική αλλαγή στα κατεχόμενα θεωρήθηκε η εκλογή του Τουφάν Ερχιουμάν το 2025 τον Οκτώβριο στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής πλευεράς, καθώς ήταν εκείνος που επανέφερε τη συζήτηση για ομοσπονδιακή λύση στα κατεχόμενα.

Ακόμα και αν η εκλογή του δεν άλλαξε την επίσημη πολιτική της Τουρκίας, επανέφερε στο προσκήνιο μετά τον Μουσταφά Ακιντζί έναν Τουρκοκύπριο ηγέτη που δηλώνει έτοιμος να συζητήσει εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.

Το γεγονός δε ότι η Άγκυρα επέτρεψε, αν όχι «έσπρωξε» την εκλογή του, γέννησε ελπίδες, έστω και συγκρατημένες.

Ο Γκουτέρες ως ΓΓ του ΟΗΕ δεσμεύεται από τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι οποίες εξακολουθούν να ορίζουν ως βάση λύσης μιαν ομοσπονδία με πολιτική ισότητα. Δεν έχει εξουσία να αναγνωρίσει δύο κράτη ή να μετατρέψει μόνος του τη διαπραγματευτική βάση.

Αυτό το θεσμικό πλαίσιο θα ισχύσει και για το νέο ΓΓ του ΟΗΕ. Ωστόσο δεν είναι βέβαιο ότι θα θελήσει να επενδύσει στο Κυπριακό, ή αν τελικά θα το υποβαθμίσει όσον αφορά τις προτεραιότητες του. Ως εκ τούτου η ύστατη προσπάθεια Γκουτέρες θα μπορούσε να είναι και ένα παράθυρο που θα συντηρήσει την ελπίδα για ανατροπή των τετελεσμένων της κατοχής και της διαίρεσης και η κληρονομιά που θα αφήνει στο διάδοχο του να είναι τέτοια ώστε να μην του επιτρέψει να αγνοήσει το πρόβλημα.

Και αυτό θα απαιτήσει συμβιβασμούς και από τις δύο πλευρές.

Σε κάθε περίπτωση ελπίδες για άλματα δεν φαίνεται να υπάρχουν.

in.gr